II SA/Kr 1134/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Joanna Tuszyńska po rozpoznaniu w dniu 14 lutego 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi U. K. na postanowienie Wojewody [...] z dnia 12 lipca 2017 r., znak: [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania w sprawie pozwolenia na budowę postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 29 grudnia 2017 r., sygn. akt II SA/Kr 1134/17 o odmowie zwolnienia skarżącej od kosztów sądowych. Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek U. K. o zwolnienie od kosztów sądowych, w sprawie skargi na postanowienie Wojewody z dnia 12 lipca 2017 r. Z uwagi na fakt, iż podane przez wnioskodawczynię informacje dotyczące jej stanu majątkowego okazały się niewystarczające, referendarz, działając na zasadzie art. 255 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zarządzeniem z dnia 10 listopada 2017 r. wezwał ją do przekazania w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania następujących informacji : - oświadczenie gdzie mieszka i czyją własność stanowi przedmiotowa nieruchomość; - udokumentowanie za pomocą kserokopii faktur i rachunków miesięcznych kosztów utrzymania, w szczególności opłat za media za ostatni okres rozliczeniowy ( gaz, prąd, woda, ścieki ), ubezpieczenia, podatek od nieruchomości – jeśli taki opłaca, telefon; - wyjaśnienie jaki rodzaj działalności gospodarczej prowadzi; - przedstawienie historii rachunku bankowego za ostatnie trzy miesiące, z aktualnym saldem;- przedłożenie kserokopii deklaracji VAT za ostatnie 3 miesiące; - przedłożenie zeznania podatkowego za rok 2016; - oświadczenie, czy jest właścicielem lub współwłaścicielem pojazdu mechanicznego. Wnioskodawczyni nie wykonała nałożonego przez sąd obowiązku uzupełnienia wniosku, w związku z czym referendarz sądowy tut. sądu postanowieniem z dnia 29 grudnia 2017 r. oddalił wniosek skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu orzeczenia wskazano, że wnioskodawczyni nie wykazała, że znajduje się w sytuacji materialnej uzasadniającej zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych. Brak współpracy z jej strony, w kwestii wyjaśnienia wątpliwości co do stanu majątkowego, uniemożliwił rzetelną ocenę sytuacji finansowej. U. K. wniosła sprzeciw na opisane wyżej postanowienie, argumentując, że uzupełniła wniosek zgodnie z wezwaniem w zakreślonym terminie, jednakże omyłkowo adresując przesyłkę do sądu wpisała "Racławicka 10", zamiast "Rakowicka 10". Po zwrocie przesyłki w dniu 2 stycznia 2018 r. niezwłocznie przesłała żądane dokumenty pod właściwy adres. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zaskarżone postanowienie należało utrzymać w mocy. Zgodnie z art. 259 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2017.1369), dalej p.p.s.a. od zarządzeń i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. Sprzeciw wniesiony przez adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego wymaga uzasadnienia. Natomiast w myśl art. 260 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzeń i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Przy tym zgodnie z art. 260 § 2 w sprawach, o których mowa w § 1, sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu, a w myśl § 3 tego artykułu sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do treści art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Natomiast art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. stanowi, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przytoczonych przepisów wynika, że jedynym kryterium, jakim kieruje się sąd rozpatrując wniosek w przedmiocie prawa pomocy, są możliwości finansowe wnioskującego. Obowiązek wykazania, że zachodzą przesłanki pozytywne do uwzględnienia wniosku spoczywa na wnioskodawcy. Świadczy o tym użyty we wskazanym przepisie zwrot: "gdy wykaże" (osoba fizyczna). Znajduje to dodatkowe potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., który stanowi, że wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Należy podkreślić, że wykazanie braku środków niezbędnych do pokrycia kosztów postępowania jest warunkiem niezbędnym do uzyskania prawa pomocy, nie kreuje jednak po stronie skarżącej roszczenia o jego przyznanie. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest bowiem to, że każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do uiszczenia stosownych kosztów sądowych. Zgodnie bowiem z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa. Korzystanie z tej instytucji powinno mieć zatem miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy istnieje realne zagrożenie nie zrealizowania przez stronę przysługującego jej prawa do sądu. Stanowisko to potwierdzone zostało w piśmiennictwie (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz pod red.r. Hausera, M. Wierzbowskiego, C.H.Beck, wydanie 2, Warszawa 2013, s. 855-856). W ocenie sądu, skarżąca w niniejszej sprawie nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W pierwszej kolejności należy wskazać, że prawidłowo referendarz sądowy rozpatrując wniosek złożony na urzędowym formularzu PPF uznał, że konieczne jest uzupełnienie wniosku w trybie art. 255 p.p.s.a. Wniosek został sporządzony niestarannie i nie pozwalał na dokonanie jednoznacznej oceny sytuacji majątkowej skarżącej. Na uzasadnienie wniosku skarżąca podała, że opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych, a ona już płaci takie daniny w postaci podatku od nieruchomości do urzędu gminy i starostwa. Zaznaczyła, że nie widzi podstaw prawnych do płacenia kolejnej daniny na rzecz sądu, tylko dlatego, że urzędnicy z naruszeniem przysługujących jej praw wydali decyzję. Skarżąca nie podała, aby pozostawała z kimś we wspólnym gospodarstwie domowym, wykazała natomiast, że jest właścicielem/współwłaścicielem dwóch działek budowlanych o powierzchni 1300m2 i 1200m2 położonych w [...]