II SA/Kr 1194/05

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 25 czerwca 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mariusz Kotulski Sędziowie WSA Aldona Gąsecka -Duda WSA Barbara Pasternak (spr) Protokolant Grażyna Grzesiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 czerwca 2007 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] 2005 r ., nr Kol. [...] w przedmiocie przyznania zasiłku celowego I skargę oddala II zasądza od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K. na rzecz adw. J. Z. kwotę 292 zł 80 gr. (w tym 22 % VAT) tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu w niniejszym postępowaniu . Kierownik Filii nr [...] Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K., po rozpatrzeniu wniosku Pana M. P., decyzją z dnia [...] 2004r. [...], wydaną na podstawie art. 104, art. 107 i art. 108 kpa oraz art. 3 ust. 3 i 4, art. 4, art. 7, art. 8 ust. 1, art. 11, art. 12, art. 14, art. 17 ust. 2 pkt 1, art. 36 pkt 1c, art. 41 pkt 1, art. 98, art. 102, art. 104, art. 106 ust. 1, 4, 5, art. 109 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2004r. Nr 64, poz. 593), odmówił przyznania zasiłku celowego na pokrycie pożyczki zaciągniętej przez M. P. u krewnego w styczniu 2004r., w kwocie 5300 złotych. W uzasadnieniu organ l instancji podał, że M. P. mieszka sam w trzypokojowym spółdzielczym własnościowym mieszkaniu o powierzchni 65,1 Om2 i z powodu nadmetrażu nie posiada uprawnień do dodatku mieszkaniowego. Wnioskodawca utrzymuje się z renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy w wysokości 392,44 złotych miesięcznie. W związku z zaciągnięciem w styczniu 2004 roku przez wnioskodawcę pożyczki w wysokości 5300 złotych, którą przeznaczył na uregulowanie zaległości czynszowych, w oparciu o art. 8 ust. 3 i ust. 11 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej do dochodu uzyskiwanego przez wnioskodawcę doliczono kwotę 441,66 złotych za każdy miesiąc w okresie od stycznia do grudnia 2004 roku. Zatem łączny miesięczny dochód Pana P. wyniósł 834,10 złotych i przekroczył kryterium ustalone w ustawie. Organ l instancji uznał, że z uwagi na ograniczone możliwości nie może podjąć zobowiązania dotyczącego przedmiotowego długu. Udzielenie pomocy zgodnie z przedmiotowym wnioskiem nie mieści się w pojęciu zaspokajania niezbędnych potrzeb ani też nie mieści się w celach Ośrodka Pomocy Społecznej. Organ stwierdził, że M. P. powinien stosownie do art. 11 ustawy współdziałać w rozwiązaniu swojej trudnej sytuacji życiowej. Może dokonać zamiany mieszkania na mniejsze, co w konsekwencji mogłoby skutkować przyznaniem dodatku mieszkaniowego. Organ przywołał także na poparcie swojego stanowiska art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Przedstawiono także działania Ośrodka, które wspomagają wnioskującego w jego trudnej sytuacji wynikającej z potrzeb w zakresie opłat mieszkaniowych, w 2003 r. i w 2004 r. W związku z tymi okolicznościami organ l instancji odmówił przyznania zasiłku celowego na pokrycie zaciągniętej pożyczki. Od powyższej decyzji odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. złożył M. P. Podniósł, że zaliczenie zaciągniętej pożyczki jako dochodu jest rażącym błędem i nadinterpretacją prawa. Pożyczka miała na celu uregulowanie zadłużenia wobec spółdzielni mieszkaniowej i uniknięcie ewentualnych kosztów związanych z egzekucją sądową. O zaciągnięciu pożyczki zawiadomił Kierownika MOPS pismem z dnia [...] 2004 r. i organ nie sprzeciwił się. Zaciągnięcie pożyczki zlikwidowało czasowo niekorzystną sytuację finansowa i prawną. Zarzucił też, że ustawa o pomocy społecznej jest błędem legislacyjnym, a ponadto nie powinna mieć zastosowania w przedmiotowej sprawie, ponieważ weszła w życie po zaciągnięciu przez niego pożyczki. Podkreślił, że pieniądze uzyskane z pożyczki nie stanowią jego dochodu, lecz koszt utrzymania. Odmowa udzielenia pomocy w spłacie zaciągniętej pożyczki jest sprzeczna z zasadami współżycia społecznego. Ponadto odwołujący podniósł, że kwestia posiadanego przez niego mieszkania nie ma znaczenia w sprawie, ponieważ zostało ono nabyte przed wieloma laty. W przyszłości zamieszka razem z nim córką która będzie sprawować opiekę nad nim-osobą niepełnosprawną. Odwołujący wniósł o przyznanie mu zasiłku celowego. Decyzją z dnia [...] 2005r., Kol[...], wydaną na podstawie art. 3, art. 4, art. 8, art. 36, art. 39 ust. 1 i 2, art. 107, art. 150 ustawy o pomocy społecznej oraz art. 138 § 1 pkt 1 kpa, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu organ odwoławczy podał, że organ l instancji ustalił miesięczny dochód odwołującego się zgodnie z zasadami uregulowanymi w ustawie o pomocy społecznej, a okoliczności dotyczące sytuacji rodzinnej odwołującego się są w przedmiotowej sprawie bezsporne. Organ odwoławczy podkreślił, że należy wziąć pod uwagę wszystkie wnioski kierowane przez odwołującego się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej oraz fakt, że wzajemnie się one wykluczają lub dublują. Wnioskodawca wnioskuje o zasiłek na pokrycie zobowiązań z tytułu pożyczki zaciągniętej celem uregulowania zaległości czynszowych i jednocześnie o zasiłek celowy przeznaczony bezpośrednio na pokrycie tych samych zaległości a ponadto dodatkowo jeszcze o zasiłek celowy na dofinansowanie bieżących opłat czynszowych. Zasadna była więc odmowa jednoczesnego przyznania kilku różnych zasiłków na pokrycie zobowiązania z tego samego tytułu. Pomimo tego na pięć złożonych wniosków dwa zostały rozpatrzone pozytywnie, a więc nie można uznać, że organy pomocy społecznej pozostawiły odwołującego bez jakiejkolwiek pomocy. Jednak działania z zakresu pomocy społecznej nie mają na celu zastępowania indywidualnych wysiłków osób potrzebujących, lecz ich wspomaganie na zasadach przewidzianych w przepisach prawa. Zgodnie z art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Osoby korzystające z pomocy społecznej mają obowiązek współdziałania z organami pomocy społecznej o raz podejmowania samodzielnych wysiłków zmierzających do wyjścia z kryzysowej sytuacji. Zaciągnięcie więc przez wnioskodawcę pożyczki na uregulowanie zaległości czynszowych było jak najbardziej godne uznania, jednak było wykonaniem leżącego po jego stronie obowiązku dołożenia wszelkich starań mających na celu wydostanie się z trudnej sytuacji. W ocenie Kolegium uzasadnione jest stanowisko organu l instancji, wobec trudnej sytuacji finansowej wnioskodawcy oraz wobec faktu, że jest on od dłuższego czasu wspierany przez organy pomocy społecznej, uzasadnionym jest podjęcie działań zmierzających do zamiany mieszkania na mniejsze. Tym bardziej, że z powodu przekroczenia kryterium powierzchniowego niemożliwe jest uzyskanie przez wnioskodawcę dodatku mieszkaniowego, oraz powoduje wysokie koszty jego utrzymania. W sytuacji, kiedy możliwe do zrealizowania są rozwiązania zależne od inicjatywy wnioskodawcy nie jest uzasadnione kreowanie dodatkowych zobowiązań i następnie przenoszenie na pomoc społeczną finansowych ciężarów ich ponoszenia. Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K. wniósł M. P. W uzasadnieniu powtórzył argumenty zawarte w odwołaniu od decyzji organu l instancji oraz podkreślił, że odmowa przyznania mu świadczeń z pomocy społecznej uniemożliwia mu zaspokojenie podstawowych potrzeb bytowych i pozostawia go w stanie skrajnego ubóstwa. Zarzucił, że organy pomijają korzystne dla niego regulacje ustawy o dodatkach mieszkaniowych, zgodnie z którymi dodatek mieszkaniowy przysługuje osobom, których dochód nie przekracza 984,52 zł miesięcznie. Skarżący podniósł, że obowiązujące przepisy pozwalają na zwrot pożyczki przez MOPS. Niezrozumiałe jest, że od lat organy odmawiają mu udzielenia stosownej pomocy na złagodzenie skutków ubóstwa, ratowanie życia i uregulowanie czynszu za mieszkanie. Odpowiedzialność za dramatyczną sytuację, w jakiej się znalazł skarżący ponosi władza ustawodawcza i wykonawcza. Skarżący wniósł o łączne rozpoznanie spraw toczących się przed sądem z jego skarg na decyzje SKO w K. podjęte w dniu [...] 