II SA/Kr 1165/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Barbara Pasternak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym wniosku H.G. o ustanowienie radcy prawnego w dniu 19 grudnia 2008 r. w sprawie ze skargi H.G. na decyzję w przedmiocie Wojewody z dnia [...] lipca 2007r. Nr [...] odmowy wznowienia postępowania postanawia oddalić wniosek skarżącej o ustanowienie radcy prawnego. Skarżąca H.G. wraz ze skargą z dnia [...] października 2007r. złożyła wniosek do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie o zwolnienie jej od kosztów sądowych. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie postanowieniem z dnia [...] 2007r. zwolnił skarżącą od wpisu sądowego, a w pozostałym zakresie oddalił wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Od powyższego postanowienia referendarza sądowego skarżąca wniosła sprzeciw, domagając się całkowitego zwolnienia do kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie postanowieniem z dnia [...] stycznia 2008r. zwolnił skarżącą z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. W dniu [...] marca 2008r. H.G. złożyła wniosek o ustanowienie dla niej radcy prawnego z urzędu w przedmiotowej sprawie, podnosząc, że uzyskuje niskie dochody z tytułu zatrudnienia w wysokości [...] zł netto miesięcznie, ponosi duże koszty utrzymania, a także jej stan zdrowia jest zły i zmusza ją do ponoszenia kosztów leczenia. Ponadto skarżąca podała, że prowadzi gospodarstwo domowe z 27-letnim synem, który jest osobą bezrobotną i nie otrzymuje żadnych świadczeń. Skarżąca posiada dom o powierzchni [...] m2 oraz działkę o powierzchni [...] ha. Oprócz tego skarżąca nie posiada cennych ruchomości ani oszczędności. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie postanowieniem z dnia [...] marca 2008r. oddalił wniosek skarżącej o ustanowienie radcy prawnego z urzędu. Od powyższego postanowienia referendarza sądowego skarżąca wniosła sprzeciw, domagając się ustanowienia dla niej radcy prawnego z urzędu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2008r. ustanowił dla skarżącej radcę prawnego, uznając, że sytuacja majątkowa skarżącej - niewielki miesięczny dochód, brak poza domem innego majątku i oszczędności, potrzeba utrzymania bezrobotnego syna oraz konieczność ponoszenia wysokich kosztów leczenia - nie pozwalają na wygenerowanie dodatkowych środków finansowych na opłacenie profesjonalnego pełnomocnika w sprawie. Od powyższego postanowienia zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosła uczestniczka B.S. , podnosząc, że ustanowienie dla skarżącej radcy prawnego jest nieuzasadnione, ponieważ skarżąca uzyskuje dochody z tytułu wynagrodzenia za pracę w Urzędzie Gminy w R. oraz pobiera świadczenie rentowe. Ponadto w zażaleniu wskazano, że pozostający na utrzymaniu skarżącej bezrobotny syn wychodzi z domu i wraca o podobnych porach jak wymagałaby tego praca w systemie zmianowym oraz że skarżąca posiada samochód osobowy, który może posłużyć jako zabezpieczenie uzyskania środków na pokrycie kosztów ustanowienia radcy prawnego. W odpowiedzi na zażalenie skarżąca wyjaśniła, że samochód marki [...], który jest stary, zniszczony i nie ma żadnej wielkiej wartości, jest własnością jej syna. Ponadto skarżąca przedstawiła zaświadczenie syna o statusie bezrobotnego bez prawa zasiłku, który to status syn ma od dnia [...] lutego 2008r. oraz odcinek swojej renty z lipca 2008r. potwierdzający, że skarżąca posiada prawo do świadczenia w wysokości [...] zł netto miesięcznie oraz kartotekę zarobkową skarżącej za marzec 2008r. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia [...] września 2008r. uchylił zaskarżone postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie w przedmiocie ustanowienia dla skarżącej racy prawnego. W uzasadnieniu podano, że w ocenie NSA sytuacja materialna przedstawiona przez skarżącą we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie jest rzetelna, ponieważ we wniosku skarżąca nie podała, że uzyskuje oprócz wynagrodzenia za pracę także dochód z tytułu renty, a w odpowiedzi na zażalenie B.S. sama skarżąca potwierdziła tę okoliczność. Ponadto, zdaniem NSA, wątpliwości budzi okres, w jakim synowi skarżącej przysługiwał status bezrobotnego oraz sam fakt uznania utrzymywania dorosłego syna za okoliczność przemawiającą za ustanowieniem dla skarżącej radcy prawnego z urzędu. Dlatego też NSA uznał, że Sąd I instancji nie wiedział o tych okolicznościach i w oparciu o