II SA/Kr 119/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 17lutego 2012r na posiedzeniu niejawnym wniosku S.M. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na postanowienie [....] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 25 listopada 2011r. Nr [....] w przedmiocie opłaty legalizacyjnej p o s t a n a w i a I. zwolnić skarżącą w 3/4 części od wpisu sądowego, należnego od złożonej skargi , II. w pozostałej części oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 9 lutego 2012r. skarżąca S.m. złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na postanowienie [....] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 25 listopada 2011r. wydane w przedmiocie opłaty legalizacyjnej. Skarżąca domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych z uwagi na niskie dochody, duże koszty utrzymania, znaczące koszty leczenia. Wskazuje, iż wymagany obecnie wpis sądowy jest dla niej dużym obciążeniem, gdyż obydwoje z mężem są osobami bardzo schorowanymi, wymagającymi systematycznego, drogiego, specjalistycznego leczenia. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącej zasługuje w części na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe z mężem. Źródłem utrzymania rodziny wnioskodawczyni jest jej emerytura w kwocie 1229 zł oraz emerytura małżonka w wysokości 2 139 zł. Łącznie zatem dochody rodziny wynoszą 3 368 zł. Z oświadczenia skarżącej znajdującego się w aktach sprawy wynika, iż posiada ona udział w ½ części w domu o pow. 100 m2, a także nieruchomość o pow. 49 arów, położoną przy autostradzie. Małżonek jest właścicielem 50 arowej działki, również usytuowanej w okolicy autostrady. Jak wskazuje skarżąca – działki te, z uwagi na bliskość drogi i zapylenie – nie nadają się do uprawy i nie przynoszą żadnego dochodu. Skarżąca nie wykazuje innych cennych ruchomości ani oszczędności. Skarżąca wskazuje natomiast na liczne schorzenia na które cierpi zarówno ona jak i małżonek. Dodaje, iż jest on inwalidą po operacji tętniaka aorty serca, wymagający intensywnego leczenia, m. innymi za pomocą drogich leków. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. W ocenie orzekającego, skarżąca wykazała w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie uiścić pełnego należnego wpisu sądowego bez uszczerbku w koniecznym swoim i swoich najbliższych utrzymaniu. Biorąc pod uwagę w szczególności wysokość comiesięcznych, stałych dochodów rodziny skarżącej w wysokości 3 368 zł w odniesieniu do wykazanych wydatków, braku oszczędności, konieczności specjalistycznego, drogiego leczenia - w kontekście wysokości samego wpisu, zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie strony w części od wpisu sądowego. Tym bardziej, iż zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem orzekającego, w przedmiotowej sprawie okoliczności takie zostały wykazane w stopniu uzasadniającym częściowe ( w 3/4 części ) zwolnienie od wpisu sądowego. Nie widzi się zaś podstaw do całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych z uwagi na fakty, iż skarżąca uzyskuje jednak stałe miesięczne dochody rzędu 3 368 zł z tytułu emerytur własnej i małżonka, posiada majątek w formie dwóch działek, udziału w domu jednorodzinnym, nie wykazuje innych nadzwyczajnych obciążeń budżetu domowego jak np. zadłużenia bankowego, nie ma też innych osób, nie osiągających własnego dochodu na utrzymaniu. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżąca do takich osób nie należy. Dlatego przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od konieczności uiszczenia 3/4 części wpisu sądowego, uwzględniając przy tym specyficzną, zdrowotnie trudną sytuację skarżącej oraz jej małżonka, należy uznać za adekwatną do aktualnej sytuacji majątkowej strony. Trzeba również zaznaczyć, iż każdy obywatel zamierzający wytoczyć sprawę sądową musi się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Strona winna poczynić starania celem zabezpieczenia środków finansowych z dochodów uzyskiwanych w dłuższym okresie, niezbędnych do pokrycia choćby części kosztów sądowych. Nie można pominąć także i tego, że wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200, 203 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Podsumowując należy zaznaczyć, iż w aktualnej sytuacji finansowej skarżącej zwolnienie jej od kosztów sądowych w całości byłoby niezasadne. Konieczność zaś poniesienia aktualnie wymaganych kosztów w części nie naraża skarżącej na pogorszenie jej warunków bytowych, a z drugiej strony odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swoją pomoc powinno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).