II SA/Kr 1196/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 10 października 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R.T. o zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części w sprawie ze skargi B.T. i R.T na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 28 czerwca 2013 r. Nr [...] znak: [.,..] w przedmiocie nakazu rozbiórki p o s t a n a w i a wniosek skarżącego oddalić W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia solidarnie wpisu sądowego w kwocie 500 zł od skargi na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 28 czerwca 2013 roku w przedmiocie nakazu rozbiórki skarżący R.T. złożył wniosek o przyznanie mu prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części. We wniosku skarżący oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną. BT. . Ich miesięczny dochód wynosi 7.000 zł i stanowi go wynagrodzenie za pracę wnioskodawcy w wysokości [...] zł i wynagrodzenie za pracę żony w wysokości [...] zł. W skład majątku skarżącego wchodzi stary drewniany dom o powierzchni 100 m², mieszkanie o powierzchni 70 m² oraz nieruchomość wielkości 3,8 ha stanowiąca łąki. Posiada on oszczędności w kwocie 10.000 zł. Jako przedmioty wartościowe R.T. wskazał samochody: [...] Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżący podniósł, iż obydwoje z żoną są nauczycielami, a ich sytuacja finansowa jest przeciętna. Małżonkowie T. pomagają trójce swoich dzieci mających własne rodziny, z których dwoje obecnie pozostaje bez pracy. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części, zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej: p.p.s.a.) przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego należy przy tym rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Użyte w art. 246 p.p.s.a. sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (post. NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., OZ 862/04, niepubl.). Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu postanowienia z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.) stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. W ocenie orzekającego przedstawiona przez R.T. sytuacja materialna nie daje podstaw do przyznania mu prawa pomocy obejmującego zwolnienie od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Zasadność wniosku skarżącego rozpatrywana była w dwóch aspektach, mianowicie z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie musi on ponieść w niniejszym postępowaniu, a z drugiej strony biorąc pod uwagę możliwości finansowe wnioskodawcy. Jak wynika z akt sprawy skarżący uzyskuje stałe miesięczne dochody z wynagrodzenia za pracę w wysokości 3.500 zł. Stałymi dochodami w takiej samej wysokości dysponuje także małżonka wnioskodawcy. Łączne miesięczne dochody małżonków T. wynoszą zatem 7.000 zł. Dysponując środkami pieniężnymi w takiej wysokości skarżący ma możliwości planowania wydatków celem zabezpieczenia i pokrycia kosztów zainicjowanego postępowania sądowego. Obniżenia standardu życia w danym miesiącu wskutek konieczności poniesienia kosztów sądowych nie można utożsamiać z uszczerbkiem w niezbędnym utrzymaniu swojej rodziny. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Ponadto istotnym w sprawie jest fakt, że R.T. dysponuje oszczędnościami w wysokości 10.000 zł. Posiadane środki finansowe pozwolą stronie pokryć koszty sądowe w sprawie w sposób całkowicie nieodczuwalny dla jego sytuacji majątkowej. Oprócz zasobów finansowych skarżący dysponuje majątkiem o znacznej wartości w postaci domu o powierzchni 100 m², mieszkania o powierzchni 70 m² oraz nieruchomości rolnej wielkości 3,8 ha. Podkreślić należy, iż posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości w zasadzie wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy, zwłaszcza w sytuacji, gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki lub kredytu, jeżeli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych. Pogląd ten prezentowany jest w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 24 marca 2004r., sygn. akt FZ 10/04; postanowienie z dnia 15 kwietnia 2004r., sygn. akt FZ 9/04; postanowienie z dnia 17 października 2005r. sygn. akt II FZ 681/05). Podziela go również orzekający w niniejszej sprawie. Bez wpływu na ocenę możliwości płatniczych skarżącego pozostają jego wydatki ponoszone w ramach pomocy pełnoletnim dzieciom. Strona nie wykazała bowiem, by obciążał ją obowiązek alimentacyjny wobec swoich dzieci (por. postanowienie WSA w Warszawie z 19 stycznia 2006 r., sygn. III SA/Wa 2302/05). Biorąc powyższe pod uwagę orzekający uznał, że R.T. dysponujący stałym miesięcznym dochodem z wynagrodzenia za pracę, oszczędnościami wielokrotnie przekraczającymi wysokość kosztów sądowych, dwoma samochodami oraz majątkiem nieruchomym nie może być uznany za osobę ubogą potrzebującą wsparcia ze strony Państwa. Jest on bowiem w stanie bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny ponieść we własnym zakresie koszty sądowe, które na obecnym etapie postępowania sprowadzają się do wpisu od skargi w wysokości 500 zł. Nie można pominąć także faktu, iż wyłożenie przez skarżącego kosztów sądowych jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jego skargi, zgodnie z art. 200 p.p.s.a. będzie mu przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a.