art. 165 w związku z art. 249 Prawa o postępowaniu przed sadami administracyjnymi uchylił zaskarżone postanowienie oraz zobowiązał Sąd l instancji, by przy ponownym rozpatrzeniu sprawy zbadał sytuację materialną skarżącej, rozważając możliwość zastosowania art. 255 tej ustawy. W wykonaniu zaleceń zawartych w uzasadnieniu w/w postanowienia NSA, WSA w Krakowie wezwał skarżącą H.G. do uzupełnienia w terminie 14 dni od dnia otrzymania wezwania wniosku o przyznanie prawa pomocy przez przedłożenie aktualnych dokumentów potwierdzających wysokość miesięcznego dochodu, w tym w szczególności z tytułu wynagrodzenia za pracę i pobieranej renty, oświadczenia czy, a jeżeli tak to w jakiej wysokości osiąga dochody z nieruchomości stanowiącej jej własność, oświadczenia o osobach pozostających ze skarżącą we wspólnym gospodarstwie domowym i osiąganych przez te osoby dochodach oraz oświadczenia, czy posiada na utrzymaniu jakiekolwiek osoby. Odpis tego wezwania skarżąca otrzymała w dniu [...] listopada 2008r, co wynika z potwierdzenia odbioru znajdującego się aktach. Pomimo wezwania skarżąca nie uzupełniła wniosku w zakreślonym terminie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek skarżącej o ustanowienie radcy prawnego z urzędu podlega oddaleniu. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), w skrócie "ppsa" przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym, które stosownie do art. 244 § 1 ppsa obejmuje też swoim zakresem ustanowienie radcy prawnego, następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy również wskazać, że ogólną zasadą obowiązującą w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie, co wynika z art. 199 ppsa. Natomiast wskazany wyżej art. 246 ppsa ustanawia wyjątek od tej zasady polegający na zwolnieniu strony od takich kosztów. Użyte w art. 246 ppsa sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar udowodnienia, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zatem wnioskodawca powinien wykazać się odpowiednią inicjatywą w celu wykazania, że w jego przypadku zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Brak takiej inicjatywy po stronie wnioskodawcy może spowodować, że nie zostanie w stosunku do niego zastosowana instytucja prawa pomocy, która jak wskazano wyżej jest wyjątkiem od reguły, a zatem nastąpi powrót do zasady ogólnej, czyli ponoszenia przez stronę kosztów swego udziału w sprawie. Pogląd taki znajduje potwierdzenie w uzasadnieniu postanowienia NSA z dnia 18 lutego 2005r. wydanego w sprawie OZ 1510/04, w którym NSA orzekł, że "ciężar dowodu spoczywa na wnioskującym o prawo pomocy. Oznacza to, że wnioskujący musi udowodnić zaistnienie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, niewypełnienie zaś przesłanek określonych w ustawie skutkuje oddaleniem wniosku W przedmiotowej sprawie powstały wątpliwości co do sytuacji materialnej skarżącej, w szczególności co do wysokości i źródeł uzyskiwanego przez nią miesięcznego dochodu (wynagrodzenie ze stosunku pracy oraz renta), jak również co do obowiązku utrzymywania przez skarżącą dorosłego syna. Są to okoliczności mające istotne znaczenie dla ustalenia, czy w stosunku do skarżącej zachodzą przesłanki do ustanowienia dla niej radcy prawnego z urzędu. Ponadto do wyjaśnienia tych okoliczności Sąd został wyraźnie zobowiązany przez NSA w treści postanowienia z dnia [...] września 2008r. Jak wskazano wyżej, skarżąca, mimo wezwania, nie przedstawiła Sądowi żadnych dowodów, które pozwoliłyby wyjaśnić wątpliwości, które pojawiły się w sprawie, a tym samym ustalić, czy sytuacja majątkowa i rodzinna skarżącej uprawnia ją do ustanowienia dla niej racy prawnego z urzędu. W przedmiotowej sprawie Sąd podziela stanowisko wyrażone w postanowieniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia [...] stycznia 2008r., sygn. akt II SA/Wa 2041/06, że "Sąd nie jest zobowiązany do przeprowadzania z urzędu postępowania w celu uzyskania odpowiednich dokumentów poświadczających rzeczywisty stan majątkowy i możliwości płatnicze osoby wnioskującej o przyznanie prawa pomocy. To na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania." Zatem skoro skarżąca nie odpowiedziała na wezwanie doręczone jej w dniu [...] listopada 2008r. i nie podjęła kroków zmierzających do wykazania, że prawo pomocy w postaci ustanowienia radcy prawnego z urzędu jej przysługuje, orzeczono jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 243 § 1, 244 § 1, 245, 246 § 1 pkt 1 ppsa.