II SA/Kr 1153/07

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 14 grudnia 2007r na posiedzeniu niejawnym wniosku A. i K. R. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego z urzędu w sprawie skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia w przedmiocie ustalenia jednorazowej opłaty z tytułu wzrostu wartości nieruchomości p o s t a n a w i a I. zwolnić stronę skarżącą w 1/2 części od wpisu sądowego, w pozostałym zakresie oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, II. oddalić wniosek o ustanowienie radcy prawnego z urzędu. W dniu ........ grudnia 2007r. skarżący A.R. i K.R. złożyli wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia ........2007r. wydaną w sprawie ustalenia jednorazowej opłaty z tytułu wzrostu wartości nieruchomości. Skarżący domagają się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych ze względu na trudną sytuację majątkową, brak wystarczających środków finansowych dla uiszczenia wysokiego, naliczonego przez Sąd wpisu sądowego . Podnoszą, iż skarżąca od 2005 roku była osobą bezrobotną i dopiero w kwietniu 2007 znalazła pracę przez Urząd Pracy. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzą gospodarstwo domowe wraz z dwoma małoletnimi córkami. Rodzina wnioskodawców utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę skarżącej w wysokości [....] zł, dochodu z prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej w wysokości około [....] zł oraz zasiłków rodzinnych na dzieci w kwocie [....] zł. Łączne zatem dochody 4 – osobowej rodziny wynoszą [...] zł. Z oświadczenia skarżących znajdującego się w aktach sprawy wynika także, iż rodzina wnioskodawców posiada dom powstały po adaptacji budynku gospodarczego o pow. ...... m2, oraz działkę o pow. .... ary. Wnioskodawcy nie wykazują cennych ruchomości ani oszczędności. W pierwszej kolejności Sąd pragnie zaznaczyć, iż powyższa sprawa nie należy do katalogu spraw wymienionych w przepisie art. 239 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zwolnionych mocą ustawy z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Rozpoznając zatem merytorycznie wniosek skarżących o przyznanie prawa pomocy, Sąd zważył, co następuje. W ocenie Sądu, wniosek strony zasługuje w części na uwzględnienie. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia kwalifikowanej pomocy prawnej stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku spoczywa na wnioskodawcy. W ocenie Sądu, skarżący wykazali w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie są w stanie uiścić pełnego należnego wpisu sądowego bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu. Rodzina skarżących posiada co prawda stały dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę wnioskodawców i prowadzenia działalności gospodarczej w wysokości średniomiesięcznie [...] zł, jednakże, przy wykazanych kosztach utrzymania, braku oszczędności, poniesienie jednorazowych kosztów wpisu sądowego w kwocie 489,78 zł mogłoby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu wnioskodawców i ich najbliższych. W ocenie Sądu, biorąc pod uwagę w szczególności powyżej przedstawione okoliczności, zaistniały zatem przesłanki uzasadniające zwolnienie strony od konieczności uiszczenia ½ części wpisu sądowego w niniejszej sprawie. Tym bardziej, iż zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone przez stronę we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności winny natomiast uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem Sądu, w przedmiotowej sprawie okoliczności takie zostały w sposób nie budzący wątpliwości wykazane i udowodnione w stopniu uzasadniającym zwolnienie w 1/2 części od wpisu sądowego należnego od złożonej skargi. Należy jednakże dodać, iż każdy obywatel zamierzający wytoczyć sprawę sądową musi liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Nie można pominąć także tego, że wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Skarżący posiadający dochód tytułu wynagrodzenia za prace oraz prowadzenia działalności gospodarczej będą w stanie zdaniem Sądu, przy częściowym zwolnieniu od kosztów, wygenerować środki finansowe na pokrycie przynajmniej części należnych kosztów sądowych. Odnosząc się natomiast do wniosku strony o ustanowienie adwokata z urzędu, Sąd stwierdził, iż strona nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania w niniejszej sprawie, która to przesłanka uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy w całkowitym zakresie. Obydwoje skarżący osiągają dochód, nie wykazano szczególnych okoliczności, dodatkowych obciążeń budżetu domowego czy też specjalnych wydatków rodziny, które w znaczny sposób uszczuplałyby jej miesięczny budżet, a które stanowiłyby podstawę do uznania, iż wnioskodawcy nie są w stanie zaoszczędzić stosownej kwoty dla ustanowienia pełnomocnika z wyboru. Ustanowienie kwalifikowanego zastępcy prawnego należy do sytuacji wyjątkowych . Z uwagi bowiem na regulację zawartą w art. 134 a także w art. 140 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – nie mają uzasadnienia obawy stron, że bez udziału profesjonalnego pomocnika nie będą w stanie prawidłowo bronić swojego interesu w toczącym się postępowaniu. Stosownie bowiem do art. 134 cyt. ustawy – sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawa prawną. Sąd zatem wszechstronnie i wnikliwie bada sprawę bez względu na fachowość, styl i konstrukcję samej skargi sporządzonej przez osobę nie posiadającą wykształcenia prawniczego. Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł, jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).