. Nie wykazała żadnych oszczędności, ani przedmiotów wartościowych. Zadeklarowała, że osiąga miesięczny dochód netto w wysokości 2000 zł, z czego koszty i zobowiązania stałe opiewają na kwotę 1500 zł. W dołączonych w dniu 5 stycznia 2018 r. do akt sprawy wyjaśnieniach podała, że mieszka do domu stanowiącym własność siostry N. K., która również jest zameldowana pod tym adresem. Posiada pojazd mechaniczny marki [...], rok produkcji 2002. Prowadzi działalność gospodarczą, będąc współwłaścicielem 50% udziałów w [...]. Działalność jest prowadzona w formie spółki cywilnej. Skarżąca przedłożyła faktury dokumentujące wydatki na bieżące utrzymanie (gaz, prąd, woda ścieki), zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu w roku podatkowym 2016 w którym wykazała 40390,54 zł dochodu (przy przychodzie 312 275,26 zł), deklaracje dla podatku od towarów i usług z trzech kolejnych miesięcy (w których wykazała podatek należny w wysokościach: 3630 zł, 3795 zł, 3815 zł) oraz wyciąg z firmowego rachunku bankowego za okres od 1 sierpnia 2017 r. do 31 października 2017 r. oraz od 1 grudnia do 11 grudnia 2017 r. Analiza operacji na rachunku bankowym wskazuje, że na koncie utrzymuje się saldo dodatnie, które na dzień 11 grudnia 2017 r. wynosiło 5219,17 zł. Na wyciągu bankowym skarżąca wykonała odręczną notatkę, że zgromadzone na koncie środki stanowią również współwłasność wspólnika oraz , że kwota ta jest przeznaczona do zapłaty hurtowniom oraz podatku do urzędu skarbowego. Ze zgromadzonego w sprawie materiału nie można wysnuć wniosku, że skarżąca nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych, zwłaszcza, że wpis od skargi wynosi w niniejszej sprawie 200 zł. Oświadczenie skarżącej budzi wątpliwości, czy przedstawione we wniosku i dodatkowych wyjaśnieniach okoliczności dają rzeczywisty obraz jej sytuacji majątkowej. Skarżąca zadeklarowała, że jej źródło utrzymania stanowi działalność gospodarcza polegająca na prowadzeniu [...] która przynosi dochód rzędu 2000 zł miesięcznie. Jednocześnie skarżąca przedłożyła zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu w roku podatkowym 2016, z którego wynika, że jej dochód w tym roku wyniósł 40 390,54 zł, co w rozbiciu na 12 miesięcy daje średnio ponad 3300 zł miesięcznie. Z kolei oświadczenie odnośnie prowadzenia jednoosobowego gospodarstwa domowego budzi poważne zastrzeżenia wobec faktu, że skarżąca mieszka w domu stanowiącym własność jej siostry, która również jest zameldowana pod tym adresem. Oczywiście sam fakt zameldowania pod danym adresem nie oznacza automatycznie, że osoba ma tam również miejsce zamieszkania, jednakże skarżąca winna zdawać sobie sprawę, że złożone przez nią oświadczenie musi wzbudzić wątpliwości sądu co prawdziwości podanych w nim danych. Ponadto, w zarządzeniu z dnia 10 listopada 2017 r. skarżąca została wezwana do przedstawiania historii rachunku bankowego za ostanie trzy miesiące. Wyciągi bankowe przedłożone przez skarżącą dotyczą konta firmowego i zawierają wyłącznie transakcje związane z prowadzoną działalnością gospodarczą. Skarżąca nie dokonuje za pośrednictwem tego rachunku bankowego bieżących opłat ani wypłat z konta, co rodzi przypuszczenie, że nie przedstawiła wyciągów ze wszystkich posiadanych kont. W kontekście powyższego, należy zaznaczyć, że rolą sądu nie jest prowadzenie dochodzenia w celu ustalenia rzeczywistej kondycji finansowej wnioskodawcy, gdyż to w interesie wnioskodawcy jest takie wypełnienie wniosku, aby pozwalało na poczynienie jednoznacznych ustaleń w sprawie. Niezależnie od nasuwających się zastrzeżeń co do złożonego oświadczenia należy podkreślić, że przedstawione dokumenty nie pozwalają uznać skarżącej za osobę ubogą. Instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i powinna być stosowana, co do zasady, jedynie do osób pozostających w ubóstwie i nie posiadających dochodów, przede wszystkim osób bezrobotnych bez prawa do zasiłku oraz innych osób nie osiągających stałych dochodów. Skarżąca – co oczywiste – do takich osób nie należy. Na przedstawionym firmowym rachunku bankowym utrzymuje się na przestrzeni kilku miesięcy dodatnie saldo w wysokości kliku tysięcy złotych. Oznacza to że [...] generuje stały dochód, co pozwala skarżącej na planowanie wydatków, w tym również związanych z koniecznością ponoszenia kosztów sądowych. Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak na wstępie, za podstawę biorąc art. 245 § 1 i § 2 oraz art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 § 1 p.p.s.a.