II SA/Kr 1191/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 9 września 2009r na posiedzeniu niejawnym wniosku J.D. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu w sprawie skargi na decyzję [....] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 29 maja 2009r. Nr [....] w przedmiocie umorzenia postępowania p o s t a n a w i a I. zwolnić skarżącego od kosztów sądowych, II. oddalić wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu . W dniu [....] sierpnia 2009r. skarżący J.D. złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu w sprawie skargi na decyzję [....] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 29 maja 2009r. wydaną w przedmiocie umorzenia postępowania. Skarżący domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika z uwagi na niskie dochody, brak oszczędności. Wskazuje, iż utrzymuje się z bardzo niskiego dochodu osiąganego z tytułu posiadanego gospodarstwa. Brakuje mu środków na podstawowe potrzeby. Zdaniem orzekającego wniosek skarżącego zasługuje w części na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy, a także nadesłanych na wezwanie Sądu dodatkowych informacji o stanie majątkowym skarżącego wynika, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe samodzielnie. Źródłem jego utrzymania jest niewielki – prawie zerowy dochód z posiadanego gospodarstwa rolnego. Jak wskazuje skarżący czasem sprzeda jabłka, ziemniaki, drzewo na opał i z tego dochodu się utrzymuje. Nie korzysta z pomocy społecznej ani innej pomocy organów państwowych. Jako wydatki podaje : energia elektryczna – 19,50 zł, 21,43 zł, podatki – 40,00 zł, inne zobowiązania pieniężne – 70,00 zł. Dodaje, iż żyje poniżej minimum socjalnego. Z oświadczenia skarżącego znajdującego się w aktach sprawy wynika także, iż posiada on stary dom o pow. 153 m2 oraz 25 arów działki budowlanej, a także gospodarstwo rolne o pow. 1,60 ha trawa oraz 4,67 ha krzaki. Skarżący nie wykazuje faktu posiadania innych nieruchomości, cennych ruchomości czy oszczędności. Instytucja przyznania prawa pomocy stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Mając na uwadze obecną sytuację finansową skarżącego, należy stwierdzić, że uiszczenie wpisu sądowego i ew. innych kosztów sądowych nie byłoby, zdaniem orzekającego, możliwe bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu strony skarżącej. W ocenie orzekającego, skarżący wykazał w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie uiścić należnego wpisu sądowego, aktualnie wymaganego na obecnym etapie postępowania sądowego, a także innych kosztów sądowych bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu. Biorąc pod uwagę w szczególności wysokość comiesięcznych dochodów skarżącego, które są niepewne i nie pochodzą ze stałego źródła, fakt, iż wnioskodawca jest osobą samotną, w odniesieniu do zwyczajowych i wykazanych dokumentami wydatków na utrzymanie, braku oszczędności, - w kontekście wysokości samego wpisu, kolejnych ewentualnych kosztów postępowania - zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie strony od kosztów sądowych . Tym bardziej, iż zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem orzekającego, w przedmiotowej sprawie okoliczności takie zostały wykazane w stopniu uzasadniającym jedynie pełne zwolnienie od kosztów sądowych . Nie widzi się natomiast podstaw do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez ustanowienie dla strony również kwalifikowanego pełnomocnika z urzędu , szczególnie wobec okoliczności, iż jego udział na obecnym etapie postępowania nie jest obowiązkowy. Skarżący dysponuje bowiem znacznym majątkiem nieruchomym w formie gospodarstwa rolnego o pow. 4,67 ha oraz o pow. 1,60 ha, który to majątek zawsze może służyć jego właścicielowi jako zabezpieczenie pożyczki lub kredytu, szczególnie w sytuacji , gdy nie jest on obciążony prawami osób trzecich, a jego właścicielowi brakuje bieżących środków finansowych, może też przynosić inne pożytki np. poprzez jego wydzierżawienie czy staranie się o specjalne dotacje unijne. Orzekający rozpoznając sprawę bada jedynie sytuację majątkową strony, a nie charakter czy też okoliczności sprawy, i nie ocenia, czy w danej sprawie istniałaby zasadność ustanowienia pełnomocnika, czy też nie. Nie specyfika czy okoliczności sprawy decydują bowiem o przyznaniu stronie kwalifikowanego pełnomocnika, a jedynie ma na to wpływ ich sytuacja materialno – bytowa. W tym, miejscu orzekający pragnie także nadmienić, iż stosownie do art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawa prawną. Sąd zatem wnikliwie bada sprawę bez względu na fachowość, styl i konstrukcję samej skargi sporządzonej przez skarżącego nie posiadającego wykształcenia prawniczego. Z uwagi zatem na regulacje zawarte w art. 134, a także w art. 140 cyt. ustawy – nie mają uzasadnienia obawy strony skarżącej, że bez udziału profesjonalnego pełnomocnika nie będzie w stanie prawidłowo bronić swego interesu w toczącym się przed sądem postępowaniu. Podsumowując, zdaniem orzekającego sytuacja materialno – bytowa wnioskodawcy uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy jedynie w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).