2005 r. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji oraz wskazało, że argumenty podnoszone w skardze są tymi samymi, które były zgłaszane w toku postępowania odwoławczego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.-Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, póz. 1270 ze zm.), w skrócie ppsa, sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Rozpoznając skargę sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania. Zgodnie z art. 134 ustawy sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skargę należało oddalić jako nie zasługującą na uwzględnienie. Zgodnie z art. 2 ust 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. nr 64, poz. 593) pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa , mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby, możliwości. Z kolei art. 39 ust. 1 i 2 stanowi, że w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. W szczególności może on być przyznany na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu a także kosztów pogrzebu. Zgodnie z treścią art. 8 ust. 1 ustawy, prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej z zastrzeżeniem art. 40, 41, 78 i 79 przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 461 złotych, zwanej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej". Art. 8 ust. 3 ustawy określa podstawy obliczenia dochodu uprawniającego do korzystania ze świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej i wskazuje jakie elementy składają się na pojęcie dochodu , oraz wymienia składniki, o które sumę dochodu pomniejsza się. Zgodnie z art.8 ust 3 za dochód uznaje się sumę miesięcznych przychodów, bez względu na tytuł i źródło ich otrzymania. Zatem za dochód należy uznać także pożyczkę, ponieważ ustawodawca nie wyłączył tego rodzaju przychodu z zakresu składników decydujących o wysokości dochodu. Skarżący uzyskał w styczniu 2004 r. przychód z tytułu zaciągniętej na pokrycie zaległości czynszowych pożyczki w kwocie 5 300 zł. Sposób obliczenia przez organ dochodu jakim dysponował skarżący w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku o przyznanie zasiłku jest prawidłowy. Uwzględnia on także treść art. 8 ust. 11, stanowiącego podstawę rozliczenia uzyskanej pożyczki, która przekroczyła pięciokrotnie kwotę kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jaką jest skarżący. Zarzut skargi dotyczący bezpodstawnego zaliczenia pożyczki do dochodu decydującego o możliwości przyznania świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej nie znajduje uzasadnienia. Organy dokonując powyższego wyliczenia nie naruszyły prawa. Jak wynika z treści przepisu art. 39 ustawy, przyznanie zasiłku celowego ma charakter uznaniowy, co powoduje, że nawet przy zaistnieniu przesłanek do jego przyznania nie każda osoba musi go otrzymać. Także zasiłek celowy specjalny przewidziany w art. 41 jest świadczeniem przyznawanym decyzją uznaniową. Ponieważ przyznawany jest on pomimo przekroczenia kryterium dochodowego, jest świadczeniem zupełnie wyjątkowym. Rozważając jednak zasadność przyznania któregokolwiek z powyższych świadczeń organy nie mogą pominąć- w pierwszym rzędzie- przepisów ustawy o pomocy społecznej statuujących cele tej pomocy, oraz ustanawiających zasady i ogólne reguły jej udzielania osobom potrzebującym. Reguły te dotyczą wszystkich świadczeń przewidzianych w ustawie, także więc pieniężnych i zawarte zostały w przepisach art. 2 i 3 ustawy. Organy odmawiając przyznania zasiłku celowego na pokrycie zadłużenia z tytułu zaciągniętej przez M. P. pożyczki w kwocie 5 300 