II SA/Kr 1136/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 14 sierpnia 2009r na posiedzeniu niejawnym wniosku J. J. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 21 maja 2008r., Nr [...] w przedmiocie scalenia gruntów p o s t a n a w i a zwolnić skarżącego od kosztów sądowych. W dniu 5 sierpnia 2009r. skarżący J. J. złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie swej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 21 maja 2008r. wydaną w przedmiocie scalania gruntów. Skarżący domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych z uwagi na niskie dochody, podeszły wiek, zły stan zdrowia i wydatki z tym związane. Wskazuje, iż osiąga dochody jedynie z tytułu posiadanego gospodarstwa rolnego w wysokości około [...] zł miesięcznie. Grunty są niskiej klasy, położone w terenach górzystych. Dodaje, iż został oszukany przez nieuczciwego kupca na kwotę 2800 zł z tytułu sprzedaży zwierząt inwentarskich. Postępowanie egzekucyjne prowadzone przez komornika okazało się bezskuteczne, a dłużnik nie zapłacił stronie ani grosza. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącego zasługuje na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe samodzielnie. Źródłem utrzymania jest dochód z posiadanego gospodarstwa rolnego w wysokości około [...] zł. Z oświadczenia skarżącego znajdujących się w aktach sprawy wynika także, iż posiada on dom o pow. 49 m2. Wykazuje również nieruchomość o pow. 6,20 ha oraz las o pow. 0,13 ha wraz z zabudowaniami inwentarskimi. Skarżący nie wykazuje faktu posiadania cennych ruchomości ani oszczędności. Wnioskodawca przedstawia szereg dokumentów świadczących o jego sytuacji materialnej, i tak do swego wniosku o przyznanie prawa pomocy dołącza dokumenty świadczące o fakcie opłat składek KRUS w wysokości 293 zł na kwartał. Przedstawia wyciąg z konta bankowego, na którym wg. stanu na dzień [...].06.2009r. widniej kwota 86,93 zł. Przedstawia decyzje dotyczące przyznania dopłat unijnych - stanowiących, jak wskazuje, podstawowe źródło jego dochodu ( kwota 3370,08 zł na rok 2008 ), dokumenty poświadczające, iż posiada niespłacone i nieściągalne wierzytelności na kwotę 2800,00 zł, dowody kosztów utrzymania ( energia elektryczna – 100 zł, KRUS – 293 zł ). Dodatkowo skarżący dołącza zaświadczenie z Urzędu Gminy [...] poświadczające, iż posiada on gospodarstwo rolne o pow. 6,2 ha użytków rolnych w tym grunty przeliczeniowe 1,41 ha i las o pow. 0,13 ha. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. W myśl przepisu § 2 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 221 poz. 2193 ) – wpis od skargi w przedmiotowej sprawie wynosi 200,00 zł. Mając na uwadze obecną sytuację finansową skarżącego, należy stwierdzić, że uiszczenie wpisu w pełnej wysokości, a także innych kosztów sądowych nie byłoby możliwe bez uszczerbku w koniecznym jego utrzymaniu. W ocenie orzekającego, skarżący wykazał w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie uiścić pełnego należnego wpisu sądowego bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu. Biorąc pod uwagę w szczególności wysokość comiesięcznych, stałych dochodów w wysokości około 400 zł, brak stałego, pewnego dochodu, samotność - w odniesieniu do wykazanych, podstawowych wydatków na utrzymanie, braku oszczędności i cennych ruchomości - w kontekście wysokości samego wpisu, zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie strony od tegoż wpisu sądowego, a także innych ew. kosztów sądowych. Tym bardziej, iż zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem orzekającego, biorąc pod uwagę aktualną sytuację materialną skarżącego - bardzo niskie dochody, brak oszczędności, zwyczajowe wydatki na utrzymanie i wyżywienie w odniesieniu do wykazanych dochodów, i innych wykazanych stosownymi dokumentami okoliczności - uiszczenie wymaganych kosztów postępowania mogłoby spowodować niemożność zapewnienia sobie podstawowych potrzeb życiowych. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżący – na podstawie przedstawionych przez niego danych i oświadczeń - do takich osób należy. Podsumowując należy zaznaczyć, iż w aktualnej sytuacji finansowej skarżącego - uwiarygodnionej stosownymi dokumentami zwolnienie go od kosztów sądowych w całości należy uznać za zasadne. Mając powyższe na uwadze orzeczono, jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).