II SA/Kr 1115/06

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 19 października 2007 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. L. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie skargi na decyzję Wojewody z dnia [...] nr: [...] w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości p o s t a n a w i a I) oddalić wniosek J. L. o zwolnienie od kosztów sądowych; II) ustanowić dla J. L. adwokata, którego wyznaczy Okręgowa Rada Adwokacka w K. W dniu 16 października 2007 roku do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek J. L. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie skargi na decyzję Wojewody z dnia [...] w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. We wniosku skarżąca oświadczyła, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jej miesięczny dochód z tytułu pobieranego świadczenia emerytalnego wynosi 1.242,37 zł. Skarżąca nie posiada żadnego majątku. Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy J. F. podniosła, że jest 80 – letnią emerytką, kombatantem. Przebyła ciężką operację serca i podlega stałemu leczeniu kardiologicznemu. Na zakup lekarstw wydaje miesięcznie kwotę 250 zł. Ponosi także wydatki związane z opłatą czynszową za mieszkanie w wysokości 350,39 zł, opłatą za energię elektryczną w wysokości ok. 50 zł, oraz za telefon w wysokości ok. 70 zł miesięcznie. Ponadto, ze względu na stan zdrowia zmuszona jest do wynajęcia osoby do pomocy w codziennych czynnościach. Po uiszczeniu koniecznych opłat pozostaje jej miesięcznie kwota 307 zł. Nie jest zatem w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego oraz obligatoryjnej pomocy adwokata bez uszczerbku we własnym utrzymaniu. Zdaniem Sądu wniosek skarżącej zasługuje w części na uwzględnienie. Instytucja przyznania prawa pomocy, zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami) przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym), lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić obie minimum warunków socjalnych. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (post. [...], niepubl.). Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu postanowienia z dnia [...] (sygn. akt [...] niepubl.) stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Skoro przesłanką uzasadniającą przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, którego domaga się skarżąca, jest brak jakiegokolwiek dochodu, należy stwierdzić, że w niniejszej sprawie sytuacja taka nie zachodzi. Skarżąca J. L. pobiera bowiem miesięczne dochody w wysokości 1.242,37 zł. Dochód ten jest stały i przypada tylko na skarżącą. Orzekający uznał zatem, że skarżąca jest w stanie, bez uszczerbku we własnym utrzymaniu ponieść koszty sądowe w niniejszej sprawie, które na obecnym etapie postępowania sprowadzają się do wpisu od skargi kasacyjnej. Biorąc jednak pod uwagę fakt, że skarżąca jest osobą starszą, schorowaną i znaczną część dochodów zmuszona jest przeznaczać na zakup lekarstw, leczenie, a także zmuszona jest korzystać z opieki osób trzecich, którą także musi opłacić należy stwierdzić, że uiszczenie kosztów sądowych i pokrycie wynagrodzenia pełnomocnika z wyboru mogłoby stanowić dla niej zbyt duże obciążenie finansowe. Dlatego w tym zakresie Sąd przychylił się do wniosku skarżącej i ustanowił dla niej adwokata w ramach prawa pomocy. Mając powyższe na względzie orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 1 i 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami).