II SA/Kr 1164/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 17 kwietnia 2009r na posiedzeniu niejawnym wniosku K. Z. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia 3 października 2008r., Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego p o s t a n a w i a zwolnić skarżącą od kosztów sądowych. W dniu 14 kwietnia 2009r. skarżąca K. Z. złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie swej skargi na decyzję Kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia 3 października 2008r. wydaną w przedmiocie odmowy przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego. Z uzasadnienia wniosku wynika, iż skarżąca prosi o zwolnienie jej od opłaty należnej za uzasadnienie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 9 marca 2009r. oddalającego jej skargę na w/w decyzję organu II instancji. Skarżąca domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych z uwagi na niskie dochody, zły stan zdrowia i wydatki z tym związane. Wskazuje, iż aktualnie jest rencistką z chorobą nowotworową w III stadium. Otrzymuje najniższą rentę, która razem z okresowym dodatkiem wynosi 764 zł. Z tej kwoty musi opłacić mieszkanie komunalne 27 metrowe oraz zakupić leki. Dodaje, iż jest osobą samotną, bezdzietną. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącej zasługuje na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe samodzielnie. Jest osobą samotną, bezdzietną. Cierpi na chorobę nowotworową w III stadium zaawansowania. Źródłem jej utrzymania jest aktualnie renta inwalidzka wraz z dodatkiem opiekuńczym w wysokości 764,44 zł. Z oświadczeń skarżącej znajdujących się w aktach sprawy wynika także, iż nie posiada ona żadnych nieruchomości na własność, zamieszkuje w mieszkaniu komunalnym o pow. 27 m 2. Skarżąca nie wykazuje faktu posiadania cennych ruchomości ani oszczędności. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym - gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach - z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. W myśl przepisu § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych ( Dz. U. Nr 221 poz. 2192 ) - opłata kancelaryjna za odpis orzeczenia z uzasadnieniem wynosi 100,00 zł. Mając na uwadze obecną sytuację finansową skarżącej, należy stwierdzić, że uiszczenie tejże opłaty jak również innych potencjalnych kosztów sądowych nie byłoby możliwe bez uszczerbku w koniecznym jej utrzymaniu. W ocenie orzekającego, skarżąca wykazała w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie uiścić opłaty kancelaryjnej, jak również innych ewentualnych kosztów sądowych bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu. Biorąc pod uwagę w szczególności wysokość comiesięcznych, stałych dochodów w wysokości łącznie 764,44 zł, zły stan zdrowia wymagający stałego, drogiego leczenia, samotność, brak osób zobowiązanych do pomocy i alimentacji - w odniesieniu do podstawowych wydatków na utrzymanie, braku oszczędności i cennych ruchomości - w kontekście wysokości samej opłaty i potencjalnych innych kosztów sądowych, zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie strony od kosztów sądowych. Tym bardziej, iż zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem orzekającego, biorąc pod uwagę aktualną sytuację materialną skarżącej - bardzo niskie dochody, brak oszczędności, zwyczajowe wydatki na utrzymanie i wyżywienie w odniesieniu do wykazanych dochodów, zły stan zdrowia, skutkujący wydatkami na leki - uiszczenie wymaganych kosztów postępowania mogłoby spowodować niemożność zapewnienia sobie podstawowych potrzeb życiowych. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżąca - na podstawie przedstawionych przez nią danych i oświadczeń - do takich osób należy. Podsumowując należy zaznaczyć, iż w aktualnej sytuacji finansowej skarżącej zwolnienie jej od kosztów sądowych w całości należy uznać za zasadne. Mając powyższe na uwadze orzeczono, jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).