II SA/Kr 1118/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Czeluśniak Sędziowie WSA Wojciech Jakimowicz WSA Jacek Bursa (spr.) Protokolant Justyna Owczarek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 listopada 2010 r. sprawy ze skargi F.N. na decyzję Wojewody [...] z dnia 3 sierpnia 2010 r., nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości oddala skargę. II SA/Kr 1118/10 Uzasadnienie wyroku z dnia 30 listopada 2010 roku Decyzją z dnia [...] lutego 2010 r. nr [...] Starosta K. orzekł o odmowie zwrotu działki nr 1 o pow. 0.2265 ha, obr. [...] ewid. P. m. K. - na rzecz F.N. . Organ I instancji oparł swoje rozstrzygnięcie na dyspozycji art. 136 ust. 3, art. 142 i art. 216 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami oraz na podstawie art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego. Organ I instancji zaznaczył, iż zwrot nieruchomości na podstawie art. 136 ust. 3 u.g.n. nie jest możliwy, bowiem nie zostały spełnione podstawowe przesłanki zwrotu tj. po pierwsze nieruchomość objęta wnioskiem nie stanowi nieruchomości wywłaszczonej w rozumieniu ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz z wnioskiem o zwrot wystąpiła osoba, która nie jest prawnie legitymowana do domagania się zwrotu nieruchomości tzn. nie jest byłym właścicielem nieruchomości wywłaszczonej lub jego spadkobiercą. Odwołanie od w/w decyzji, pismem z dnia 20 marca 2010 r. złożyła F.N. , która podniosła, iż to ona powinna dziedziczyć, po "cioci – A.Z. ." Odwołująca wskazała, że to Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej zmusiło "ciocię" do oddania "pomieszczeń, których poza mieszkaniem była właścicielem, a następnie Prezydium Rady Narodowej wówczas wtargnęło na działki i rządziło jak swoim, a więc ciocia została wywłaszczona i równocześnie ją pozbawiono majątku. " Wywłaszczenie miało miejsce w latach sześćdziesiątych, a ugoda z inicjatywy Urzędu dochodzi w latach siedemdziesiątych, gdy majątek został rozgrabiony i podzielony." Strona wskazała, iż w jej ocenie jest legitymowana do wystąpienia z wnioskiem o zwrot, gdyż Naczelny Sąd Administracyjny w 1999 r. uznał, na podstawie wyroku w wyroku z dnia 30 listopada 1999 r., "iż skarżąca jest ustawową właścicielką nieruchomości położonej w [...]" Decyzją z dnia [...] sierpnia 2010 roku ([...]) Wojewoda utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wskazał, że Przedmiotem postępowania odwoławczego prowadzonego przez Wojewodę jest kwestia zwrotu na rzecz F.N. działki nr 1 o pow. 0.2265 ha, obr. [...]. ewid. P. m. K. . Pismem z dnia 10 września 2008 r. F.N. wystąpiła do Urzędu Miasta K. z wnioskiem o zwrot nieruchomości położonej przy ul. [...] w K.-S. , na której znajdował się dom mieszkalny zajmowany obecnie przez ośrodek zdrowia. We wniosku wskazano, iż nieruchomości stanowiła własność zmarłej bezdzietnej ciotki wnioskodawczyni, która zapisała jej cały majątek. Jak ustalono przedmiotem postępowania jest działka nr 1 obr. [...] ewid. P. m. K. , zabudowana budynkiem nr [...] w którym mieści się Przychodnia Centrum Medyczne "[...]" oraz budynkiem, w którym mieści się pawilon handlowy. Ponadto wskazano, że działka nr 1 odpowiada części parceli l.kat. 2 położonej w b.gm.kat. S. , obj. Lwh [...]. Pismem z dnia 8 grudnia 2008 r. F.N. potwierdziła, że przedmiotem złożonego wniosku o zwrot jest działka nr 1 położona w obr. [...] m. K . Z uwagi na fakt, iż działka nr 1 obr. [...] m. K. stanowi własność Gminy K. postanowieniem Wojewody z dnia [...] stycznia 2009 r. nr [...] wyznaczono Starostę K. do załatwienia przedmiotowej sprawy. W ramach postępowania wyjaśniającego organ I instancji ustalił, iż decyzją Wojewody z dnia [...] maja 1998 r. nr [...] orzeczono o umorzeniu postępowania w sprawie zwrotu nieruchomości obj. Lwh [...] S. , stanowiącej lokal w budynku oznaczonym l.kat. .[...] (budynek [...]). Powyższa decyzja została utrzymana w mocy przez Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzja z [...] grudnia 1998 r. nr [...]. W wyniku złożenia skargi przez wnioskodawców Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 30 listopada sygn. akt I SA 76/99 oddalił skargę Pani F.N. na w/w decyzję. Starosta K. analizując powyższy stan prawny uznał, iż w aktualnie prowadzonym postępowaniu, dotyczącym zwrotu działki nr 1 o pow. 0.2265 ha, obr. [...] m. K. nie zachodzi stan powagi rzeczy osądzonej, z uwagi na fakt, że przedmiotem wniosku był wyłącznie lokal w budynku oznaczonym wówczas nr [...] zajmowany przez ośrodek zdrowia, obecnie oznaczony nr [...] przy ul. [...] , a zatem nie ma podstaw do umorzenia przedmiotowego postępowania. Organ odwoławczy co do zasady zgodził się z powyższym stanowiskiem, zauważając, iż pogląd ten może budzić pewne wątpliwości. Jednak ze względu na fakt, iż przedmiotem decyzji Wojewody K. z dnia [...] maja 1998 r. nr [...] był wyłącznie lokal w budynku oznaczonym wówczas nr [...], który to lokal mnie stanowił samodzielnej wydzielonej nieruchomości lokalowej, z którą byłby związany udział we współwłasności gruntu, na którym budynek ten stoi, nie można obecnie mówić o tożsamości przedmiotu obu postępowań, a w konsekwencji stwierdzić, iż w sprawie występuje w tym zakresie stan res iudicata. Dalej organ odwoławczy wskazał, że jak ustalił organ I instancji działka nr 1 o pow. 0.2265 ha, obr. [...] m. K. , aktualnie stanowi własność Gminy K. (decyzja Wojewody K. z dnia [...] listopada 1996 r. nr [...]) i pozostaje w zarządzie Zarządu Budynków Komunalnych w K. Ponadto cześć w/w nieruchomości stanowi przedmiot umowy dzierżawy zawartej przez Gminę K. na czas nieoznaczony ze S.T. z przeznaczeniem na cele handlowe, a także przedmiot umów najmu lokali użytkowych w budynku przy ul. [...], zawartych na czas nieoznaczony z Centrum Medycznym [...] Sp. z o.o. i Miejskim Centrum Stomatologii [...] Sp. z o.o. - z przeznaczeniem na realizację świadczeń zdrowotnych. Z zebranego materiału dowodowego wynika ponadto, iż postanowieniem Sądu Powiatowego w K. Wydział I Cywilny z dnia 30 października 1974 r. sygn. akt [...] stwierdzono, iż spadek po A.Z. zmarłej 10 stycznia 1972 r. nabyli na podstawie testamentu: W.C. w 45/1000 cz., B.N. w 316/1000 cz. oraz A.Z., w 639/1000 cz., natomiast gospodarstwo rolne nabył w całości A.Z. , a spadek po A.Z. , zmarłym w dniu 11 czerwca 1972 r. nabył w całości Skarb Państwa. Z kolei protokół ugody sądowej z dnia 7 października 1977 r. sygn. akt [...] w sprawie o dział spadku po A. i A.Z. wskazuje, iż na parceli l.kat. 2 stoi budynek oznaczony l.kat. [...] obj. Lwh [...] który w wyniku działu spadku otrzymuje Skarb Państwa z ZOZ nr [...] . Postanowieniem Sądu Rejonowego [...] w K. Wydział I Cywilny z dnia 7 października 1977 r. orzeczono o umorzeniu postępowania o dział spadku po A. i A.Z. wobec zawarcia w/w ugody. Natomiast w wyniku w/w ugody Pani B.N. otrzymała nieruchomość obj. Iwh [...] składającą się z działek nr 3, 4, 5 , 6 (wraz ze stającym na niej budynkiem mieszkalnym i zabudowaniami gospodarczymi oznaczonymi nr [...], całą nieruchomość obj. Iwh [...], nieruchomość obj. Iwh[...] w skład której wchodzą działki nr 7, 8, 9 nieruchomość obj. Lwh [...]w skład której wchodzą parcela 10 , nieruchomość obj. Iwh [...] składająca się z parceli 11 . Przy takim stanie faktycznym organ odwoławczy zauważył, iż zgodnie z art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami "Poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu (...)". Z kolei stosownie do przepisu art. 112 ust. 2 ustawy " wywłaszczenie nieruchomości polega na pozbawieniu albo ograniczeniu, w drodze decyzji, prawa własności, prawa użytkowania wieczystego lub innego prawa rzeczowego na nieruchomości". Art. 112 ustawy, pozwala na określenie na jego podstawie ogólnej konstrukcji wywłaszczenia, tzn. iż: 1) wywłaszczenie jest instytucją prawną dotyczącą nieruchomości polegającą na odjęciu własności nieruchomości, ograniczeniu tego prawa lub zniesieniu innego prawa rzeczowego na nieruchomości, 2) może nastąpić jedynie na rzecz określonego kręgu podmiotów, 3) nieruchomość może być wywłaszczona, jeżeli jest niezbędna i tylko na określone w ustawie cele, 4) nieruchomość wywłaszczona w zasadzie nie może być użyta na inne cele niż te, na które została wywłaszczona, 5) wywłaszczenie następuje za odszkodowaniem (art. 128 ust. 1 ustawy), 6) zgodnie z art. 112 ust. 2 ustawy wywłaszczenie następuje w drodze decyzji administracyjnej, która wywołuje bezpośrednio skutki w sferze prawa cywilnego, określone w tym przepisie; decyzja administracyjna jest więc zdarzeniem prawnym prawa cywilnego, 7) wywłaszczenie jest środkiem ultima ratio, który jest dopuszczalny, tylko wówczas, gdy konkretna nieruchomość nie mogła zostać nabyta w drodze umowy cywilnoprawnej. Wywłaszczenie na podstawie ustawy o gospodarce nieruchomościami, dokonywane jest w postępowaniu administracyjnym, w indywidualnej sprawie z zakresu administracji publicznej przez wydanie decyzji. W kontekście wyżej cytowanych przepisów ustawy organ odwoławczy stwierdził, iż w przedmiotowej sprawie przesłanki instytucji zwrotu wywłaszczonej nieruchomości zostały jednoznacznie określone tj. zwrot nieruchomości może nastąpić wtedy, gdy zostało odjęte prawo własności (lub też prawo użytkowania wieczystego, albo zniesienie innych praw rzeczowych związanych z nieruchomością), akt ten został dokonany w postępowaniu administracyjnym w formie decyzji (przy tym należy mieć również na uwadze rozszerzającą pojęcie nieruchomości wywłaszczonej regulację art. 216 ugn) oraz gdy z wnioskiem o odszkodowanie wystąpiła osoba uprawniona do dochodzenia takiego roszczenia, a przedmiotowa nieruchomość stała się zbędna na cel wywłaszczenia w rozumieniu art. 137 ugn. Odnosząc powyższe do przedmiotowej sprawy, stwierdził, iż postanowieniem Sądu Powiatowego w K. Wydział I Cywilny z dnia 30 października 1974 r. sygn. akt [...] stwierdzono, iż spadek po A.Z. zmarłej 10 stycznia 1972 r. nabyli na podstawie testamentu: W.C. w 45/1000 cz., B.N. w 316/1000 cz. oraz A.Z. w 639/1000 cz., natomiast gospodarstwo rolne nabył w całości A.Z. , a spadek po A.Z. , zmarłym w dniu 11 czerwca 1972 r. nabył w całości Skarb Państwa. Następnie dokonano działu spadku po A. i A.Z. w wyniku ugody sądowej z dnia 7 października 1977 r. sygn. akt [...], z której protokołu wynika, iż na parceli l.kat. 2 stoi budynek oznaczony l.kat.[...], obj. Lwh [...] który w wyniku działu spadku otrzymuje Skarb Państwa z ZOZ nr [...]. Organ zaznaczył, iż aktualnie część parceli l.kat. 2 stanowi wnioskowaną do zwrotu działkę nr 1 , obr. [...] m. K. , na której znajduje się budynek nr [...] (uprzednio jako [...]). Wobec powyższych ustaleń organ zauważył, iż nie zachodzą przesłanki do zwrotu nieruchomości oznaczonych jako działka nr 1 o pow. 0.2265 ha, obr. [...] m. K. , bowiem przedmiotowa nieruchomość nie została wywłaszczona w rozumieniu regulacji ustawy o gospodarce nieruchomościami. Skarb Państwa uzyskał prawo własności do niniejszej nieruchomości w wyniku dziedziczenia ustawowego. Równocześnie ustalono Pani F.N. nie jest osobą legitymowaną do wystąpienia z wnioskiem o zwrot wyższej wskazanej nieruchomości, ponieważ nie jest ani byłym jej właścicielem, ani spadkobiercą byłego właściciela w zakresie tej nieruchomości, gdyż w wyniku ugody sądowej z dnia 7 października 1977 r. sygn. akt [...] dotyczącej działu spadku po A. i A.Z. parcela l.kat. 2 wraz z budynkiem oznaczonym l.kat. [...], obj. Lwh [...] stała się własnością Skarbu Państwa z ZOZ nr [...] . Wobec powyższego z uwagi na fakt, iż nieruchomość będąca przedmiotem wniosku o zwrot nie została wywłaszczona w rozumieniu ustawy o gospodarce nieruchomościami, należy stwierdzić, iż w przedmiotowej sprawie przesłanki instytucji zwrotu wywłaszczonej nieruchomości nie zostały spełnione, ponieważ w świetle przepisów ustawy zwrot nieruchomości może nastąpić wtedy, gdy zostało odjęte prawo własności i akt ten został dokonany w postępowaniu administracyjnym w formie decyzji (przy tym należy mieć również na uwadze rozszerzającą pojęcie nieruchomości wywłaszczonej regulację art. 216 ugn), co w przedmiotowej sprawie nie zachodzi. W przypadku braku takiej decyzji wywłaszczeniowej (aktu notarialnego) roszczenie o zwrot wywłaszczonej w trybie omawianych przepisów, za wywłaszczoną nieruchomość nie jest zasadne. Ponadto nie została również spełniona przesłanka podmiotowa bowiem wnioskodawczyni nie jest byłym właścicielem nieruchomości będącej przedmiotem sprawy, ani też spadkobiercą byłego właściciela. Z tego względu, biorąc pod uwagę, iż w przedmiotowej sprawie, w świetle przesłanek art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami statuującego, iż poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, nie zostały spełnione, gdyż z wnioskiem o zwrot nie wystąpiła osoba uprawniona, a przedmiotowe nieruchomości nie zostały wywłaszczone. Tym samym nie jest możliwy w trybie art. 136 i następne u.g.n. zwrot nieruchomości oznaczonej jako działka nr 1 o pow. 0.2265 ha, obr. [...] m. K. Skargę na powyższą decyzję Wojewody wniosła F.N. , domagając się uchylenia zaskarżonej oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. W uzasadnieniu wskazała, że po śmierci matki zamieszkiwała wraz ciocią A.Z. i uważa, że jest jej spadkobierczynią, ponieważ A.Z. , nie mając własnych dzieci, wychowywała ją jak własne dziecko. Co się natomiast tyczy przedmiotowej nieruchomości, to został on zabrany siłą i wbrew woli cioci przydzielony ośrodkowi zdrowia w S. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a.", sądy administracyjne powołane są do kontroli zgodności z prawem działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do treści art. 134 § 1 p.p.s.a., a orzekanie – w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie rozważań prawnych podkreślić należy, że zarzuty skargi nie wnoszą do sprawy nic nowego, a skarżąca w zasadzie wyłącznie koncentruje się na kwestii, iż była wychowywana przez byłą właścicielkę nieruchomości oznaczonej jako działka nr 1 o pow. 0.2265 ha, obr. [...] m. K, która traktowała ją jak własne dziecko, a zatem skarżąca winna być traktowana jako jej spadkobierczyni W świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, którego skarżąca nie stara się nawet kwestionować, pogląd taki jest jednak nieuzasadniony. Jak bowiem wynika z postanowienia Sądu Powiatowego w K. Wydział I Cywilny z dnia 30 października 1974 r. sygn. akt [...] stwierdzono, spadek po A.Z. zmarłej 10 stycznia 1972 r. nabyli na podstawie testamentu: W.C. w 45/1000 cz., B.N. w 316/1000 cz. oraz A.Z. w 639/1000 cz., natomiast gospodarstwo rolne nabył w całości A.Z. , a spadek po A.Z. , zmarłym w dniu 11 czerwca 1972 r. nabył w całości Skarb Państwa. Z kolei protokół ugody sądowej z dnia 7 października 1977 r. sygn. akt [...] w sprawie o dział spadku po A. i A.Z. wskazuje, iż na parceli l.kat. 2 stoi budynek oznaczony [...], obj. Lwh [...] który w wyniku działu spadku otrzymuje Skarb Państwa z ZOZ nr [...]. Postanowieniem Sądu Rejonowego [...] w K. Wydział I Cywilny z dnia 7 października 1977 r. orzeczono o umorzeniu postępowania o dział spadku po A. i A.Z. wobec zawarcia w/w ugody. Natomiast w wyniku w/w ugody B.N. otrzymała nieruchomość obj. Iwh [...] składającą się z działek nr 3 , 4 , 5 6 (wraz ze stającym na niej budynkiem mieszkalnym i zabudowaniami gospodarczymi oznaczonymi nr [...]), całą nieruchomość obj. Iwh [...] nieruchomość obj. Iwh [...] w skład której wchodzą działki nr 7, 8 9 nieruchomość obj. [...] w skład której wchodzą parcela 10 nieruchomość obj. Iwh [...] składająca się z parceli 11 W tym stanie rzeczy brak podstaw aby skarżącą uznać za spadkobierczynię A.Z. , a zatem w sprawie nie występuje jedna z podstawowych przesłanek uzasadniających możliwość skutecznego wystąpienia o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Na tej płaszczyźnie rozważań dodać jedynie można, że wbrew wywodom skargi, Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 30 listopada 1999 roku nie uznał skarżącej za osobę legitymowaną do wystąpienia o zwrot nieruchomości, które stanowiły własność A.Z. . Ponadto jak wynika z zebranego w sprawie materiału dowodowego, który wraz z obszernymi i trafnymi w tym względzie rozważaniami prawnymi organu odwoławczego został przedstawiony powyżej, nieruchomość o której zwrot wystąpiła skarżąca nie była wywłaszczona w rozumieniu art. 136 ust. 3 ugn. W tym stanie rzeczy, nie występuje kolejna przesłanka, która uprawniałaby skarżącą do skutecznego wystąpienia o zwrot nieruchomości oznaczonej jako działka nr 1 o pow. 0.2265 ha, obr. [...] m. K. Wobec powyższego, uznając skargę za nieuzasadnioną, orzeczono jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.