II SA/Kr 1184/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Halina Jakubiec Sędziowie WSA Elżbieta Kremer NSA Piotr Lechowski (spr.) Protokolant Bernadetta Szczypka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 listopada 2007 r. sprawy ze skargi K.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [ ] w przedmiocie przyznania stypendium szkolnego uchyla zaskarżoną decyzję II S A/Kr 1184/06 Uzasadnienie f Decyzją z dnia [...] Nr [...], po rozpatrzeniu odwołania K.K., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. , utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Wójta Gminy R. z dnia [...] Nr [...] orzekającą o przyznaniu dla M.K. ur. [...]. stypendium szkolnego za okres od [...] września 2005 r. do [...] grudnia 2005 r. w wysokości po 80 zł miesięcznie. W podstawie prawnej decyzji SKO powołało przepisy art. 90 d ust. 1, 9 i 10 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (tj. Dz.U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 z późn.zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 kpa. Uzasadniając decyzję Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało następujące okoliczności faktyczne i motywy prawne przyjęte za podstawę rozstrzygnięcia. Wójt Gminy R. decyzją z dnia [...]. odmówił przyznania małoletniemu M.K. reprezentowanemu przez matkę K.K. stypendium szkolnego na okres od [...].09.2005 r. do [...] czerwca 2006 r. Po rozpatrzeniu odwołania matki małoletniego Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] uchyliło zaskarżoną decyzję Wójta Gminy i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Wójt Gminy R. decyzją z dnia [...] przyznał małoletniemu M.K .ur. [...]. stypendium szkolne za okres od dnia [...] września 2005 r. do [...] grudnia 2005 r. w wysokości po 80 zł miesięcznie. Za podstawę swego rozstrzygnięcia organ l instancji przyjął ustalenie, że przedstawiciele ustawowi małoletniego wydzierżawili należące do niego gospodarstwo rolne o pow. [...] ha fizycznych, co odpowiada [...] ha przeliczeniowych, na okres od [...].2003 do [...].2013, ale nie otrzymują z tego tytułu czynszu dzierżawnego, a rodzina małoletniego spełnia kryteria dochodowe do przyznania stypendium szkolnego. W odwołaniu od tej decyzji wniesionym przez matkę małoletniego ucznia K.K. zakwestionowano zarówno wysokość miesięcznego stypendium, jak i skrócenie okresu jego wypłaty, wskazując iż wnioskiem objęto okres 10 miesięcy. Rozpatrując odwołanie Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało na przepis art. 90 d ust. 7 ustawy z dnia 7 września 1991 o systemie oświaty (tj. Dz.U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 z późn.zm.), zamieszczony z mocą od dnia 1 stycznia 2005 r. w rozdziale 8a - pomoc materialna dla uczniów, w myśl którego w zw. z art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64, poz. 593 ze zm.), miesięczna wysokość dochodu na osobę w rodzinie ucznia uprawniająca do ubiegania się o stypendium szkolne nie mogła przekroczyć 316 zł. Kolegium Odwoławcze przyjęło za własne ustalenia organu l instancji, że rodzina małoletniego nie posiada gospodarstwa rolnego, gdyż wydzierżawiła to gospodarstwo bez czynszu. Podkreślono, że ponownie rozpatrując sprawę organ l instancji uwzględnił wskazanie co do odebrania oświadczenia od strony, czy za oddane w dzierżawę gospodarstwo rolne otrzymuje czynsz dzierżawy i odebrał oświadczenie od K.K., z którego wynika, że za oddane w dzierżawę gospodarstwo czynszu nie otrzymuje. Uwzględniając dochód rodziny, na który składa się renta ojca ucznia i zasiłek pielęgnacyjny ucznia pomniejszony o kwartalną składkę KRUS, Kolegium Odwoławcze ustaliło, że miesięczna wysokość dochodu wynosi [...]zł na osobę w rodzinie i uprawniała do ubiegania się o stypendium szkolne. Kolegium przyznało, iż organ l instancji nie wyjaśnił motywów jakimi kierował się ustalając wysokość przyznanego świadczenia i czas za jaki przysługuje. Zdaniem organu odwoławczego dostrzeżone braki zostały uzupełnione w postępowaniu odwoławczym. Wskazano, że w świetle art. 90 d ust. 9 ustawy, stypendium szkolne nie mogło być niższe niż 44,80 zł a wyższe niż 112 zł. Kolegium podkreśliło, iż decyzja dotycząca przyznania stypendium szkolnego ma charakter decyzji podejmowanej w granicach uznania administracyjnego, którego wyznacznikami są nie tylko sytuacja materialna ucznia, jego potrzeby i cel jakim pomoc ma służyć, lecz także możliwości finansowe organów przyznających tę pomoc. Podkreślono, że Rada Gminy R. ustaliła uchwałą z dnia [...] r. Nr [...] regulamin udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie Gminy R. (Dz. Urzęd. Wojew. . z [...] r. Nr [...], poz. [...]). Zdaniem Kolegium organ l instancji nie miał obowiązku przyznać świadczenia w maksymalnej wysokości. Odnosząc się do zarzutu odwołania, że stypendium przyznano za okres krótszy niż żądane 10 miesięcy, Kolegium Odwoławcze wskazało, że zgodnie z ustawą (art. 90 d ust. 10 i 11) stypendium szkolne jest przyznawane na okres nie dłuższy niż od września do czerwca w danym roku szkolnym i może być realizowane w okresach innych niż miesięczne lub jednorazowe. Powyższe okoliczności i regulacje prawne zdaniem Kolegium Odwoławczego uzasadniały utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji. Na marginesie tego rozstrzygnięcia Kolegium wskazało, że kolejną decyzją z dnia [...], Wójt Gminy R. przyznał "K.K. stypendium szkolne dla dziecka...", za okres od [...] stycznia 2006 r. do[ ...] kwietnia 2006 r. po 44,80 zł miesięcznie. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję, wniosła K.K. z wnioskiem o jej uchylenie "z następstwem przyznania stypendium na cały rok szkolny 2005/2006" małoletniemu synowi i w pełnej maksymalnie możliwej kwocie. Nie wskazując naruszonych przepisów prawa i akcentując, że orzeczenie narusza jej interes prawny K.K. podniosła zarzut, że rozstrzygnięcie i uzasadnienie organu odwoławczego nie usuwa uchybień zawartych w decyzji organu l instancji, który nie wyjaśnił dlaczego przyjął taką a nie inną wysokość stypendium szkolnego oraz czas na jaki zostało przyznane. Zdaniem skargi, strona wykazała, iż zachodzą dodatkowe racje za przyznaniem stypendium w górnej granicy tego świadczenia, a w szczególności niepełnosprawność małoletniego. Skarżąca wskazała, że nie uwzględniono dodatkowej przesłanki obrazującej sytuację rodziny - a to faktu, że dorosła córka A. jest bez kilku lat bez pracy i pozostaje zarejestrowana w urzędzie pracy. W przekonaniu skargi ustalenie wysokości stypendium ma cechy dowolności a przez to narusza prawo. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie. Podtrzymując dotychczasowe ustalenia i stanowisko, Kolegium wskazało, że decyzją z dnia [...] Wójt Gminy R. orzekł o przyznaniu stypendium za okres od [...] stycznia do [...] kwietnia 2006 r. po 44,80 zł miesięcznie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył: Zgodnie z przepisem art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn.zm.) w związku z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269), kryterium kontroli sądowoadministracyjnej zaskarżonej decyzji, stanowi jej zgodność z prawem. Sprawując powyższą kontrolę Sąd jest związany stosownie do przepisu art. 134 § 1 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - dalej ustawa ppsa - granicami danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonana na tych zasadach kontrola zaskarżonej decyzji prowadzi do konstatacji, że skarga jest uzasadniona aczkolwiek tylko częściowo z przyczyn wymienionych na jej poparcie. Zgodnie z przepisem art. 145 § 1 pkt 1 lit c powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd uchyla decyzję gdy stwierdzi naruszenie przepisów postępowania - inne niż naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego - jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Taka sytuacja ma miejsce w sprawie. Przypomnieć należy, iż przepisy rozdziału 8a ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (tj. Dz.U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 z późn.zm.) - dalej ustawa - uprawnionymi do pomocy materialnej ze środków przeznaczonych na ten cel w budżecie państwa lub w budżecie właściwej jednostki samorządu terytorialnego, czynią uczniów. Uczeń natomiast a nie jego rodzice, są stroną takiego postępowania. Jeżeli uczeń jest małoletni rodzice lub inni ustawowi przedstawiciele działają w jego imieniu. Zatem naruszenie interesu prawnego małoletniego ucznia, a nie interesu prawnego jego dorosłego przedstawiciela - jak to czyni skarga - winno być przedmiotem kontroli w toku instancji wywołanej odwołaniem. Stosownie do przepisu art. 90 ust. 2 pkt 1 jedną z form pomocy materialnej o charakterze socjalnym jest stypendium szkolne. Rację ma Kolegium Odwoławcze, gdy wskazując na przepisy art. 90 d ust. 10 i 11 wskazuje, że ustawa określa tylko maksymalny okres przyznawania stypendium (na czas nie dłuższy niż od września do czerwca w danym roku szkolnym), a zatem nie jest wyłączone przyznanie go na okres krótszy. Inicjujący postępowanie wniosek z dnia [...] sierpnia 2005 r. sporządzony imieniem małoletniego M.K. przez jego matkę K.K. nie wskazuje okresu za jaki domaga się przyznania stypendium szkolnego w roku szkolnym 2005/2006 w formie stypendium pieniężnego. Uchwalony przez Radę Gminy R. uchwałą Nr [...]z dnia [...]. regulamin udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie Gminy R. (Dz.Urzęd. Woj..... Nr ..., poz. .... z późn.zm.), oraz stanowiący załącznik do tego regulaminu wzór wniosku o przyznanie pomocy materialnej o charakterze socjalnym nie zawierają wymogu określenia przez składającego wniosek czasokresu na jaki domaga się udzielenia pomocy materialnej. Nie budziło jednak dla organu l instancji wątpliwości, że wniosek ten dotyczył okresu od [...] 09.2005 do [...].06.2006 r. gdyż o odmowie przyznania stypendium szkolnego na taki okres orzekł decyzją z dnia [...], uchyloną następnie - po rozpatrzeniu odwołania - decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]. i przekazującą sprawę do ponownego rozpatrzenia. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Wójt Gminy R. wydał decyzję z dnia [...] orzekającą o przyznaniu stypendium szkolnego dla małoletniego ucznia M. K. za okres od [...]09.2005 do [...].12.2005 r.. Decyzja nie wyrzekała o odmowie przyznania stypendium za dalszy okres, ani też w uzasadnieniu nie wskazywał przyczyn z powodu których orzeczono o przyznaniu stypendium tylko za ten okres. We wniesionym odwołaniu matka małoletniego ucznia K.K. kwestionowała nie tylko wysokość przyznanego świadczenia, lecz i okres za jaki zostało przyznane. Zgodnie z przepisem art. 111 § 1 kpa strona może w terminie czternastu dni od dnia doręczenia decyzji zażądać jej uzupełnienia m.in. co do rozstrzygnięcia, a w myśl § 2 w takiej sytuacji termin do wniesienia odwołania biegnie od dnia doręczenia jej odpowiedzi -tzn. rozstrzygnięcia o żądaniu uzupełnienia decyzji. Jak wyjaśnił to jeszcze Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 1988.07.07 III AZP (OSNC 1990/9/116), w razie wniesienia odwołania dotyczącego części żądań strony nie rozstrzygniętych w decyzji organ pierwszej instancji powinien potraktować jego treść jako żądanie uzupełnienia decyzji co do rozstrzygnięcia (art. 111 § 1 kpa). Organ odwoławczy, w tym przypadku Samorządowe Kolegium Odwoławcze -któremu przedstawiono jednak takie odwołanie, powinien wyjaśnić rzeczywiste intencje strony i w razie popierania odwołania winien stwierdzić jego niedopuszczalność (art. 134 kpa), w razie zaś oświadczenia, że chodzi o żądanie uzupełnienia decyzji organu pierwszej instancji - umorzyć postępowanie odwoławcze (art. 138 § 1 pkt 3 i 105 § 1 i 2 w zw. z art. 140 kpa). Oczywiście w wypadku umorzenia postępowania odwoławczego odwołanie w części stanowiącej żądanie uzupełnienia decyzji winno być przekazane organowi l instancji do załatwienia. Podkreśla się w literaturze (Por. Kodeks Postępowania Administracyjnego -Komentarz - B. Adamiak, J. Borkowski Wyd. C.H. Beck 2000 r., str. 467), że w wypadku gdy strona nie wystąpiła w terminie z wnioskiem o uzupełnienie co do rozstrzygnięcia, wówczas może wystąpić z podaniem o wszczęcie postępowania co do rozstrzygnięcia o żądaniach wcześniej nie rozpoznanych. Z przedstawionych akt postępowania administracyjnego wynika, że inną decyzją z dnia [...]