złotych nie naruszyły prawa. Zważyć bowiem należy, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1). Pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1). Należy także podkreślić istotną zdaniem sądu w niniejszej sprawie treść art. 3 ust. 4, zgodnie z którym potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Wniosek skarżącego wynikający z potrzeby zwrotu pożyczki w kwocie 5 300 zł, uwzględniając nawet przy tym cel zaciągnięcia tej pożyczki nie odpowiada zdaniem sądu celom pomocy społecznej i nie mieści się w możliwościach tej pomocy. Jak najbardziej prawidłowe jest stanowisko organów, że zaciągnięcie przez skarżącego pożyczki na pokrycie zaległości czynszowych było przecież wykonaniem ciążącego na nim obowiązku dołożenia wszelkich starań mających na celu wydostanie się z trudnej sytuacji, grożącej łatwymi do przewidzenia a poważnymi konsekwencjami prawnymi. Jednakże należy zauważyć, że sytuacja w jakiej znalazł się skarżący w związku z wysokością opłat mieszkaniowych, w tym przede wszystkim czynszu wywołana została w znacznej mierze brakiem jakiegokolwiek współdziałania z jego strony w rozwiązaniu swojej trudnej sytuacji. Organy nie kwestionują wszak, że skarżący jest człowiekiem chorym, wymagającym zabiegów rehabilitacyjnych, że nie ma oprócz ustalonych przez organy żadnych innych źródeł dochodu, że jest osobą samotnie gospodarującą. Jednocześnie przecież jest właścicielem stosunkowo dużego, trzypokojowego mieszkania w K. Nie wykazuje jednak żadnej inicjatywy w kierunku wykorzystania tego zasobu, którego posiadanie stwarza możliwości uzyskania poprawy swojej trudnej sytuacji, tym samym nie współdziała w jej rozwiązaniu, zgodnie z obowiązkiem wynikającym z art. 4 ustawy. Jedynym argumentem skarżącego jest tłumaczenie o niemożności podnajęcia części mieszkania, z uwagi na jego częste choroby, oraz planowane w przyszłości wspólne zamieszkanie z córką. W szczególności ten ostatni argument jest przejawem braku chęci współdziałania, o którym mowa w art. 4 ustawy. Wszak opieka, której miałaby skarżącemu udzielić w przyszłości córka może być sprawowana także w mniejszym mieszkaniu, w szczególności takim, którego metraż umożliwiłby uzyskanie przez skarżącego dodatku mieszkaniowego. Odwoływanie się do ewentualnych, przyszłych rozwiązań planowanych przez skarżącego w związku z jego stanem zdrowia, stwarza sytuację, w której organy pomocy społecznej nie są w stanie sprostać oczekiwaniom skarżącego, a także jak już wskazano, w której oczekiwania te nie mieszczą się w celach i możliwościach pomocy społecznej. Wskazać należy nadto w związku z zarzutem skargi, że czym innym jest przyznanie zasiłku celowego na podstawie przepisów ustawy o pomocy społecznej , a czym innym przyznanie dodatku mieszkaniowego na podstawie ustawy o dodatkach mieszkaniowych. Te dwa świadczenia są przyznawane w oparciu o odrębne ustawy, i na podstawie różniących się od siebie kryteriów. Biorąc pod uwagę powyższe sąd uznał, że ocena organów w zakresie zasadności i możliwości przyznania skarżącemu zasiłku celowego w kwocie 5300 zł jest prawidłowa i doprowadziła do wydania decyzji, której nie można zarzucić naruszenia prawa stopniu uzasadniającym jej uchylenie. Odnośnie wniosku skarżącego o łączne rozpoznanie spraw ze skarg na decyzje SKO w K., wyszczególnione w treści skargi sąd uznał, że względy ekonomii procesowej nie przemawiają za uwzględnieniem tego wniosku, a nadto nie zachodzi sytuacja, o której mowa w art. 111 § 1 ppsa. Skoro zarzuty skargi nie mogły zostać uwzględnione z braku istnienia ku temu podstaw wynikających z art. 145 § 1 ppsa, a sąd nie dopatrzył się takich podstaw badając zaskarżoną decyzję poza zakresem tych zarzutów, będąc do tego zobowiązanym na podstawie art. 134 § 1 ppsa, należało w oparciu o art. 151 ppsa orzec jak w pkt. l sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 250 ustawy.