II SA/Kr 1108/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 9 września 2009r na posiedzeniu niejawnym wniosku J.N. i A.N. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia 26 maja 2009r. Nr [....] w przedmiocie odmowy ustalenia lokalizacji p o s t a n a w i a I. zwolnić skarżących w 4/5 części od wpisu sądowego, należnego od złożonej skargi , II. w pozostałej części oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu [....] sierpnia 2009r. skarżący J.N. i A.N. złożyli wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia 26 maja 2009r. wydaną w przedmiocie odmowy ustalenia lokalizacji. Skarżący domagają się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych z uwagi na ciężką sytuację materialną. Podnoszą, iż są byłymi rolnikami, obecnie utrzymują się z renty strukturalnej w wysokości [....] zł. Mają na utrzymaniu córkę, tegoroczną maturzystkę. Podają, iż miesięczne koszty utrzymania to : gaz – 210 zł, 200 zł prąd, 100 zł woda, 60 zł telefon, ubezpieczenie 200 zł na kwartał. Dodają także, iż J.N. leczy się na serce i ma problemy ortopedyczne. Zdaniem orzekającego wniosek skarżących zasługuje w części na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzą gospodarstwo domowe z córką, tegoroczną maturzystką. Jak wynika z oświadczenia zawartego w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy rodzina skarżących utrzymuje się z renty strukturalnej w wysokości [....] zł ( decyzja z dnia 12.03.2008r. Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w D. o przyznaniu renty strukturalnej ). Skarżący wskazują na wydatki na utrzymanie domu w łącznej kwocie 570 zł. Z oświadczenia skarżących znajdującego się w aktach sprawy wynika, iż nie posiadają oni na własność żadnych nieruchomości, gospodarstwo rolne zostało przekazane R.N. Skarżący nie wykazują cennych ruchomości ani znacznych oszczędności. Podają natomiast, iż są właścicielami samochodu osobowego marki [....] z 1986r., na dowód czego przedkładają xero dowodu rejestracyjnego oraz wykazują zasoby pieniężne w wysokości 500,00 zł. Dla potwierdzenia swych twierdzeń o wydatkach na utrzymanie, skarżący przedstawiają faktury VAT za telefon w wysokości 63,26 zł, rachunek za wodę – 85,82 zł, fakturę za energię elektryczną – 186,63zł, za gaz – 192,66 zł, wywóz odpadów stałych – 39,80 zł, potwierdzenie wpłaty składki KRUS. Dołączają również wyciąg z rachunku bankowego, na którym widnieje stan konta w wysokości [....] zł. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. W myśl przepisu § 2 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 221 poz. 2193 ) – wpis od skargi w przedmiotowej sprawie wynosi 500,00 zł. Mając na uwadze obecną sytuację finansową skarżących, należy stwierdzić, że uiszczenie wpisu w pełnej wysokości nie byłoby możliwe bez uszczerbku w ich koniecznym utrzymaniu. W ocenie orzekającego, skarżący wykazali w sposób wystarczający, iż nie są w stanie uiścić pełnego należnego wpisu sądowego bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu. Biorąc pod uwagę w szczególności wysokość comiesięcznych, stałych dochodów rodziny skarżących w wysokości [....] zł, w przeliczeniu jednakże na liczbę członków rodziny ( 3 osoby ) - wobec wykazanych obciążeń budżetu rodzinnego , konieczność utrzymania przez rodzinę uczącej się córki - w kontekście wysokości samego wpisu, zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie strony w części od wpisu sądowego. Tym bardziej, iż zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem orzekającego, w przedmiotowej sprawie okoliczności takie zostały wykazane w stopniu uzasadniającym jedynie częściowe zwolnienie od wpisu sądowego. Orzekający zaś nie widzi podstaw do całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych z uwagi na fakty, iż rodzina skarżących uzyskuje jednak stałe miesięczne dochody oraz wykazuje środki finansowe na rachunku bankowym. Nawet wobec wykazanych kosztów utrzymania, skarżący będą zatem w stanie wygospodarować choć część ( kwotę 100,00 zł jako pozostałą, po zwolnieniu w 4/5 części od wpisu, kwotę do uiszczenia solidarnie ) aktualnie wymaganych kosztów sądowych. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżący do takich osób nie należą. Dlatego przyznanie skarżącym prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od konieczności uiszczenia 4/5 części wpisu sądowego należy uznać za adekwatną do aktualnej sytuacji majątkowej strony. Trzeba również zaznaczyć, iż każdy obywatel zamierzający wytoczyć sprawę sądową musi się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Strona winna poczynić starania celem zabezpieczenia środków finansowych z dochodów uzyskiwanych w dłuższym okresie, niezbędnych do pokrycia choćby części kosztów sądowych. Nie można pominąć także i tego, że wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200, art. 203 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Podsumowując należy zaznaczyć, iż w aktualnej sytuacji finansowej skarżących zwolnienie ich od kosztów sądowych w całości byłoby niezasadne. Konieczność zaś poniesienia kosztów w części ( kwoty 100,00 zł uiszczonej solidarnie ) nie naraża skarżących na pogorszenie ich warunków bytowych, a z drugiej strony odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swoją pomoc powinno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).