II SA/Kr 1144/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 31 sierpnia 2012r na posiedzeniu niejawnym wniosku J.J. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Wojewody [....] z dnia 20 czerwca 2012r. Nr [....] w przedmiocie zezwolenia na realizację inwestycji drogowej p o s t a n a w i a zwolnic skarżącą od wpisu sądowego należnego od złożonej skargi, w pozostałym zakresie wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oddalić. W dniu 20 sierpnia 2012r. skarżąca J.J. złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Wojewody [....] z dnia 20 czerwca 2012r. wydaną w przedmiocie zezwolenia na realizację inwestycji drogowej. Skarżąca domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych z uwagi na aktualny brak dochodów, ciężką sytuację materialną. Wskazuje, iż aktualnie toczy się jej sprawa rozwodowa, a mąż uchyla się od płacenia zasądzonych dla niej alimentów na dowód czego przedkłada wniosek komorniczy. Dodaje, iż w wyroku rozwodowym zostały zasądzone dla niej alimenty w kwocie 600 zł, natomiast wyrok ten nie jest jeszcze prawomocny. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącej zasługuje w części na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe samodzielnie, a jedynym źródłem jej utrzymania powinny być zasądzone wyrokiem z powództwa o przyczynianie się do zaspokojenia potrzeb rodziny alimenty od małżonka w kwocie 1500 zł – jak twierdzi skarżąca, nie wypłacane jej, na dowód czego przedkłada wniosek komorniczy. Skarżąca pozostaje zatem w bardzo trudnej sytuacji materialnej, bez faktycznych stałych środków do życia. Aktualnie czeka na uprawomocnienie się wyroku rozwodowego przyznającego jej alimenty w wysokości 600 zł. Z oświadczenia skarżącej znajdujących się w aktach sprawy wynika, iż posiada ona dom drewniany o pow. 100 m2 oraz nieruchomość o pow. 1,77 ha. Ponadto wskazuje na udział w 1/3 części w działce 12 arowej, otrzymanej w spadku po rodzicach. Skarżąca nie wykazuje faktu posiadania cennych ruchomości ani oszczędności. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Mając na uwadze obecną sytuację finansową skarżącej, należy stwierdzić, że uiszczenie należnego obecnie wpisu w pełnej wysokości nie byłoby możliwe bez uszczerbku w koniecznym jej utrzymaniu. W ocenie orzekającego, skarżąca wykazała w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie uiścić aktualnych kosztów sądowych bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu. Biorąc pod uwagę w szczególności faktyczny brak w chwili obecnej jakichkolwiek dochodów, trudności z wyegzekwowaniem alimentów od byłego męża, brak oszczędności, zwyczajowe koszty utrzymania - zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie strony od aktualnie wymaganego wpisu sądowego. Tym bardziej, iż zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem orzekającego, biorąc pod uwagę aktualną sytuację materialną skarżącej - uiszczenie wymaganych obecnie kosztów postępowania mogłoby spowodować niemożność zapewnienia sobie podstawowych potrzeb życiowych. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżąca – na podstawie przedstawionych przez nią danych i oświadczeń - do takich osób należy. Dlatego przyznanie jej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w formie obecnie wymaganego wpisu sądowego należy uznać za adekwatne do aktualnej sytuacji majątkowej strony. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).