II SA/Kr 1156/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Magda Froncisz po rozpoznaniu w dniu 21 grudnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu C.C. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 10 listopada 2016 r. w przedmiocie wniosku C.C. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi C.C. na decyzję Wojewody [....] z dnia 21 lipca 2016 r. znak: [....] w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek C.C. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych, w sprawie ze skargi na decyzję Wojewody [....] z dnia 21 lipca 2016 r. w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę. We wniosku tym skarżąca oświadczyła, iż prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jej miesięczny dochód z tytułu pobieranej emerytury nauczycielskiej wynosi 1.800 zł netto. W skład posiadanego majątku wchodzi mieszkanie o pow. 70 m2, którego wartość skarżąca określiła na 80.000 zł. Na uzasadnienie wniosku skarżąca podała, iż ze względu na dochody, wartość posiadanego majątku, niezbędne koszty utrzymania, nie jest ona w stanie ponieść kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Skarżąca wymieniła stałe zobowiązania i wydatki, których łączna kwota - wraz z wyżywieniem i kosztami odzieży i obuwia wynosi 1.060 zł miesięcznie. Postanowieniem z dnia 10 listopada 2016 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie oddalił opisany na wstępie wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu orzeczenia stwierdził, że udzielenie stronie prawa pomocy dotyczy wyłącznie osób na tyle ubogich, iż ich rzeczywiste zdolności płatnicze uniemożliwiają wywiązanie się z obowiązku partycypowania w kosztach postępowania sądowo - administracyjnego. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się powinno do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Dlatego może być stosowane tylko w tych przypadkach, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pieniężnych pochodzą dochody budżetu państwa, z którego pokrywane są koszty postępowania sądowego w razie zwalniania strony od obowiązku ich ponoszenia. Następnie referendarz zwrócił uwagę, czym jest instytucja prawa pomocy. Prawo pomocy to inaczej prawo ubogich, a do takiej kategorii osób z pewnością nie można zaliczyć skarżącej z jej majątkiem i miesięcznymi dochodami. Instytucja ta ma charakter wyjątkowy co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną (do takich osób zalicza się bezrobotnych, osoby pozbawione środków do życia), bądź gdy środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko niezbędne potrzeby egzystencjonalne (vide postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 października 2005 r. I GZ 107/05, niepubl.). Z kolei przez uszczerbek dla siebie, bądź rodziny należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (vide postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 marca 2005 r. sygn. akt FZ 794/04, niepubl.). W ocenie orzekającego referendarza przedstawiona przez skarżącą jej sytuacja finansowa nie uzasadnia uwzględnienia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, bowiem w przedmiotowej sprawie skarżąca wskazała, iż jej miesięczny dochód wynosi 1.800 zł netto i jest, biorąc pod uwagę realia życia codziennego osób starszych - wysoki. Wykazane miesięczne wydatki wynoszą według skarżącej 1.060 zł. Oznacza to, że skarżącej pozostaje do dyspozycji kwota 740 zł, która pozwala na uiszczenie wpisu od skargi w wysokości 500 zł, bez wywołania uszczerbku koniecznego utrzymania. C.C. wniosła w terminie sprzeciw od powyższego postanowienia referendarza, zarzucając bezzasadne uznanie, że nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w niniejszej sprawie. W sprzeciwie, nazwanym mylnie zażaleniem, skarżąca wskazała, że jej emerytura to 1.800 zł miesięcznie. Stałe zobowiązania i wydatki jak: energia elektryczna, woda, ścieki, podatek do Urzędu Gminy, telewizor, telefon, lekarstwa, ogrzewanie mieszkania to kwota 1.060 zł. Natomiast kwota 740 zł to: wyżywienie, środki czystości, obuwie, odzież, drobne naprawy domowe. Mieszkanie jest stare, wymaga ciągłego remontu. Często w miesiącu skarżącej brakuje pieniędzy na leczenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Zaskarżone postanowienie jest prawidłowe i należało utrzymać je w mocy. Zgodnie z art. 259 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej "P.p.s.a." - od postanowień, wydanych przez referendarza sądowego przysługuje sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. Stosownie zaś do art. 260 § 1 P.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a.). Z kolei w myśl art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przysługuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Z przepisu tego wynika, iż na takiej osobie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Wykładnia systemowa prowadzi do wniosku, że osoba fizyczna powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli posiada jakiekolwiek środki majątkowe (zob. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi – komentarz, wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004, str. 319 - 320). Podkreślić należy, że zgodnie z art. 199 P.p.s.a. zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Według poglądów wyrażanych w orzecznictwie sądów administracyjnych, które Sąd podziela, przyznanie stronie prawa pomocy powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na sfinansowanie kosztów w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. GZ 61/04, wszystkie orzeczenia dostępne na witrynie orzeczenia.nsa.gov.pl). Okoliczność tą, tj. niemożliwość sfinansowania kosztów postępowania, strona powinna wykazać. Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. W orzecznictwie sądowym powszechnie prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób pozostających w faktycznym ubóstwie. Prawo pomocy jest bowiem instytucją przewidzianą dla najuboższych obywateli, dla których obowiązek poniesienia kosztów postępowania oznaczałby w rzeczywistości pozbawienie prawa do sądu. Takie okoliczności nie zachodzą w niniejszej sprawie. Analiza sytuacji majątkowej wnioskodawczyni prowadzi do konkluzji, że konieczność poniesienia kosztów sądowych – obecnie wpisu od skargi w wysokości 500 zł - nie spowoduje dla niej uszczerbku koniecznego utrzymania. Sąd podzielił stanowisko przedstawione w zaskarżonym postanowieniu o braku podstaw do przyznania wnioskodawczyni prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Zestawiając wskazane w druku PPF wydatki i oczywiste niezbędne koszty wyżywienia należy dojść do wniosku, że wnioskodawczyni jest w stanie wygospodarować środki finansowe na opłacenie wpisu od skargi. Nawet jeśli skarżąca osiąga miesięczny dochód netto z tytułu emerytury w kwocie 1.800 zł, to jednak zsumowanie wszelkich wiarygodnie podanych wydatków o charakterze stałym (około 1.060 zł) wskazuje, że miesięcznie skarżąca po ich opłaceniu dysponuje jeszcze pozostałą kwotą. Należy przy tym zaakcentować, że w druku PPF skarżąca wskazała jednoznacznie i wyraźnie, że miesięczna kwota 1.060 zł obejmuje także wyżywienie, odzież, obuwie. Dopiero w sprzeciwie od postanowienia referendarza skarżąca kwestię wydatków na wyżywienie, odzież, obuwie przedstawiła odmiennie. Trzeba też zaakcentować, że niesatysfakcjonująca skarżącą decyzja organu I instancji została wydana we wrześniu 2015 r., zatem skarżąca, kwestionująca tę decyzję poprzez wniesienie odwołania, a gospodarująca jednoosobowo swoimi dochodami, mogła poczynić pewne oszczędności, mając na uwadze, iż być może zaistnieje potrzeba kwestionowania decyzji organu budowlanego także na drodze sądowej. Sąd nie neguje faktu, że skarżąca znajduje się w niełatwej sytuacji majątkowej, ale jednocześnie sytuacja ta nie jest na tyle zła, aby uzasadniać przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Powyższe prowadzi do wniosku, że zaskarżone postanowienie referendarza jest trafne. W związku z powyższym, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 § 1-3 P.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji.