II SA/Kr 1129/06

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 7 grudnia 2007r na posiedzeniu niejawnym wniosku Z.G. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub radcy prawnego z urzędu w sprawie skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia w przedmiocie określenia środowiskowego uwarunkowania zgody na legalizację przedsięwzięcia p o s t a n a w i a I. oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, II. oddalić wniosek o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego z urzędu. W dniu ..........2007r. skarżąca Z.G. złożyła ponowny wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub radcę prawnego w sprawie skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia.......... wydaną w sprawie określenia środowiskowego uwarunkowania zgody na legalizację przedsięwzięcia. Skarżąca domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych ze względu na trudną sytuację majątkową, duże koszty leczenia i utrzymania. Podnosi, iż jest osobą samotną, ..... – letnią, utrzymującą się jedynie z emerytury w kwocie ...... zł. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe samodzielnie. Utrzymuje się z emerytury w wysokości ...... zł. Z oświadczenia skarżącej znajdującego się w aktach sprawy wynika także, iż posiada ona dom parterowy, nie posiadający łazienki o pow. ..... m2 , który stoi na ..... arowej działce. Ponadto skarżąca wykazuje grunty orne – pastwisko o pow. ..... arów. Wnioskodawczyni nie wykazuje cennych ruchomości ani oszczędności. W pierwszej kolejności Sąd pragnie zaznaczyć, iż powyższa sprawa nie należy do katalogu spraw wymienionych w przepisie art. 239 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zwolnionych mocą ustawy z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Rozpoznając zatem merytorycznie wniosek skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych, Sąd zważył, co następuje. W ocenie Sądu, wniosek strony nie zasługuje na uwzględnienie. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia kwalifikowanej pomocy prawnej stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku spoczywa na wnioskodawcy. Postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 28 grudnia 2006r. skarżąca została zwolniona od wpisu sądowego, zaś w pozostałej części wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oddalono. W ocenie Sądu, skarżąca aktualnie nie wykazała w sposób wystarczający i skuteczny, iż od tego czasu jej sytuacja materialna uległa zmianie i obecnie nie jest w stanie uiścić należnych kosztów sądowych bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu. Skarżąca posiada nadal stały dochód z tytułu emerytury w wysokości ......zł, i nie wykazała żadnych innych dodatkowych okoliczności uzasadniających odmienne orzeczenie Sądu w zakresie pełnego zwolnienia od kosztów. Tym bardziej, iż zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone przez stronę we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności winny natomiast uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Postanowienie Sądu o częściowym zwolnieniu skarżącej od kosztów sądowych w formie wpisu sądowego należnego od złożonej skargi wydał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w dniu 28 grudnia 2006r. rozpoznając sprzeciw od postanowienia Referendarza sądowego z dnia 2 listopada 2006r. Nie ma natomiast podstaw, i w obecnej sytuacji materialnej strony, do całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych ponieważ skarżąca dysponuje stałym dochodem, majątkiem, a posiadanie majątku ( w szczególności domu jednorodzinnego czy mieszkania ) w zasadzie wyklucza możliwość całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych, zwłaszcza w sytuacji, gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden inny sposób nie została ograniczona możliwość jego zbycia. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki lub kredytu, jeżeli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków brakuje bieżących środków finansowych. Wnioskodawczyni zatem może poczynić oszczędności w swoim budżecie domowym w celu wygenerowania środków finansowych na ewentualne inne koszty sądowe. Ponadto skarżąca wskazała co prawda, iż ponosi duże koszty związane z leczeniem i utrzymaniem, jednakże twierdzeń tych nie poparła żadnymi dokumentami je potwierdzającymi. Skoro zaś strona nie udokumentowała w jakikolwiek sposób swoich wydatków, argument ten nie może mieć wpływu na ocenę jej stanu majątkowego. Ponadto zaznaczyć należy, iż każdy obywatel zamierzający wytoczyć sprawę sądową musi się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Nie można pominąć także tego, że wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200 cyt. ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Odnosząc się natomiast do wniosku strony o ustanowienie adwokata z urzędu, Sąd stwierdził, iż strona nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania w niniejszej sprawie, która to przesłanka uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy w całkowitym zakresie. Regulacje cyt. ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zakresie prawa pomocy nie uzależniają przyznania tej pomocy od charakteru i problematyki sprawy oraz potrzeby udziału w niej kwalifikowanego zastępcy procesowego. Sąd rozpoznając wniosek bada sytuację materialną strony, a w tej sprawie, zdaniem Sądu, sytuacja wnioskodawczyni nie uległa pogorszeniu w konfrontacji z poprzednio ocenianą przez Sąd, w chwili wydawanych wspomnianych wcześniej postanowień w zakresie prawa pomocy oddalających wnioski skarżącej o ustanowienie adwokata z urzędu. Sąd pragnie zaznaczyć, iż ustanowienie kwalifikowanego zastępcy prawnego należy do sytuacji wyjątkowych. Z uwagi bowiem na regulację zawartą w art. 134 a także w art. 140 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – nie mają uzasadnienia obawy stron, że bez udziału profesjonalnego pomocnika nie będą w stanie prawidłowo bronić swojego interesu w toczącym się postępowaniu. Stosownie bowiem do art. 134 cyt. ustawy – sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawa prawną. Sąd zatem wszechstronnie i wnikliwie bada sprawę bez względu na fachowość, styl i konstrukcję samej skargi sporządzonej przez osobę nie posiadającą wykształcenia prawniczego. Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł, jak w sentencji na podstawie art. 165, 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).