II SA/Kr 1139/07

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 6 lutego 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. K. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Wojewody z dnia [...] Nr: [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i pozwolenia na budowę p o s t a n a w i a oddalić wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek K. K. o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Wojewody z dnia [...] Nr: [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i pozwolenia na budowę. We wniosku tym skarżący oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z matką Z. K. i synem P. K.. W skład majątku skarżącego wchodzi udział we własności nieruchomości położonej w K. przy ul. W., odziedziczony po ojcu. Dom ten był domem kwaterunkowym, zamieszkują go lokatorzy z przydziału. Pobierany czynsz nie wystarcza na bieżącą eksploatację budynku. Skarżący jest osobą bezrobotną. Otrzymywał rentę przyznaną w listopadzie1998 roku ze względu na bardzo zły stan zdrowia w wysokości ok. 500 zł. Obecnie renta została cofnięta przez lekarza orzecznika, mimo że, zdaniem skarżącego, jego stan zdrowia uległ znacznemu pogorszeniu. Skarżący podniósł, iż aktualnie jest niezdolny do podjęcia pracy ze względu na jej brak, wiek i bardzo zły stan zdrowia. K. K. jest rozwiedziony, ma 24 letniego syna P. Mieszkanie, które posiadał stracił na korzyść żony po rozwodzie. Skarżący mieszka z matką, jest jej jedynym opiekunem. Matka skarżącego pobiera świadczenie emerytalne i dodatek opiekuńczy w wysokości ok. 700 zł. Skarżący oświadczył ponadto, że posiada 16-letni samochód Volkswagen Golf o przebiegu ponad 300 tys. km. Oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazało się niewystarczające do oceny stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, dlatego na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, został on wezwany do uzupełnienia wniosku poprzez potwierdzenie wysokości dochodów uzyskiwanych przez członków gospodarstwa domowego, potwierdzenie wydatków na leczenie i utrzymanie, udokumentowanie statusu bezrobotnego, przedstawienie wyciągów z kont bankowych członków gospodarstwa domowego, w tym lokat dewizowych z ostatnich trzech miesięcy, wyjaśnienie czy skarżący uzyskuje dochody z najmu lokali mieszkalnych w domu przy ul. W. w K. – jeśli tak, to w jakiej wysokości, a także wykazanie czy skarżący osiąga dochody z innego źródła niż stosunek pracy. W odpowiedzi na wezwanie skarżący wyjaśnił, iż jego syn P. mieszka z matką i według wiedzy skarżącego nie osiąga on żadnych dochodów. Wydatki skarżącego na leczenie i utrzymanie są znaczne, lecz w domu nie są przechowywane żadne rachunki potwierdzające ich wysokość. Skarżący nie jest zarejestrowany jako bezrobotny. Ma 61 lat i cechuje się bardzo złym stanem zdrowia, dlatego nie jest zdolny do podjęcia pracy. Zdaniem skarżącego nie ma ofert pracy dla takich osób jak on. K. K. podał przy tym przykład ze szkolnej ławy, który od 10 lat rejestruje się w urzędzie pracy i, pomimo dobrego zdrowia, nie otrzymał żadnej oferty pracy. Na wezwanie Sądu w sprawie przedstawienia wyciągów z kont bankowych skarżący oświadczył, że konta takie nie istnieją. Odnośnie kwestii wynajmowania lokali mieszkalnych skarżący oświadczył, że dom przy ul. W. jest przez niego zarządzany i administrowany, lecz skarżący nie dysponuje żadną umową, ani zgodą pozostałych współwłaścicieli. Fakt ten został formalnie zgłoszony do Urzędu Skarbowego, dlatego wezwania do uiszczenia podatku od nieruchomości, rozliczenie zużycia wody i odprowadzenia ścieków kierowane są na nazwisko skarżącego. Skarżącemu pomaga jedynie jeden ze współwłaścicieli – J. D., pozostali od ponad 10 lat nie uiszczają żadnych opłat. Generują jedynie straty, choćby przez pobór wody w posiadanych lokalach. Przychody w domu przy ul. W. nie pokrywają wydatków, a dom podupada. Nie jest tam prowadzona żadna księgowość. Skarżący oświadczył także, że nie osiąga dochodów z innego źródła. Do pisma skarżący załączył następujące dokumenty: kserokopie odcinków emerytury pobieranej przez matkę za miesiąc sierpień 2006 roku (771,14 zł) oraz miesiące czerwiec 2007 roku, październik 2007 roku i listopad 2007 roku (po 772,14 zł), kartę informacyjną dotyczącą badań i leczenia skarżącego z dnia [...] lipca 1998 roku, zaświadczenie o stanie zdrowia z dnia [...] września 1998 roku, oraz karty informacyjne leczenia szpitalnego w dniach od 9 do 14 listopada 2006 roku i od 14 do 15 grudnia 2006 roku. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, zgodnie z art. 246 § 1 wspomnianej ustawy przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie częściowym, którego przyznania domaga się skarżący, obejmuje m. in. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (art. 245 § 3 ustawy). W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (post. NSA z dnia [...] grudnia 2002 r., [...].). Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia [...] stycznia 2005 r. (sygn. akt [...], niepublik.), stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Z powyższego wynika, że strona dochodząca swoich praw na drodze sądowej ma prawo do ubiegania się o zwolnienie od kosztów sądowych, jednakże dla skuteczności złożonego w tej materii wniosku zobowiązana jest spełnić przesłanki określone przepisami prawa, które regulują instytucję prawa pomocy. Zgodnie z treścią art. 252 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wniosek osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zatem to skarżący ubiegając się o udzielenie jej prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od konieczności uiszczania kosztów sądowych, winien był przekonać Sąd, że jego sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie pełnych kosztów postępowania we własnym zakresie bez uszczerbku w utrzymaniu siebie i rodziny. Zdaniem orzekającego skarżący nie wykazał, iż w stosunku do jego osoby zachodzą przesłanki, od których zależy przyznanie prawa pomocy. Dane zawarte w złożonym przez niego oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie mają cechy "dokładności", o której mowa w art. 252 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a wezwanie do uzupełnienia danych zostało przez skarżącego wykonane jedynie w ograniczonym zakresie. Stosownie do treści art. 255 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi strona obowiązana jest złożyć na wezwanie w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, jeżeli jej oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości. Wezwanie skierowane do skarżącego o uzupełnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń oraz nadesłanie dokumentów źródłowych oznaczało, że dane, którymi dysponował orzekający nie wystarczyły do wolnej od wątpliwości oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy, a tym samym nie umożliwiły uwzględnienia wniosku. Wątpliwości budziły przede wszystkim wyjaśnienia skarżącego w kwestii uzyskiwanych dochodów. Na urzędowym formularzu PPF skarżący wskazał jako źródło dochodów świadczenie emerytalne pobierane przez matkę oraz czynsz pobierany od lokatorów zamieszkujących w nieruchomości, której skarżący jest współwłaścicielem. Na wezwanie referendarza sądowego o potwierdzenie wysokości dochodów uzyskiwanych przez członków gospodarstwa domowego skarżącego oraz dochodów z najmu lokali mieszkalnych skarżący nadesłał jedynie odcinki emerytury pobieranej przez matkę, nie podał natomiast wysokości dochodów z tytułu najmu. Ogólne twierdzenia skarżącego, że "czynsz nie starcza na bieżącą eksploatację budynku", "przychody z domu W. nie pokrywają wydatków", "dom generuje straty i podupada" w żaden sposób nie dają obrazu rzeczywistego stanu majątkowego skarżącego i osiąganych przez niego dochodów. W konsekwencji należy przyjąć, iż niewyjaśnione pozostały podstawowe okoliczności dotyczące źródeł utrzymania skarżącego i jego rodziny. Skarżący nie wykazał także wysokości ponoszonych wydatków na utrzymanie i leczenie. Stwierdził jedynie, że "wydatki te są znaczne, lecz w domu nie są przechowywane rachunki dotyczące wydatków na leczenie i utrzymanie". Zdaniem skarżącego musiałaby być prowadzona księgowość, z której nic by nie wynikało. Wyjaśnienia te są niejasne i nieprecyzyjne. Załączone przez skarżącego karty informacyjne leczenia szpitalnego z końca ubiegłego roku oraz zaświadczenie o stanie zdrowia sprzed niemal 10 lat w żaden sposób nie mogą stanowić dowodu na to, jakie są wydatki skarżącego na leczenie. Mając na uwadze treść wyjaśnień skarżącego należy stwierdzić, że nie tylko nie usunęły one wątpliwości dotyczących sytuacji majątkowej skarżącego, ale wręcz spotęgowały przypuszczenia, że strona uchyla się od ujawnienia rzeczywistych dochodów i wydatków celem zwiększenia szans na przyznanie prawa pomocy. Informacje, do których udzielenia zobowiązano skarżącego, a które pozostały niewyjaśnione, miały istotny wpływ na merytoryczne rozpoznanie złożonego przez niego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Trzeba przede wszystkim podkreślić, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Nieudzielanie przez skarżącego rzeczowych wyjaśnień w przedmiocie wysokości uzyskiwanych dochodów i ponoszonych wydatków oraz nieprzedłożenie stosownych dokumentów na potwierdzenie tych danych uniemożliwiło orzekającemu dokonanie rzetelnej oceny, czy skarżący jest w stanie ponieść koszty sądowe w sprawie bez uszczerbku w utrzymaniu koniecznym siebie i rodziny. Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 245 § 1 i 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami).