II SA/Kr 1196/05

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 25 czerwca 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mariusz Kotulski Sędziowie WSA Aldona Gąsecka -Duda WSA Barbara Pasternak (spr) Protokolant Grażyna Grzesiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 czerwca 2007 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] 2005 ., nr Kol. [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego I skargę oddala II zasądza od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K. na rzecz adw. J. Z. kwotę 292 zł 80 gr. (w tym 22 % VAT) tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu w niniejszym postępowaniu. Kierownik Filii Nr [...] Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K., decyzją z dnia [...] 2004r., [...] wydaną na podstawie art. 104, art. 107 i art. 108 kpa oraz art. 3 ust. 3 i 4, art. 4, art. 7, art. 8 ust. 1, art. 11, art. 12, art. 14, art. 17 ust. 2 pkt 1, art. 36 pkt 1c, art. 41 pkt 1, art. 98, art. 102, art. 104, art. 106 ust. 1, 4, 5, art. 109 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2004r. Nr 64, poz. 593), po rozpatrzeniu wniosku Pana M. P., przyznał wnioskodawcy zasiłek celowy specjalny w kwocie 70 złotych na częściowe pokrycie kosztów związanych z zakupem leków i nadał decyzji rygor natychmiastowej wykonalności. W uzasadnieniu organ l instancji podał, że na podstawie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego oraz zebranej dokumentacji ustalono, że dochód Pana M. P. pochodzący z renty w wysokości 392,44 złotych miesięcznie oraz doliczonej na podstawie art. 8 ust. 11 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej pożyczki przekroczył kryterium dochodowe ustalone w ustawie. Jednak z uwagi na niepełnosprawność i długotrwałą chorobę wnioskodawca znajduje się w trudnej sytuacji życiowej, o której mowa w art. 7 pkt 5 i 6 w/w ustawy. Ponadto wnioskodawca pozostaje w stałym leczeniu Poradni Oddziału Rehabilitacji i po opłaceniu rachunków mieszkaniowych ma trudności z wykupieniem leków. W związku z tym przyznano zasiłek celowy w oparciu o art. 41 pkt 1 i art. 3 w/w ustawy, a z uwagi na ważny interes strony nadano decyzji rygor natychmiastowej wykonalności. Od powyższej decyzji odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. złożył M. P. Podniósł, że decyzja jest dla niego krzywdząca i niesprawiedliwa, ponieważ nie zaspokaja jego podstawowych potrzeb, do których należy zakup lekarstw. Odwołujący podlega nadal leczeniu i rehabilitacji, a w związku z chorobą skóry poddany będzie zabiegowi chirurgicznemu, na dowód czego załączył kserokopię skierowania do poradni specjalistycznej. Choroba skóry wymaga dodatkowych nakładów finansowych z powodu odpłatnych badań i szczepionek. Odwołujący uznał zaliczenie zaciągniętej pożyczki jako dochodu za bezzasadne i sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, ponieważ jej zaciągnięcie miało na celu uregulowanie zadłużenia wobec spółdzielni mieszkaniowej i uniknięcie ewentualnych kosztów związanych z egzekucją sądową. Zarzucił też, że ustawa o pomocy społecznej jest błędem legislacyjnym, a ponadto nie powinna mieć zastosowania w przedmiotowej sprawie, ponieważ weszła w życie po zaciągnięciu przez niego pożyczki. Podkreślił, że pieniądze uzyskane z pożyczki nie stanowią jego dochodu, lecz koszt utrzymania. W związku z powyższym odwołujący wniósł o przyznanie mu zasiłku celowego w wysokości pozwalającej na pokrycie kosztów niezbędnych dla niego lekarstw. Decyzją z dnia [...] 2005r. Kol.[...], wydaną na podstawie art. 3, art. 4, art. 8, art. 36, art. 39 ust. 1 i 2, art. 107, art. 150 ustawy o pomocy społecznej oraz art. 138 § 1 pkt 1 kpa, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu organ odwoławczy podał, że organ l instancji ustalił miesięczny dochód odwołującego się zgodnie z zasadami uregulowanymi w ustawie o pomocy społecznej, a okoliczności dotyczące sytuacji rodzinnej odwołującego się są w przedmiotowej sprawie bezsporne. Organ odwoławczy podkreślił, w związku z żądaniem zawartym w odwołaniu, rozpatrzenia wszystkich wniosków o przyznanie pomocy złożonych przez odwołującego do MOPS łącznie, że treść tych wniosków wzięto pod uwagę w kontekście całokształtu sytuacji osobistej, w jakiej znajduje się M. P. Wnioski te jednak wzajemnie się one wykluczają lub dublują. Pomimo to na pięć złożonych wniosków dwa zostały rozpatrzone pozytywnie, a więc nie można uznać, że organy pomocy społecznej pozostawiły odwołującego bez jakiejkolwiek pomocy. Jednak działania z zakresu pomocy społecznej nie mają na celu zastępowania indywidualnych wysiłków osób potrzebujących, lecz ich wspomaganie na zasadach przewidzianych w przepisach prawa. Ponadto organy pomocy społecznej zobowiązane są do kierowania się nie tylko wielkością żądań strony, ale także zakresem jej uzasadnionych potrzeb oraz zakresem swoich możliwości i potrzebami innych osób ubiegających się o pomoc społeczną, których sytuacja jest niejednokrotnie dużo trudniejsza. Kolegium ustaliło: M. P. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jest osobą niepracującą. Stan zdrowia oraz wiek wskazuje na małe prawdopodobieństwo zdobycia pracy. Dochód miesięczny M. P. to kwota 834,10 zł, na którą składają się renta oraz kwota zaciągniętej pożyczki obliczona zgodnie z art. 8 ust. 11 ustawy. Dochód ten przekracza więc kryterium dochodowe wskazane ustalone w art. 8 ust. 1 ustawy. Biorąc jednak pod uwagę całokształt sytuacji osobistej organ uznał, że daje ona podstawę do ubiegania się o uzyskanie pomocy. Dlatego uzasadnione było przyznanie wnioskodawcy zasiłku celowego specjalnego na częściowe pokrycie kosztów zakupu leków. Odnośnie wysokości przyznanego zasiłku celowego Kolegium wskazało, że winno się kierować nie tylko rozmiarem żądań strony, ale także zakresem jej uzasadnionych potrzeb oraz swoich możliwości. Organ zobowiązany jest także mieć na względzie potrzeby innych osób ubiegających się o pomoc społeczną, których sytuacja jest niejednokrotnie dużo trudniejsza. Skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K. wniósł M. P. W uzasadnieniu powtórzył argumenty zawarte w odwołaniu od decyzji organu l instancji oraz podkreślił, że odmowa przyznania mu świadczeń z pomocy społecznej uniemożliwia mu zaspokojenie podstawowych potrzeb bytowych i pozostawia go w stanie skrajnego ubóstwa. Skarżący zarzucił, iż zaliczenie zaciągniętej przez niego pożyczki do składników osiągniętego dochodu jest rażącym błędem. Pożyczka została zaciągnięta za wiedza organu l instancji i przeznaczona na spłatą zadłużenia w spółdzielni mieszkaniowej. Skarżący zarzucił, że organy powołane do złagodzenia skutków ubóstwa nie wskazały mu, w jaki sposób ma się leczyć i przeżyć za rentę w wysokości 392, 44 zł miesięcznie. Wniósł o łączne rozpoznanie wszystkich spraw toczących się przed sądem z jego skarg wniesionych na decyzje SKO w K., wydane w dniu [...] 2005 r. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji oraz wskazało, że argumenty podnoszone w skardze są tymi samymi, które były zgłaszane w toku postępowania odwoławczego. Ponadto podkreśliło, że organ l instancji nie przekroczył granic uznania administracyjnego, które pozwalało mu ustalić wysokość przyznawanej pomocy tak jak w treści zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.-Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), w skrócie ppsa, sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Stosownie do art. 134 § 1 ppsa, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, oraz powołaną w niej podstawa prawną. Sąd rozpoznaje skargę w granicach danej sprawy. Skarga M. P. nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd rozpoznając skargę bada, czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w stopniu uzasadniającym uchylenie zaskarżonej decyzji. Podstawowe znaczenie przy rozpoznawaniu skargi na decyzję, którą przyznano skarżącemu zasiłek celowy specjalny na dofinansowanie zakupu leków mają dwie kwestie: czy organy dokonały prawidłowego ustalenia wysokości dochodu skarżącego, którego wysokość zadecydowała o przekroczeniu kryterium dochodowego, oraz, czy przy wydaniu zaskarżonej decyzji nie doszło do przekroczenia granic uznania administracyjnego. Odnosząc się do ustaleń w przedmiocie przekroczenia przez skarżącego kryterium dochodowego sąd zważył: Zgodnie z treścią art. 8 ust. 1 ustawy , prawo doświadczeń pieniężnych z pomocy społecznej z zastrzeżeniem art. 40, 41, 78 i 79 przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 461 złotych, zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej". Zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy, za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku, lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1. miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych, 2. składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia, oraz ubezpieczenia określone w odrębnych przepisach, 3. kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Z kolei art. 8 ust. 11 pkt. 1 stanowi, że w przypadku uzyskania wciągu 12 miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku lub w okresie pobierania świadczenia z pomocy społecznej dochodu jednorazowego przekraczającego pięciokrotnie kwotę kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, w przypadku osoby samotnie gospodarującej, kwotę tego dochodu rozlicza się w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy, poczynając od miesiąca, w którym dochód został wypłacony. Podkreślenia wymaga, że zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy za dochód uznaje się sumę miesięcznych przychodów, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania. Zatem zgodnie treścią w/w przepisu, za przychód uznać należy także pożyczkę, bowiem taki rodzaj przychodu nie został przez ustawodawcę wyłączony z zakresu składników decydujących o wysokości dochodu. Sumę dochodu pomniejsza się jedynie o składniki wymienione w punktach 1, 2 i 3 art. 8 ust. 3 ustawy. Sposób obliczenia dochodu, jakim dysponował skarżący w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku o przyznanie zasiłku uznać należy za prawidłowy. Organy uwzględniły także przepis art. 8 ust. 11 ustawy, który stanowił podstawę rozliczenia jednorazowego dochodu uzyskanego przez skarżącego. Dochód ten, w kwocie 5 300 zł z tytułu pożyczki przekroczył pięciokrotnie kwotą kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jaką jest skarżący. Ustalenia organu dotyczące przekroczenia kryterium dochodowego przez skarżącego są więc zasadne. Art. 41 ustawy o pomocy społecznej stanowi: W szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany : 1. specjalny zasiłek celowy w wysokości nie przekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi, 2. zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Treść powyższego przepisu decyduje o tym, że organ administracji publicznej podejmuje decyzję w ramach tzw. uznania administracyjnego. Zatem organ winien brać pod uwagę całokształt okoliczności danej sprawy, ale także przy wydawaniu decyzji kierować się interesem społecznym i słusznym interesem obywateli. Zakres kontroli sądu administracyjnego w przypadku decyzji uznaniowej jest ukształtowany w ten sposób, iż sąd bada zgodność z prawem, a nie wnika w celowość wydania decyzji i rozstrzygnięcia sprawy w niej zawartego. Kontrola sądowa zmierza do ustalenia, czy na podstawie przepisów prawa dopuszczalne było wydanie decyzji uznaniowej, czy przy jej wydaniu organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego, oraz czy uzasadnił rozstrzygnięcie sprawy dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami, (tak J. Borkowski, B. Adamiak, KPA Komentarz, wyd. CH Beck, Warszawa 2005, kom. do art. 104 kpa) Powyższy zakres kontroli sądowej obrazuje m. in. teza wyroku SN z 5. 07. 1996 r. III ARN 19/96 (OSN nr 4/1997, póz. 44), w której SN stwierdził: "w przypadku gdy prawodawca pozostawia organowi wydającemu decyzję swobodę w ocenie lub wyborze konsekwencji stosowanej przezeń normy prawnej, rażącym naruszeniem prawa jest tylko szczególnie istotne (rażące) naruszenie wymienionych ram swobody oceny lub uznania". Bezsporne jest w sprawie, że dochody skarżącego przekroczyły kryterium dochodowe. Organy były więc uprawnione do przyjęcia jako podstawy orzekania art. 41 ustawy. Orzekając w oparciu o powyższy przepis nie przekroczyły granic uznania administracyjnego. Kolegium w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazało, że organ powinien kierować się nie tylko wielkością żądań strony ale i zakresem jej usprawiedliwionych potrzeb oraz zakresem swoich możliwości, mając na względzie także potrzeby innych osób ubiegających się o pomoc społeczną, pozostających niejednokrotnie w sytuacji dużo trudniejszej. Słusznie powołał się organ na treść art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej i zauważył, że nie każde żądanie, nawet jeśli wydaje się uzasadnione musi być przez organ pomocy społecznej automatycznie uwzględnione. Zauważyć nadto należy, że specjalny zasiłek celowy jest świadczeniem o charakterze zupełnie wyjątkowym, przyznawanym w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Organ należycie uzasadnił potrzebę przyznania tego świadczenia jak i jego wysokość. W związku z wnioskiem skarżącego o łączne rozpoznanie spraw z jego skarg na decyzje SKO w K., wyszczególnione w treści skargi Sąd uznał, że względy ekonomii procesowej nie przemawiają za uwzględnieniem tego wniosku, a nadto nie zachodzi sytuacja, o której mowa w art. 111 § 1 ppsa. Skoro skarga nie mogła zostać uwzględniona z uwagi na brak ku temu podstaw wynikających z art. 145 § 1 ppsa, ani też sąd nie dopatrzył się takich podstaw badając zaskarżoną decyzję poza zakresem zarzutów sformułowanych w skardze, należało w oparciu o art. 151 ppsa orzec jak w pkt. l sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 250 ustawy.