. Nr[...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło w całości, kolejną decyzję Wójta Gminy R. z dnia [...]. Nr. [...] orzekającą o przyznaniu "K.K. dla dziecka M.K. stypendium szkolnego za okres od [...] stycznia do [...] kwietnia 2006 r. i umorzyło postępowanie przed organem l instancji. Z akt sprawy nie wynika, w jakim trybie (z urzędu, na wniosek) organ l instancji wydał decyzję z [...] Z tych względów uwzględniając skargę, uchylił Sąd jedynie orzeczenie organu odwoławczego - decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] Ponownie rozpatrując zatem odwołanie złożone imieniem małoletniego przez K.K. od decyzji z dnia [...] ustali organ odwoławczy, czy w odwołaniu tym zawarty jest nadal aktualny wniosek o uzupełnienie tej decyzji rozstrzygnięciem o przyznanie stypendium szkolnego za okres dalszy od stycznia 2006 r., czy też w tym przedmiocie toczy się odrębne postępowanie z wnioskiem o wszczęcie postępowania co do rozstrzygnięcia o wcześniej nie rozpoznanym żądaniu. Dokonując oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, będzie Samorządowe Kolegium Odwoławcze miało na uwadze, że złożone przez K.K. dnia [...] (k. [...] akt adm.) oświadczenie wyjaśniające, że "za oddane w dzierżawę gospodarstwo rolne nie otrzymuje czynszu dzierżawczego" nie jest dowodem braku dochodu rodziny z tytułu wydzierżawienia stanowiącego własność małoletniego M.K., gruntu obejmującego działki [...] i [...] o pow. [...] przez ojca małoletniego H.K. umową "dzierżawy" z dnia [...].2002 r. K.K. i, oraz umową "dzierżawy" z dnia [...] 2003 r. przez matkę małoletniego K.K., działki Nr [...] o pow. [...]ha, tej samej osobie. Kodeks postępowania administracyjnego czyni dystynkcję pomiędzy dowodem z przesłuchania w charakterze strony w trybie art. 86 kpa, a tzw. wyjaśnieniem (art. 79 § 2, 95 § 1 kpa), które nie ma charakteru dowodu. Przy przesłuchaniu strony odpowiednio stosuje się przepisy dotyczące świadków (art. 86 zd. II), co oznacza m.in. obowiązek pouczenia o odmowie poddania się przesłuchaniu, odmowie odpowiedzi na pytania, oraz o odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznania (art. 83 § 3 kpa). Zgodnie z art. 30 § 2 osoby fizyczne nie mające zdolności do czynności prawnych działają przez swych przedstawicieli ustawowych. W myśl przepisu art. 693 § 1 kodeksu cywilnego istotę umowy dzierżawy stanowi zobowiązanie dzierżawcy do zapłaty umówionego czynszu w zamian za oddanie rzeczy do używania i pobierania pożytków przez czas oznaczony lub nieoznaczony. Umowa, choćby nazwana umową dzierżawy, która nie zawiera zobowiązania dzierżawcy do zapłaty czynszu (który może być zastrzeżony w myśl § 2 art. 693 kc -w pieniądzach lub świadczeniach innego rodzaju, w tym w ułamkowej części pożytków), nie jest w istocie umową dzierżawy, lecz stosunkiem cywilno-prawnym innego rodzaju, np. umową użyczenia (art. 710 kc). Rozpatrując sprawę winny organy zatem dokładnie wyjaśnić, czy w zamian za oddanie gosp. rolnego do używania i pobierania pożytków, dzierżawca zobowiązał się do zapłaty czynszu w formie innej niż pieniężna czy też zawarta umowa nie ma w ogóle charakteru umowy dzierżawy i jakie były powody zawarcia takiej umowy. Po wyjaśnieniu tej okoliczności ocenią organy, czy miesięczna wysokość dochodu na osobę w rodzinie uprawnia do ubiegania się o stypendium szkolne. Wskażą także jakie okoliczności były brane pod uwagę przy ustalaniu wysokości ewentualnie przyznanego świadczenia pieniężnego. Z tych przyczyn na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn.zm.) orzeczono jak w sentencji. Wobec treści uchylonego rozstrzygnięcia, brak było przesłanek do stosowania art. 152 powołanej ustawy.