II SA/Kr 1153/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 23 sierpnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T.G. o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi T.G. na decyzję Wojewody z dnia 13 maja 2011 r. Nr: [...] w przedmiocie ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości p o s t a n a w i a wniosek skarżącej oddalić Wraz ze skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na decyzję Wojewody z dnia [...] maja 2011 r. Nr: [...] w przedmiocie ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości skarżąca T.G. złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Z danych zawartych w urzędowym formularzu "PPF" wynika, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z matką T.G. . Ich miesięczny dochód brutto wynosi [...] zł i stanowi go wynagrodzenie za pracę skarżącej w wysokości [...] zł oraz renta jej matki w wysokości [...] zł. W skład majątku skarżącej wchodzi dom o powierzchni 78 m² wraz z zabudowaniami gospodarczymi, działka (nieużytki rolne) wielkości 20 arów oraz działka budowlana wielkości 20 arów. Skarżąca jest właścicielką samochodu osobowego marki Citroen, rok produkcji 2006. Wnioskodawczyni nie dysponuje zasobami pieniężnymi. Matka skarżącej jest współwłaścicielką w ½ części 13 arowej działki rolnej. Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżąca podniosła, że jej całkowity dochód zamyka się w kwocie 2.500 zł. Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z 86-letnią mamą, która osiąga dochody w wysokości około [...] zł na rękę. Zamieszkują wspólnie drewniany parterowy dom, którego miesięczne utrzymanie wynosi 1.000 zł. Mama jest osobą schorowaną. Cierpi na choroby układu krążenia, zaburzenia rytmu serca wraz z nadciśnieniem, ma poważne problemy z poruszaniem się związane z chorobami krążenia oraz reumatyzmem. W chwili obecnej mama wymaga stałej opieki i obecności innej osoby. Wobec ponoszonych kosztów leczenia, które wraz z zabiegami wynoszą średnio 400 – 500 zł miesięcznie, skarżącej nie stać na wynajęcie pielęgniarki, dlatego opiekuje się mamą wraz z siostrą. W związku z koniecznością dowożenia mamy do lekarza i na rehabilitację wnioskodawczyni ponosi również koszty utrzymania samochodu, w tym koszty raty kredytu (około 800 zł miesięcznie) zaciągniętego na jego zakup. Wartość samochodu wynosi około 13.000 zł. Stałym i koniecznym elementem budżetu skarżącej są również wydatki na szkolenia zawodowe wynoszące około 200 – 300 zł miesięcznie. Odbywanie tychże szkoleń jest obowiązkowe i stanowi warunek utrzymania stanowiska pracy. W związku ze specjalną dietą mamy skarżąca ponosi zwiększone wydatki na zakup żywności, które zamykają się w kwocie 800-900 zł miesięcznie. Całość dochodów i wydatków nie pozwala skarżącej na poniesienie kosztów niniejszego postępowania w całości, dlatego wnosi o zwolnienie od ich ponoszenia przynajmniej w części. Wykonując wezwanie Referendarza Sądowego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca podała, iż orientacyjne koszty bieżącego utrzymania wynoszą około 3.500 zł miesięcznie. Składają się na nie koszty utrzymania domu w wysokości 975 zł (gaz średnio 430 zł, energia elektryczna 110 zł, wywóz nieczystości stałych 15 zł, kanalizacja 65 zł, podatek 38 zł, telefon stacjonarny 35 zł, telefon komórkowy 50 zł, zakup węgla i drewna, przegląd kotła gazowego oraz kominiarz 230 zł), utrzymanie samochodu 100 zł, dojazd do pracy oraz na kurs języka angielskiego 300 zł, koszty dokształcania 200 zł, zakup lekarstw, środków opatrunkowych, zabiegi rehabilitacyjne i dowóz do lekarza i na rehabilitację matki łącznie 450 zł, spłata kredytów 640 zł, zakup żywności oraz środków czystości 800 -900 zł. Do pisma skarżąca załączyła kopie rachunków potwierdzających wysokość ponoszonych wydatków, historię rachunku bankowego za ostatnie trzy miesiące oraz odcinek świadczenia rentowego matki za miesiąc czerwiec 2011 roku. Skarżąca wyjaśniła, że jej stałe wynagrodzenie za pracę to około [...] zł netto, zaś dodatkowe to około [...] zł (umowa zlecenia ważna do 30 czerwca 2011 roku). Ponadto w miesiącu czerwcu skarżąca otrzymała kwotę [...] zł stanowiącą świadczenie z funduszu socjalnego oraz kwotę 500 zł tytułem częściowej refundacji kosztów doskonalenia zawodowego (kurs języka angielskiego). Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, że zwolnienie od kosztów sądowych stanowi odstępstwo od zasady partycypacji strony w kosztach postępowania sądowego wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami), zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, zgodnie z art. 246 § 1 wspomnianej ustawy przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie częściowym, którego przyznania domaga się skarżąca, obejmuje m. in. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (art. 245 § 3 ustawy). Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy zaś rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (post. NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., OZ 862/04, niepubl.). W ocenie orzekającego przedstawiona przez skarżącą sytuacja majątkowa nie daje podstaw do przyznania jej prawa pomocy poprzez częściowe zwolnienie jej od kosztów sądowych. Zasadność wniosku skarżącej rozpatrywana była w dwóch aspektach, mianowicie z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie musi ona ponieść w niniejszym postępowaniu, a z drugiej strony biorąc pod uwagę możliwości finansowe wnioskodawczyni. Jak wynika z oświadczenia złożonego we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca uzyskuje stałe miesięczne dochody z wynagrodzenia za pracę w wysokości [...] zł brutto ([...]zł netto). Dodatkowym źródłem dochodu są środki uzyskiwane przez skarżącą z umowy zlecenia. Z przedłożonego wyciągu z rachunku bankowego wynika, że na konto skarżącej wpływały z tego tytułu środki określone jako "wynagrodzenie" w wysokości [...] zł za maj 2011 roku, 185,23 zł za czerwiec 2011 roku, 371,46 zł za lipiec 2011 roku. Stałymi dochodami z renty w wysokości [...] zł dysponuje także pozostająca we wspólnym gospodarstwie domowym mama skarżącej. Z dochodów tych skarżąca pokrywa następujące wydatki: utrzymanie domu średnio 1.050 zł (prąd 430,52 zł, gaz 110 zł, wywóz nieczystości stałych 15 zł, nieczystości płynnych 65 zł, podatek od nieruchomości 38 zł, telefon stacjonarny 36,49 zł, telefon komórkowy 50 zł, polisa ubezpieczeniowa 74,50 zł, opał 230 zł), utrzymanie samochodu 100 zł, dojazd do pracy 300 zł, dokształcanie 200 zł, zakup leków około 180 zł (na podstawie załączonych faktur – zsumowano wydatki poniesione w poszczególnych miesiącach i podzielono na liczbę miesięcy), spłata kredytów 640 zł, żywność 900 zł. Suma tych wydatków wynosi 3.370 zł. Z zestawienia wysokości uzyskiwanych w miesiącu dochodów skarżącej oraz jej mamy z ponoszonymi wydatkami wynika, że do dyspozycji skarżącej pozostaje miesięcznie kwota około 350 zł, którą może swobodnie dysponować. Racjonalne i oszczędne gospodarowanie pozostającymi w dyspozycji skarżącej środkami finansowymi powinno umożliwić zgromadzenie środków niezbędnych na pokrycie kosztów związanych z niniejszym postępowaniem, bez uszczerbku w utrzymaniu koniecznym siebie oraz mamy. Zauważyć także należy, że w miesiącu czerwcu skarżąca otrzymała dodatkowo częściową refundację kosztów doskonalenia zawodowego w wysokości 500 zł, a także kwotę 896,93 zł tytułem świadczenia urlopowego z funduszu socjalnego. W ocenie referendarza sądowego środki te pozwolą skarżącej na pokrycie kosztów sądowych, które na obecnym etapie sprowadzają się do wpisu sądowego od skargi w wysokości 200 zł. Należy wskazać, że koszty sądowe winny być ponoszone na równi z innymi niezbędnymi wydatkami, dlatego ponoszone przez wnioskodawczynię wydatki na spłatę kredytu nie korzystają z pierwszeństwa przed opłatami sądowymi. Zaakcentować także należy, że skarżąca jest właścicielką majątku nieruchomego znacznej wartości w postaci domu o powierzchni 78 m², zabudowań gospodarczych, nieruchomości rolnej wielkości 20 arów oraz działki budowlanej wielkości 20 arów. Posiadanie majątku, a zwłaszcza nieruchomości w zasadzie wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki lub kredytu, jeżeli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych. Pogląd ten prezentowany jest w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 24 marca 2004r., sygn. akt FZ 10/04; postanowienie z dnia 15 kwietnia 2004r., sygn. akt FZ 9/04; postanowienie z 17 października 2005r. sygn. akt II FZ 681/05). Podziela go również orzekający w niniejszej sprawie. Konkludując, zdaniem orzekającego sytuacja materialna wnioskodawczyni pozwala na poniesienie w niniejszej sprawie wpisu sądowego oraz innych ewentualnych kosztów sądowych bez uszczerbku w utrzymaniu siebie i rodziny. Nie można pominąć także faktu, iż wyłożenie przez skarżącą kosztów sądowych jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi będzie skarżącej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami).