II SA/Kr 1160/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 16 stycznia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. B. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia [...] sierpnia 2008 roku Nr: [...] w przedmiocie wymierzenia kary z tytułu nielegalnego użytkowania p o s t a n a w i a oddalić wniosek skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek J. B., na urzędowym formularzu, o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia [...] sierpnia 2008 roku w przedmiocie wymierzenia kary z tytułu nielegalnego użytkowania. We wniosku skarżąca oświadczyła, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z synem S. B. Na ich miesięczny dochód składa się emerytura skarżącej w wysokości 719,17 zł, zasiłek chorobowy jej syna w wysokości 1.702,18 zł oraz wynagrodzenie syna skarżącej z tytułu pracy za granicą. W skład majątku skarżącej wchodzi dom o powierzchni 92 m² oraz nieruchomość rolna wielkości 3 ha. Syn jest właścicielem samochodów: [...], Polonez [...] rok produkcji 1992 oraz Ford [...] rok produkcji 1998. Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżąca podniosła, iż Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego utrzymał w mocy postanowienie Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego, który nałożył na nią karę z tytułu nielegalnego użytkowania budynku mieszkalnego w wysokości 10.000 zł. W chwili obecnej skarżąca nie jest w stanie zapłacić tak wysokiej kary. Jest bowiem w podeszłym wieku i utrzymuje się wyłącznie z renty w kwocie 719,17 zł. Syn skarżącej pracuje dorywczo za granicą. Dom jest budowany przez syna. Dane zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazały się niewystarczające do oceny stanu majątkowego i zdolności płatniczych skarżącej, dlatego została ona wezwana do uzupełnienia wniosku poprzez przesłanie ostatniego odcinka emerytury, dokumentów wskazujących wysokość dochodów uzyskiwanych przez syna skarżącej z tytułu pracy "na kontrakcie" oraz wynagrodzenia za pracę za ostatnie trzy miesiące, spisu miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego udokumentowanego za pomocą kopii faktur lub rachunków za ostatni okres rozliczeniowy oraz wyciągów z rachunków bankowych skarżącej oraz jej syna obejmujących operacje z ostatnich trzech miesięcy. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego przesłano następujące dokumenty: odcinki dotyczące wysokości zasiłku chorobowego pobieranego przez syna skarżącej oraz świadczenia emerytalnego pobieranego przez skarżącą, historie rachunku bankowego syna skarżącej, kartę informacyjną z dnia [...] sierpnia 2008 r. dotyczącą pomocy udzielonej skarżącej przez Szpitalny Oddział Ratunkowy, kartę informacyjną leczenia szpitalnego z dnia [...] lipca 2005 r., PIT-11 dotyczący informacji o dochodach syna skarżącej oraz o pobranych zaliczkach na podatek dochodowy w roku 2008 oraz świadectwo pracy z dnia [...] października 2008 roku dotyczące S. B. Mając na uwadze powyższe, zważono, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, że prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Instytucja przyznania prawa pomocy, zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami) przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym), lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym we wskazanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej, w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. W niniejszej sprawie skarżąca domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu postanowienia z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.) stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Z powyższego wynika, że strona dochodząca swoich praw na drodze sądowej ma prawo do ubiegania się o zwolnienie od kosztów sądowych, jednakże dla skuteczności złożonego w tej materii wniosku zobowiązana jest spełnić przesłanki określone przepisami prawa, które regulują instytucję prawa pomocy. Zgodnie z treścią art. 252 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wniosek osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zatem to skarżąca ubiegając się o udzielenie jej prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, winna była przekonać sąd, że jej sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie pełnych kosztów postępowania we własnym zakresie bez uszczerbku w utrzymaniu siebie i rodziny. Zdaniem orzekającego skarżąca nie wykazała, iż w stosunku do jej osoby zachodzą przesłanki, od których zależy przyznanie prawa pomocy. Dane zawarte w złożonym przez nią oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie mają cechy "dokładności", o której mowa w art. 252 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a wezwanie do uzupełnienia danych zostało wykonane jedynie w ograniczonym zakresie. Stosownie do treści art. 255 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi strona obowiązana jest złożyć na wezwanie w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, jeżeli jej oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości. Wezwanie skierowane do skarżącej o uzupełnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń oraz nadesłanie dokumentów źródłowych oznaczało, że dane, którymi dysponował orzekający nie wystarczyły do wolnej od wątpliwości oceny sytuacji majątkowej wnioskodawczyni, a tym samym nie umożliwiły uwzględnienia wniosku. Wątpliwości budziło przede wszystkim oświadczenie skarżącej o wysokości uzyskiwanych dochodów przez nią oraz pozostającego we wspólnym gospodarstwie domowym syna S. B., a także wysokości wydatków ponoszonych przez rodzinę. Na wezwanie referendarza sądowego został przesłany ostatni odcinek potwierdzający wysokość emerytury skarżącej J. B., zaś w przypadku jej syna odcinki pobieranego zasiłku chorobowego dotyczą okresu od lipca do października 2008 roku. Brak jest natomiast jakichkolwiek informacji o aktualnych dochodach S. B. Z załączonego świadectwa pracy wynika, że syn skarżącej był zatrudniony w Przedsiębiorstwie Produkcyjno-Handlowym "A." Sp. z o.o. w okresie od 1 kwietnia 2008 r. do 31 października 2008 r., a stosunek pracy ustał z dniem ukończenia pracy, dla której wykonania była zawarta umowa. Z treści pisma procesowego z dnia 29 grudnia 2008 roku, jak również z załączonych dokumentów nie wynika, czy S. B. uzyskuje aktualnie jakiekolwiek dochody, czy pracuje "na kontrakcie". Kwestia ta jest natomiast niezwykle istotna bowiem na rozstrzygnięcie wniosku o przyznanie prawa pomocy mają wpływ nie tylko dochody wnioskodawcy, ale także wszelkie dochody osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym. Ponadto wnioskodawczyni nie odniosła się do wezwania o przedłożenie spisu miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego popartego kopiami odpowiednich rachunków za ostatni okres rozliczeniowy. Brak potwierdzenia przez skarżącą podstawowych informacji dotyczących wysokości uzyskiwanych dochodów przez syna, z którym prowadzi wspólne gospodarstwo domowe oraz ponoszonych wydatków spowodowało, iż niewyjaśnione pozostały podstawowe okoliczności dotyczące rzeczywistej sytuacji majątkowej wnioskodawczyni. W świetle powyższego należy stwierdzić, iż skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie uiścić należnych w sprawie kosztów sądowych. Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 245 § 3 art. 246 § 1 pkt 3 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami).