II SA/Kr 1149/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Mirosław Bator Sędziowie: WSA Kazimierz Bandarzewski (spr.) WSA Małgorzata Brachel-Ziaja Protokolant: Anna Pałasz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 marca 2012 r. sprawy ze skargi J.U. na decyzję Kierownika Urzędu do spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia 19 maja 2011 r., nr [....] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień wdowy po kombatancie uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję tego samego organu Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] sierpnia 1998 r. nr [...] przyznał W.U. uprawnienie do świadczeń pieniężnych z tytułu deportacji do pracy przymusowej w III Rzeszy na podstawie art. 1 ust. 1, art. 4 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 3 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym dla osób deportowanych do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszą i ZSRR (Dz. U. z 1996 r. Nr 87, poz. 395 z późn. zm.). Jako podstawę przyznania tych uprawnień wskazano deportacje do obozu pracy w III Rzeszy. W.U. zmarł 22 czerwca 1999 r. J.U. wystąpiła w dniu 22 marca 2011 r. do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z wnioskiem o przyznanie uprawnień przysługujących wdowie po kombatancie. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2011 r. nr [...] Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił stronie przyznania uprawnień przysługujących wdowie pozostałej po kombatancie. Kierownik Urzędu rozpatrzył wniosek strony w oparciu o art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 z późn. zm. - dalej w skrócie jako "ustawa o kombatantach"). W uzasadnieniu tej decyzji wskazano, że akta sprawy wyłącznie zawierają dowody deportacji męża strony do prac przymusowych w III Rzeszy. Wyjaśniono, że Kierownik Urzędu w decyzji z dnia [...] sierpnia 1998 r. nr [..] przyznał W.U. uprawnienie do świadczeń pieniężnych z tytułu deportacji do pracy przymusowej w III Rzeszy na podstawie ustawy z dnia 3 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym dla osób deportowanych do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszą i ZSRR (Dz. U. z 1996 r. Nr 87, poz. 395 z późn. zm.), która nie przewiduje przyznawania żadnych świadczeń dla wdów i wdowców po osobach uprawnionych z tytułu deportacji do prac przymusowych. J.U. w ustawowym terminie wystąpiła z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy z którego treści wynika, że nie zgadza się z wydaną decyzją wnosząc o jej zmianę. Podniosła, że wprawdzie ustawa z dnia 3 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym dla osób deportowanych do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszą i ZSRR nie przewiduje świadczeń dla wdów po osobach uprawnionych, ale na mocy art. 7 tej ustawy należy stosować przepisy o emeryturach i rentach przewidują uprawnienia dla wdów do renty rodzinnej. W ocenie wnioskodawczyni przysługują jej wszelkie świadczenia, które przysługiwały jej mężowi, gdyż spełniał on warunki do uznania za go kombatanta, względnie osoby zrównanej z prawami kombatanta. Podniosła, że jej mąż tylko jeden rok korzystał ze świadczeń, a 10 lat się o nie starał. Sama wnioskodawczyni musiała przez długie lata opiekować się schorowanym mężem, którego stan wynikał z przeżyć z okresu wojny. W ocenie wnioskodawczyni przynajmniej ryczał energetyczny winien "przechodzić" na wdowy, taką bowiem informację znalazła wnioskodawczyni na stronie internetowej http:/emerytury.wieszjak.pl. Mąż wnioskodawczyni spełniał wszystkie cechy kombatanta lub osoby zrównanej w prawach z kombatantem. Decyzją z dnia [...] maja 2011 r. Kierownik Urzędu do Sprawa Kombatantów i Osób Represjonowanych nr [...] na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. oraz art. 20 ust. 3 i art. 22 ust. 1 ustawy o kombatantach, po ponownym rozpatrzeniu sprawy J.U. , utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] kwietnia 2011 r. nr [...]. W uzasadnieniu tej decyzji wskazano, że mąż wnioskodawczyni posiadał uprawnienia przysługujące osobie deportowanej na podstawie ustawy z dnia 3 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym dla osób deportowanych do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszą i ZSRR, przyznane decyzją tego organu z dnia 31 sierpnia 1998 r. Podstawą faktyczną przyznania tych świadczeń była deportacja do pracy przymusowej na terenie byłej III Rzeszy. Przepisy tej ustawy nie przewidują przyznawania uprawnień na rzecz wdów lub wdowców po osobach deportowanych do prac przymusowych. Wprawdzie ustawa o kombatantach przewiduje nabywanie uprawnień wdowom lub wdowcom po kombatancie, ale podniesione przez wnioskodawczynię przesłanki nie kwalifikują do przyznania takich uprawnień w tej sprawie. Tym samym wniosek o przyznanie dodatku kombatanckiego jest niezasadny. Ze skargą na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wystąpiła w dniu 6 czerwca 2011 r. J.U. . Podnosząc te same zarzuty, które zgłosiła we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy i akcentując, że ustawa z dnia 3 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym dla osób deportowanych do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszą i ZSRR w art. 7 odsyła – w sprawach nieuregulowanych – do ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, która z kolei przewiduje prawo wdów i wdowców do świadczeń po zmarłym emerycie lub renciście. Wskazała, że negatywne stanowisko reprezentowane przez Urząd jest niekorzystną interpretacją ustawy sprzeczną z preambułą ustawy o kombatantach, która nakazuje organowi otoczenie troską kombatantów i zrównane z nimi ofiary represji, a za takie należy uznać także rodziny ofiar. Skarżąca wskazała również na względy społeczne przemawiające za przyznaniem jej uprawnień po zmarłym mężu. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie w pełni podtrzymując swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zakwestionowanej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Skarga jest uzasadniona. Nie ulega wątpliwości, że Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] sierpnia 1998 r. nr [...] przyznał W.U. uprawnienie do świadczeń pieniężnych z tytułu deportacji do pracy przymusowej w III Rzeszy na podstawie ustawy z dnia 3 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym dla osób deportowanych do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszą i ZSRR (Dz. U. z 1996 r. Nr 87, poz. 395 z późn. zm.). Jako podstawę przyznania tych uprawnień wskazano deportację do obozu pracy w III Rzeszy. Po śmierci W.U. z wnioskiem o przyznanie uprawnień wdowy po kombatancie - a nie o przyznanie uprawnień osobie, której przyznano świadczenia na podstawie ustawy z dnia 3 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym dla osób deportowanych do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszą i ZSRR - wystąpiła J.U. . Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, zwany dalej w skrócie "Kierownikiem Urzędu" uznał, że z tytułu uzyskania uprawnień przez W.U. na podstawie ustawy o świadczeniu pieniężnym dla osób deportowanych do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszą i ZSRR, nie przysługują skarżącej żadne uprawnienia należne wdowie po kombatancie. Kierownik Urzędu wskazał również, że w okolicznościach tej sprawy nie ma możliwości przyznania takich uprawnień skarżącej. Przede wszystkim należy wskazać, że przyznanie uprawnień na podstawie ustawy z dnia 3 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym dla osób deportowanych do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszą i ZSRR nie stanowi przeszkody przed ustaleniem, że dana osoba posiada lub posiadała status kombatanta na podstawie ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 z późn. zm.), zwanej ustawą o kombatantach. Takie stanowisko już zajmowano w orzecznictwie sądowym i Sąd w tej sprawie przychyla się do niego (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 11 sierpnia 2008 r., sygn. akt IV SA/Gl 37/08, opub. w LEX nr 560259). Zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. a i b ustawy o kombatantach, przepisy tej ustawy stosuje się również do osób, które podlegały represjom wojennym i okresu powojennego, a takimi represjami w rozumieniu ustawy o kombatantach są okresy przebywania z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych w hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych i ośrodkach zagłady lub w innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. Status kombatanta przysługuje więc osobie, która spełnia ustawowe przesłanki wymienione w art. 4 ustawy o kombatantach oraz posiadała obywatelstwo polskie w okresie podlegania represjom – art. 21 ust. 1 ustawy o kombatantach. Kierownik Urzędu jedynie wydawał decyzję potwierdzającą status kombatanta, a nie decyzję tworzącą ten status. Zgodnie z art. 22 ust. 2 ustawy o kombatantach, Kierownik Urzędu wydaje na wniosek uprawnionej osoby zaświadczenie potwierdzające uprawnienia wdowy (wdowca) po kombatancie, z tym że w przypadku gdy zmarły małżonek (małżonka) posiadał potwierdzone uprawnienia, rekomendacja właściwego stowarzyszenia nie jest wymagana. Wykładnia a contrario art. 22 ust. 2 ustawy o kombatantach prowadzi do wniosku, że w sytuacji, w której zmarły małżonek nie posiadał potwierdzonych uprawnień, wówczas wydanie zaświadczenia potwierdzającego uprawnienie wdowy po kombatancie jest możliwe, o ile taki zmarły małżonek spełniał warunki potwierdzenia jego statusu jako kombatanta, ale wówczas dodatkowo wymagana jest rekomendacja stowarzyszenia właściwego dla określonego rodzaju działalności kombatanckiej lub represji. Z akt tej sprawy nie wynika, czy pobyt W.U. obozie pracy na terenie III Rzeszy Niemieckiej mógłby być uznany za spełnienie przesłanki wynikającej z art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. a lub b ustawy o kombatantach. Status kombatanta uzyskiwała bowiem osoba, która podlegała represjom wojennym, a takimi represjami były okresy przebywania z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych lub rasowych w hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych i ośrodkach zagłady lub w innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. Wbrew temu, na co wskazuje Kierownik Urzędu w wydanych w sprawie decyzjach, nie można bez przeprowadzenia odrębnego postępowania wyjaśniającego ustalić, czy zmarły W.U. nie spełnił przesłanki z art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. a lub b ustawy o kombatantach. Sąd w tej sprawie nie przesądza, że skarżąca powinna uzyskać uprawnienia przysługujące wdowie po kombatancie, wskazuje jedynie, że w okolicznościach tej sprawy Kierownik Urzędu nie przeprowadził jakiegokolwiek postępowania wyjaśniającego celem ustalenia, czy W.U. (mąż skarżącej) spełniał przesłanki zaliczenia go w poczet kombatantów. Ustalenie bowiem tej okoliczności powinno ostatecznie przesądzić, czy skarżącej jako wdowie po W.U. mogłyby przysługiwać jakiekolwiek uprawnienia. Wprawdzie uprawnienia wdowy po kombatancie mają charakter niesamodzielny i wtórny w tym znaczeniu, że nie mogą one przysługiwać osobie, której zmarły małżonek nie spełniał statusu kombatanta, ale jednak nie oznacza to, że Kierownik Urzędu nie ma podstaw do potwierdzenia, że danej osobie przysługiwał status kombatanta. Powołany art. 22 ust. 2 ustawy o kombatantach wprost stanowi, że właściwy organ wydaje zaświadczenia potwierdzające uprawnienia wdowy (wdowca), z tym że w przypadku gdy zmarły małżonek (małżonka) posiadał potwierdzone uprawnienia, rekomendacja nie jest wymagana. Gdyby przepis ten nie pozwalał na wydawanie zaświadczenia potwierdzającego uprawnienia wdowy (wdowca) w sytuacji, w której zmarły małżonek spełniał przesłanki ustawowe uznania go za kombatanta, ale nie uzyskał decyzji potwierdzającej posiadanie takich uprawnień, to wówczas treść art. 22 ust. 2 zaczynająca się od słów "z tym że w przypadku gdy zmarły małżonek (małżonka) posiadał potwierdzone uprawnienia, rekomendacja nie jest wymagana" nie miałaby żadnego znaczenia i byłaby przepisem pustym. Gdyby rzeczywiście ustawodawca nie dopuszczał do wydawania zaświadczeń potwierdzających uprawnienia wdowy (wdowca) w sytuacji, w której na rzecz zmarłego małżonka nie wydani decyzji potwierdzającej uprawnienia kombatanta, to wówczas byłaby zbędna dalsza część art. 22 ust. 2 ustawy o kombatantach. Warunkiem bowiem uzyskania uprawnień wdowy (wdowca) po kombatancie byłoby uprzednie potwierdzenie tych uprawnień na rzecz zmarłego małżonka. Brak potwierdzenia uprawnień kombatanta czyniłby bezprzedmiotowym przyznawanie jakichkolwiek uprawnień wdowie i to niezależnie od tego, czy rekomendacja właściwego stowarzyszenia byłaby pozytywna bądź negatywna dla tej osoby. Odnosząc się do pozostałych zarzutów zawartych w skardze, Sąd ich nie podziela. Wprawdzie art. 7 ustawy z dnia 3 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym dla osób deportowanych do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszą i ZSRR stanowi, że w sprawach nieuregulowanych w ustawie stosuje się odpowiednio przepisy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, ale przepisy ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 z późn. zm.) nie przewidują uzyskania uprawnień należnych wdowie po kombatancie. Jedynie art. 136 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych stanowi, że w razie śmierci osoby, która zgłosiła wniosek o świadczenia określone ustawą, świadczenia należne jej do dnia śmierci wypłaca się małżonkowi, dzieciom, z którymi prowadziła wspólne gospodarstwo domowe, a w razie ich braku - małżonkowi i dzieciom, z którymi osoba ta nie prowadziła wspólnego gospodarstwa domowego, a w razie ich braku - innym członkom rodziny uprawnionym do renty rodzinnej lub na których utrzymaniu pozostawała ta osoba. Osoby te mają prawo do udziału w dalszym prowadzeniu postępowania o świadczenia, nieukończonego wskutek śmierci osoby, która o te świadczenia wystąpiła. Powołany przepis dotyczy jednak tylko tej sytuacji, w której danej osobie przyznano już świadczenia z ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, ale ich nie wypłacono na skutek śmierci osoby uprawnionej. Ta zaś sprawa nie dotyczy świadczeń przyznanych W.U. i nie wypłaconych mu do chwili jego śmierci. Co do wskazanego prawa do renty rodzinnej należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 65 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych renta rodzinna przysługuje uprawnionym członkom rodziny osoby, która w chwili śmierci miała ustalone prawo do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy lub spełniała warunki wymagane do uzyskania jednego z tych świadczeń. Do renty rodzinnej uprawniony jest także małżonek zmarłego (wdowa lub wdowiec) – art. 67 ust. 1 pkt 3 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. W tym jednak sprawach, dotyczących przyznania renty rodzinnej, właściwymi organami są jednostki organizacyjne Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uznając, że zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych naruszają przepisy postępowania w stopniu, w jakim mogło to mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności art. 22 ust. 2 ustawy o kombatantach w związku z art. 4 tej ustawy oraz art. 7 i 77 § 1 K.p.a. – uchylił obie decyzje. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. sąd uchyla decyzje, jeżeli stwierdzi naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przekazując akta sprawy do ponownego rozpoznania, stosownie do art. 141 § 4 P.p.s.a. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych winien ustalić, czy zmarły małżonek skarżącej posiadał status kombatanta i stosownie do tego rozstrzygnąć sprawę z wniosku skarżącej o przyznanie jej uprawnień należnych wdowie po kombatancie. Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.