II SA/Kr 1144/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 22 listopada 2011r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J.S. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 10 marca 2011r. Nr [...] w przedmiocie nałożenia grzywny w celu przymuszenia p o s t a n a w i a zwolnić skarżącego od kosztów sądowych. W dniu 14 października 2011r. skarżący J.S. złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie swej skargi na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] marca 2011r. wydane w przedmiocie nałożenia grzywny w celu przymuszenia. Skarżący domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych z uwagi na niskie dochody rodziny, bezrobocie, zaciągnięty kredyt i liczne wydatki związane z codziennym utrzymaniem 6 osobowej rodziny. Podaje, iż małżonka jest na jego utrzymaniu, we wspólnym gospodarstwie pozostaje również bezrobotny syn oraz córka z dwójką dzieci. Wskazuje, iż w 2010r. zaciągnął w banku kredyt na remont domu z czym wiąże się obciążenie ratalne w kwocie 809 zł miesięcznie. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącego zasługuje na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z żoną, synem, który jest osobą bezrobotną, bez jakichkolwiek świadczeń oraz córką i jej dwójką dzieci. Źródłem utrzymania rodziny jest emerytura wnioskodawcy w kwocie [...] zł oraz wynagrodzenie za pracę córki w wysokości [...] zł. Ponadto, jak wynika z dokumentów nadesłanych przez skarżącego na wezwanie Sądu, prowadzi on również działalność gospodarczą w formie kupna i sprzedaży samochodów o przychodzie rocznym w wysokości [...] zł, kosztach – [...] zł i wykazanej stracie [...] zł. Łącznie dochody 6 – osobowej rodziny wynoszą zatem 3377,61 zł. Jak wynika a oświadczenia skarżącego, żona nie osiąga żadnych dochodów, ojciec wnuków nie zamieszkuje wspólnie z rodziną i nie partycypuje w kosztach utrzymania swych dzieci. Z oświadczeń skarżącego znajdujących się w aktach sprawy wynika także, iż posiada on dom o pow. 102 m2 oraz nieruchomość rolną o pow. 0,98 ha, która jest nieuprawiana z uwagi niską klasę ziem. Skarżący nie wykazuje faktu posiadania cennych ruchomości ani oszczędności. Dodaje natomiast, iż posiada samochód osobowy Ford Eskort z 1996r. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. W ocenie orzekającego, skarżący wykazał w sposób wystarczający, iż nie jest w stanie uiścić pełnych należnych kosztów sądowych bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu. Biorąc pod uwagę w szczególności wysokość comiesięcznych, stałych dochodów 6 – osobowej rodziny w wysokości 3377,61 zł - w odniesieniu do zwyczajowo przyjętych, podstawowych i udokumentowanych wydatków na utrzymanie, braku oszczędności i cennych ruchomości, dodatkowych obciążeniach budżetu domowego w formie udokumentowanego kredytu z zobowiązaniami miesięcznymi rzędu 809 zł, bezrobocie syna, konieczność utrzymania przez rodzinę dwójki małoletnich wnuków - zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie strony od kosztów sądowych. Tym bardziej, iż zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem orzekającego, biorąc pod uwagę aktualną sytuację materialną rodziny skarżącego - jak wskazano - niskie dochody w przeliczeniu na liczbę członków rodziny, brak oszczędności, udokumentowane wydatki na utrzymanie ( energia elektryczna 387 zł, woda 120,37 zł, wywóz nieczystości 154,08 zł, gaz 106,43 zł, rata kredytowa 809 zł ), w odniesieniu do wykazanych dochodów, bezrobocie członków rodziny, konieczność utrzymania dwójki małych dzieci nie posiadających własnego dochodu - uiszczenie wymaganych kosztów postępowania mogłoby spowodować niemożność zapewnienia sobie podstawowych potrzeb życiowych. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżący – na podstawie przedstawionych danych i oświadczeń, biorąc pod uwagę specyficzną sytuację rodzinną - do takich osób należy. Trzeba również jednakże zaznaczyć, iż każdy obywatel zamierzający wytoczyć sprawę sądową musi się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Strona winna poczynić starania celem zabezpieczenia środków finansowych z dochodów uzyskiwanych w dłuższym okresie, niezbędnych do pokrycia choćby części kosztów sądowych. Nie można pominąć także i tego, że wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200, art. 203 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Podsumowując należy zaznaczyć, iż w aktualnej sytuacji finansowej, biorąc również pod uwagę fakt, iż skarżący poniósł już koszty wpisu sądowego należnego od złożonej skargi, zwolnienie go od dalszych, ewentualnych kosztów sądowych w całości należy uznać za zasadne. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).