II SA/Kr 120/26

WyrokWSA w Krakowie2026-04-23

Skład orzekający: SWSA Magda Froncisz, SWSA Mirosław Bator, SWSA Monika Niedźwiedź

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy czynność materialno-techniczna polegająca na włączeniu karty ewidencyjnej zabytku nieruchomego do Wojewódzkiej Ewidencji Zabytków może zostać uznana za bezskuteczną, jeśli organ nie wykazał w sposób należyty i udokumentowany zabytkowego charakteru obiektu?
Ratio decidendi
Sąd stwierdził bezskuteczność czynności materialno-technicznej włączenia karty ewidencyjnej zabytku do Wojewódzkiej Ewidencji Zabytków, ponieważ organ nie wykazał w sposób należyty i udokumentowany zabytkowego charakteru obiektu. Brak wystarczającej dokumentacji, analizy stanu faktycznego oraz niepełna dokumentacja fotograficzna naruszyły wymogi prawne, co miało istotny wpływ na wynik sprawy.
Stan faktyczny
Skarżący R. K. wniósł skargę na czynność Małopolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Krakowie, Delegatura w Nowym Targu, polegającą na włączeniu budynku mieszkalnego do Wojewódzkiej Ewidencji Zabytków. Skarżący zarzucił naruszenie przepisów proceduralnych i materialnych, wskazując na brak wszechstronnego rozważenia okoliczności, niekompletne wyjaśnienie stanu faktycznego, a także na to, że budynek nie spełnia definicji zabytku ze względu na wymianę stolarki okiennej, dobudowę przybudówki, brak zamieszkania i naturalną degradację.
Rozstrzygnięcie
Sąd stwierdził bezskuteczność zaskarżonej czynności i zasądził od organu na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: SWSA Magda Froncisz Sędziowie: SWSA Mirosław Bator SWSA Monika Niedźwiedź (spr.) Protokolant: sekretarz sądowy Kamila Maśloch po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 kwietnia 2026 r. sprawy R. K. na czynność Małopolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Krakowie Delegatura w Nowym Targu w przedmiocie włączenia karty obiektu tj. budynku mieszkalnego zlokalizowanego os. [...], dz. ewid. nr [...] w miejscowości O. G. do Wojewódzkiej Ewidencji Zabytków l. stwierdza bezskuteczność zaskarżonej czynności; II. zasądza od Małopolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Krakowie Delegatura w Nowym Targu na rzecz skarżącego R. K. kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem)«złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. WSA/wyr.l - sentencja wyroku Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynęła skarga R. K. na czynność Małopolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Krakowie, delegatura w Nowym Targu włączenia budynku mieszkalnego położonego na os. [...], dz. Ewidencyjna [...] w miejscowości O. G. do Wojewódzkiej Ewidencji Zabytków (dalej WEZ). Skarżący zarzucił naruszenie: 1) art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 §1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie i w konsekwencji brak wszechstronnego rozważenia przez Małopolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Krakowie, Delegatura w Nowym Targu wszystkich okoliczności sprawy koniecznych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy przy uwzględnieniu interesu społecznego i słusznego interesu obywateli - w tym Skarżącego, a tym samym nienależyte i niekompletne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, w szczególności powodów, dla których - budynek mieszkalny położony w O. G. os. [...] został uznany za zabytek i wpisany do wojewódzkiej ewidencji zabytków - Organ lakonicznie wskazał, iż budynek mieszkalny powstał w II ćw. XX w. w miejscowości O. G., nie wskazano przy tym formy ochrony (brak treści) podczas gdy zupełnie pominięto, że w przedmiotowym budynku okna są częściowo wymienione (druga strona budynku, której nie obejmuje zdjęcie znajdujące się na karcie adresowej zabytku nieruchomego) nie jest on zamieszkały (w 2017 r. także nie był), zaś w 2003 r. nastąpiła wymiana pokrycia dachowego, ponadto do budynku dobudowano tzw. przybudówkę, co z całą pewnością zmieniło pierwotną formę, podkreślono, że zdjęcie budynku nie obejmuje jego całości, lecz tylko jego fragment; 2) art. 6 k.p.a. w zw. z art. 8 k.p.a. poprzez prowadzenie przez Małopolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Krakowie, Delegatura w Nowym Targu postępowania w sposób skutkujący utratą zaufania obywateli do Organów Państwa w szczególności poprzez brak rzetelnej i wnikliwej oceny materiału zgromadzonego w sprawie, a w szczególności brak ustalenia, czy wskazany budynek jest w istocie zabytkiem, brak analizy wyglądu całego budynku, jak również pominięcie tak istotnych okoliczności, jak fakt, iż budynek nie jest zamieszkiwany, a co za tym idzie ulega naturalnej degradacji, oraz że uległ on przebudowie, a więc utracił pierwotną formę; 3) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a to: - art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że budynek położony na dz. ewid, nr [...] w O. G. stanowi zabytek w świetle definicji zawartej w tym przepisie w sytuacji, gdy w rzeczywistości nie zostały spełnione przesłanki uznania tego budynku za zabytek; do ewidencji winny być wpisane jedynie te obiekty, które ze względu na posiadane wartości historyczne, naukowe i artystyczne zasługują na zachowanie, przy czym nie ulega wątpliwości, że posiadanie takich walorów nie może być z góry zakładane - co w przedmiotowej sytuacji uczynił Organ, lecz powinno być poprzedzone ekspertyzą czy badaniami - co zostało kompletnie zaniechane, a Organ ograniczył się tylko do lakonicznego stwierdzenia, że: "Budynek mieszkalny powstał w II ćw. XX w, w miejscowości O. G.. Skarżącemu przesłano tylko kartę adresową zabytku nieruchomego pomimo, iż w Organ w swoim piśmie sugeruje, że przesyła kartę ewidencyjną na dodatek wskazującą, iż jest to obiekt wpisany do Gminnej Ewidencji Zabytków, co jest sprzeczne z informacją Wójta Gminy O. D. z dnia 18 grudnia 2025 r. - § 14 ust. 1 w zw. z § 10 ust 1 rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych na granice niezgodnie z prawem (Dz.U. nr 113, poz, 661 dalej: "rozporządzenie") poprzez niewłaściwe zastosowanie i założenie karty ewidencyjnej zabytku obiektu nieruchomego dla budynku, którego zabytkowy charakter nie został w żaden sposób potwierdzony i włączenie tej karty do wojewódzkiej ewidencji zabytków, w sytuacji gdy dane zawarte w karcie ewidencyjnej nie są ani wyczerpujące, ani prawdziwe ponadto Skarżącemu przesłano tylko kartę adresową zabytku nieruchomego na dodatek sugerującą, iż jest to obiekt wpisany do Gminnej Ewidencji Zabytków, co jest sprzeczne ze stanem faktycznym. W uzasadnieniu zarzutów skargi wskazano, że Skarżący jest właścicielem działki ewid. nr [...] położonej w O. G. , Gmina O. D., powiat n. województwo małopolskie na której zlokalizowane jest m. in. budynek mieszkalny pod adresem [...]. Skarżący zwrócił się do Konserwatora Zabytków, Delegatury w Nowym Targu z zapytaniem czy jego budynek mieszkalny o którym mowa powyżej wpisany jest do Wojewódzkiej Ewidencji Zabytków ewentualnie czy jest objęty jakimś rejestrem/ewidencją oraz o przekazanie karty ewidencyjnej, oczywiście celem zapoznania się z motywami, jakimi kierował się Organ dokonując wpisu. W dniu 11 grudnia 2025 r. Organ udzielił odpowiedzi twierdzącej i wskazał, iż dla budynku usytuowanego w O. G. osiedle [...] została sporządzona karta ewidencyjna włączona do Wojewódzkiej Ewidencji Zabytków. Do informacji przesłanej do Skarżącego podpięto kartę adresową zabytku nieruchomego - budynku mieszkalnego - os. [...], O. G. , czas powstania: II ćw. XX w. fz niewiadomych przyczyn Skarżący nie miał okazji zapoznać się z karta ewidencyjną, o której wspominał Organ (karta nie została mu udostępniona pomimo deklaracji, że wraz z pismem została przesłana). Ponadto przesłana karta adresowa zabytku nieruchomego o której mowa powyżej w lewym górnym rogu zawiera skrót: "GEZ" co może sugerować, iż jest to karta adresowa zabytku umieszczona w Gminnej Ewidencji Zabytków, co jest sprzeczne ze stanem faktycznym. W dniu 23 grudnia 2025 r. Wójta Gminy Ochotnica Dolna w swym piśmie stwierdził, że: "budynek mieszkalny zlokalizowany na dz. ewid. nr [...] z obrębu O. G. , posiadający nadany numer porządkowy Osiedle [...] nie jest wpisany do Gminnej Ewidencji Zabytków Gmina Ochotnica Dolna." Pan R. K. w dniu 11 grudnia 2025 r. został poinformowany przez pracownika Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Krakowie, Delegatura w Nowym Targu, że budynek zlokalizowany w os. [...] na dz. ewid. nr [...] w miejscowości O. G. jest ujęty w Wojewódzkiej Ewidencji Zabytków (WEZ). Była to pierwsza informacja o wpisaniu należącego do Skarżącego budynku do Wojewódzkiej Ewidencji Zabytków. Skarżący w przedmiotowej sytuacji, zgodnie z art. 50 § 1 p.p.s.a. posiada interes prawny do wniesienia skargi, gdyż wpisanie jego budynku do Wojewódzkiej Ewidencji Zabytków oraz założenie karty ewidencyjnej stanowi ingerencję w uprawienia wynikające z przysługującego mu tytułu prawnego - prawa własności do nieruchomości. Skarżący wskazuje, że przedmiotowy budynek jest od lat niezamieszkały (w 2017 r. także był już niezamieszkały), zatem na bieżąco ulega naturalnej degradacji, co na wstępuje już wskazuje, że Organ dokonując wpisu w żaden sposób nie zbadał stanu faktycznego, jak również nie sfotografował całości budynku, co pozwoliłoby z całą pewnością na ustalenie faktu, iż po drugiej stronie budynku część stolarki okiennej jest wymieniona oraz do budynku dobudowano tzw. dobudówkę, co wskazuję na fakt, iż zmieniono pierwotny wygląd budynku. Z Karty Adresowej Zabytku Nieruchomego założonej dla budynku mieszkalnego os. [...] O. G. (udostępnionej Skarżącemu) wynika, iż została ona opracowana w dniu 30 listopada 2017 r. przez mgr inż. Panią E. G. dla budynku mieszkalnego, który według Organu powstał w II ćw. XX w., położonego w O. G. os. [...], dz. ewid. [...], przynależność administracyjna: Województwo małopolskie, powiat n. Gmina O. D.; forma ochrony: brak. Organ przede wszystkim nie przeanalizował wyglądu całego budynku, jak również zupełnie pominął fakt przebudowy budynku oraz częściowej wymiany stolarki okiennej, jak również zmiany pokrycia dachowego. Wojewódzki Konserwator Zabytków w Krakowie, Delegatura w Nowym Targu przy wpisaniu obiektu do ww. ewidencji nie dokonał wszechstronnego rozważenia wszystkich okoliczności sprawy koniecznych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy przy uwzględnieniu interesu społecznego i słusznego interesu obywateli - w tym Skarżących. Organ wykonał wybiórcze zdjęcie przedmiotowego budynku mieszkalnego pomijając przy tym, że z drugiej strony budynku częściowo została wymieniona stolarka okienna, wykonano wymianę pokrycia dachowego oraz dobudowano część budynku. Ponadto Organ pominął tak istotny fakt, iż budynek od kilkunastu lat nie jest zamieszkany i ulega naturalnej degradacji. W przedmiotowym postępowaniu nienależycie i niekompletne wyjaśniono stan faktyczny sprawy, w szczególności nie wyjaśniono powodów, dla których - budynek mieszkalny położony w O. G. na dz. ewid. [...] został uznany za zabytek i wpisany do Wojewódzkiej Ewidencji Zabytków. Skarżący wskazuje ponadto, że nie może budzić najmniejszych wątpliwości, że dokument stanowiący w niniejszej sprawie "kartę adresową" jak również i karta ewidencyjna, która nie został przesłana nie odpowiadają wymogom prawa. Organ nie wywiązał się z wynikającej odpowiednio z zasad ogólnych k.p.a., tj. z zasady zaufania, prawdy obiektywnej, uwzględnienia słusznego interesu obywatela - oczywiście w prawnych ramach i graniach ww. przepisów prawa ochrony zabytków i opieki nad zabytkami - obowiązku uprzedniego udokumentowania, wyjaśnienia wszystkich okoliczności mających prowadzić do stwierdzenia, że akurat budynek w O. G. , dz. ewid. [...] stanowi świadectwo minionej epoki lub zdarzenia, którego zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, naukową lub artystyczną. Reasumując w przedmiotowej sprawie organ zakładając i wypełniając kartę adresową nie przedstawił praktycznie żadnych okoliczności mających przemawiać za walorami pozwalającymi uznać za zabytek budynek mieszkalny znajdujący się w O. G. na dz. ewid. [...] ani też nie utrwalił ich w karcie odpowiedni sposób. Organ będący wykonawcą zaskarżonej czynności materialnotechnicznej dopuścił się naruszenia przepisów ogólnych standardów postępowania zawartych w k.p.a. w postaci zasad ogólnych postępowania administracyjnego, w tym zwłaszcza art 7 k.p.a. (zasady prawdy materialnej), art. 8 k.p.a. (zasady pogłębiania zaufania uczestników do władzy publicznej) oraz art. 9 k.p.a. (zasady udzielania informacji), w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy i uzasadniającym bezskuteczność kwestionowanej czynności. W odpowiedzi na skargę organ wnosi o jej oddalenie. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że postępowanie w sprawie włączenia zabytku do wojewódzkiej ewidencji zabytków na dzień opracowania karty przedmiotowego obiektu tj. listopad 2017 r., nie było uregulowane przepisami KPA. Z tego faktu wynika, że w tym postępowaniu nie prowadzono szczegółowych czynności wyjaśniających. Jeśli więc do tego postępowania nie mają zastosowania przepisy KPA. to skarżący niezasadnie podnosi zarzut naruszenia przez organ przepisów art. 7, 77 par. 1, 80 oraz 8 KPA. Tak więc organ nie ma obowiązku przeprowadzać szczegółowego postępowania wyjaśniającego, albowiem wpis zabytku do wojewódzkiej ewidencji zabytków ma uproszczony charakter Na podstawie posiadanych przez siebie informacji i fachowej wiedzy w zakresie ochrony zabytków, organ stwierdza, że dany obiekt lub przedmiot powinien podlegać ochronie jako zabytek. Organ nie prowadzi w tej sprawie postępowania, gdzie właściciel lub posiadacz czy zarządca obiektu mógłby przedstawić swoje wnioski i twierdzenia. Nie jest to bowiem wpis do rejestru zabytków, który wymaga przeprowadzenia stosownych postępowań. Nie jest konieczne, aby na okoliczność potwierdzenia walorów zabytkowych organ zlecał sporządzenie opinii przez właściwego biegłego. Wojewódzki Konserwator Zabytków jest wyspecjalizowanym organem dysponującym wykwalifikowaną kadrą kompetentną do badania wartości zabytkowych obiektów na obszarze województwa co potwierdzają wyroki NSA z dnia 26 października 2016r., sygn. II OSK 96/16;z dnia 20 listopada 2017r., sygn. akt II OSK 2926/16. Określenie "zabytkowości" obiektu zostało dobrze opracowane na podstawie selekcji aksjologicznych przez Aloisa Riegla - wiedeńskiego Konserwatora Zabytków w roku 1903 (wdanie Der modeme Denkmalkuktus). Na tej podstawie powstało wiele systemów prawnej ochrony pomników przeszłości w Europie. Sam A. Riegl uznawała, iż każde dzieło ludzkie posiada wartość historyczną, zatem może się stać potencjalnym zabytkiem. Krystyna Pawłowska (w książce: Ochrona dziedzictwa kulturowego. Zarządzanie i partycypacja społeczna, Kraków 2002,) twierdzi, że pomimo braku konkretnego - sztywnego określenia granicy czasowej, nikt nie nazwie zabytkiem czegoś nowego. Niezbędny do tego jest określnik "dawności", upływu czasu, który będzie nieodłącznym elementem - wartością, dla której będziemy jakieś dobro tak postrzegać. W przypadku wojewódzkiej ewidencji zabytków mówimy o czasie stosunkowo krótszym, niż w przypadku obiektów rejestrowych - chociaż dzisiaj do rejestru zabytków są wpisywane obiekty stosunkowo "młode" jak np. Pałac Kultury w Warszawie, czy mieszkanie - pracownia Tadeusza Brzozowskiego w bloku mieszkalnym z lata 70. XX wieku. Zachowanie wpisanego do wojewódzkiej ewidencji zabytków obiektu zabytkowego leży nie tylko w interesie organu czy mieszkańca danego województwa, ale również leży w szeroko rozumianym interesie społecznym, ze względu na posiadaną wartością historyczną, artystyczną czy naukową (art. 3 pkt 1 uoz). Obiekt zabytkowy powinien być chroniony bez względu na stan jego zachowania. Określone w ustawie wartości (artystyczna, naukowa lub historyczna) oraz interes społeczny stanowią warunek uznania "dobra kultury" za zabytek. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2026, poz.143), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Stosownie do przepisu art. 145 p.p.s.a. kontrola ta sprawowana jest w zakresie oceny zgodności zaskarżonych do sądu decyzji i postanowień z obowiązującymi przepisami prawa materialnego, jak i przepisów proceduralnych - o ile ich naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Stosownie do art. 146 § 1 p.p.s.a., uwzględniając skargę na czynność, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 4 ww. ustawy sąd stwierdza bezskuteczność czynności, a przepis art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. stosuje odpowiednio. Do stwierdzenia bezskuteczności czynności konieczne jest uznanie przez sąd, że czynność ta narusza prawo materialne w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub przepisy prawa procesowego w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy albo narusza prawo dające podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). W niniejszym postępowaniu Sąd oceniał legalność czynności materialno-technicznej, jaką było włączenia karty ewidencyjnej zabytku nieruchomego - budynku mieszkalnego położonego na os. [...], dz.ewid. [...] w O. G. do Wojewódzkiej Ewidencji Zabytków. Ramy prawne sądowej kontroli zaskarżonej czynności wyznacza ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz.U.2017.poz. 2187- w brzmieniu obowiązującym w dacie dokonania zaskarżonej czynności włączenia karty ewidencyjnej do wojewódzkiej ewidencji zabytków, dalej jako u.o.z.o.z.) określiła przedmiot, zakres i formy ochrony zabytków oraz opieki nad nimi, zasady tworzenia krajowego programu ochrony zabytków i opieki nad zabytkami oraz finansowania prac konserwatorskich, restauratorskich i robót budowlanych przy zabytkach, a także organizację organów ochrony zabytków (art.1). W myśl definicji zawartej w przepisie art.3 pkt 1) u.o.z.o.z. "zabytek" oznacza nieruchomość lub rzecz ruchomą, ich części lub zespoły, będące dziełem człowieka lub związane z jego działalnością i stanowiące świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia, których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową. Jak wynika z pkt 2) tego przepisu "zabytkiem nieruchomym" jest nieruchomość, jej część lub zespół nieruchomości, o których mowa w pkt 1". Zgodnie z art. 6 ust.1 ustawy ochronie i opiece podlegają, bez względu na stan zachowania, zabytki nieruchome będące, w szczególności: a) krajobrazami kulturowymi, b) układami urbanistycznymi, ruralistycznymi i zespołami budowlanymi, c) dziełami architektury i budownictwa, d) dziełami budownictwa obronnego, e) obiektami techniki, a zwłaszcza kopalniami, hutami, elektrowniami i innymi zakładami przemysłowymi, f) cmentarzami, g) parkami, ogrodami i innymi formami zaprojektowanej zieleni, h) miejscami upamiętniającymi wydarzenia historyczne bądź działalność wybitnych osobistości lub instytucji. Art. 21 u.o.z.o.z. stanowi, że ewidencja zabytków jest podstawą do sporządzania programów opieki nad zabytkami przez województwa, powiaty i gminy. W myśl art. 22 ust. 2 Wojewódzki konserwator zabytków prowadzi wojewódzką ewidencję zabytków w formie kart ewidencyjnych zabytków znajdujących się na terenie województwa. Wzór karty ewidencyjnej zabytku nieruchomego w czasie dokonania czynności określało rozporządzenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem (Dz.U. z 2011 nr 113, poz. 661) w brzmieniu sprzed nowelizacji z 2019 r. Zgodnie z § 14 tego rozporządzenia wojewódzki konserwator zabytków włącza kartę ewidencyjną zabytku do wojewódzkiej ewidencji zabytków po sprawdzeniu, czy dane zawarte w karcie ewidencyjnej zabytku są wyczerpujące i zgodne ze stanem faktycznym, a także czy dokumentacja fotograficzna zabytku umożliwia jego identyfikację. Wzór kary ewidencyjnej zabytku został zawarty w załączniku nr 3 do rozporządzenia. Poza sporem pozostaje, że czynność włączenia karty ewidencyjnej zabytku nieruchomego do WEZ jest czynnością materialno-techniczną. Organ prowadzący ewidencję zabytków nie jest w świetle u.o.z.o.z. zobowiązany do przeprowadzenia jurysdykcyjnego postępowania administracyjnego w przedmiocie włączenia karty danego obiektu do ewidencji i nie wydaje w tej sprawie decyzji. Jednakże należy zauważyć, że zgodnie ze stanowiskiem NSA wyrażonym m.in. w wyroku z dnia 25 lutego 2020 sygn. II OSK 395/20, brak przepisów określających tryb postępowania skutkuje tym, że kontrola legalności działania organu sprowadza się do badania zgodności tego działania jedynie z przepisami administracyjnego prawa materialnego (zob. także wyrok NSA z 21 stycznia 2015 r., sygn. II OSK 2189/13). Przy ujęciu w wojewódzkiej ewidencji zabytków nie stosuje się reguł kodeksu postępowania administracyjnego, jakie mają zastosowanie w przypadku prowadzenia typowego postępowania administracyjnego. Brak sformalizowania reguł postępowania wiążącego się z włączeniem karty zabytku do ewidencji zabytków (gminnej, wojewódzkiej) nie oznacza jednak, że dokonanie tej czynności może nastąpić bez analizy przyczyn uzasadniających jej dokonanie, jak też udokumentowania jej chociażby w uproszczonej formie. Jest bowiem oczywiste, że włączenie karty zabytku do ewidencji (gminnej, wojewódzkiej) musi wynikać ze stwierdzenia przez organ, że obiekt charakteryzuje się cechami, które uzasadniają ujęcie w ewidencji ze względu na posiadaną przez niego wartość historyczną, artystyczną lub naukową. Tylko taki obiekt, który spełnia definicję zabytku z art. 3 pkt 1 u.o.z.o.z., może zostać ujęty w ewidencji. Wobec tego powinien zostać sporządzony dokument, z którego wynikałoby merytoryczne uzasadnienie, z jakich powodów materialnoprawnych organ obejmuje dany obiekt nieruchomy ww. kartą jako zabytek spełniający wymogi art. 3 u.o.z.o.z. W szczególności potrzeba taka zachodzi z uwagi na jednostronny charakter czynności, niezależnej od woli właściciela danej nieruchomości, lecz kształtującej sferę praw i obowiązków właściciela zabytku. Tego wymaga w demokratycznym państwie prawnym ochrona praw podmiotowych właściciela nieruchomości (por. np.: wyroki WSA w Krakowie z: 14 czerwca 2021 r. sygn. II SA/Kr 441/2021 r.; 20 października 2020 r., sygn. II SA/Kr 707/20, 29 września 2021 r., sygn. II SA/Kr 637/21. W kontekście rozpoznawanej sprawy na uwagę zasługuje także wyrok NSA z 29 kwietnia 2020 r., sygn. II OSK 2116/19, w którym wskazano, że art. 22 ust. 2 i 3 u.o.z.o.z. należy rozumieć jako środek wstępnej ochrony zabytków). Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, co następuje. W aktach sprawy brak jest dokumentacji potwierdzającej zabytkowy charakter przedmiotowego budynku, w szczególności jego walory artystyczne, historyczne lub naukowe. Brak jakiejkolwiek dokumentacji, która mogłaby być podstawą weryfikacji, o której mowa w § 14 rozporządzenia Ministra Kultury i dziedzictwa narodowego z 2011 r. Zabytkowy charakter budynku nie wynika również z samej karty ewidencyjnej zabytku, która jest niezwykle skąpa. Dodatkowo, wbrew wymogom § 14 rozporządzenia z 2011 r. dokumentacja fotograficzna nie umożliwia jego identyfikacji. Obiekt nie jest w pełni widoczny. Sąd nie kwestionuje wiedzy i kompetencji Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków, ani też nie przesądza w niniejszej sprawie istnienie lub brak zabytkowego charakteru przedmiotowego budynku. Skoro jednak czynność włączenia do WEZ ma nie tylko charakter wewnętrzny, lecz także zewnętrzny, gdyż włączenie do WEZ skutkuje włączeniem do GEZ (art. 22 ust. 5 pkt 2 u.o.z.o.z), co z kolei wpływa na uprawnienia właściciela, ma skutki wobec podmiotów administrowanych. Dlatego tak istotne jest to, aby uzewnętrznić powody włączenia nieruchomości do ewidencji zabytków, także z uwagi na poddanie takiej czynności kontroli sądowej. Tymczasem poza, jak już wskazano, niezwykle lakonicznymi informacjami zawartymi w karcie ewidencyjnej zabytku nieruchomego, brak jakichkolwiek dokumentów z daty czynności włączenia bądź tę czynność poprzedzających, wskazujących na zabytkowy charakter budynku. Tymczasem w karcie ewidencyjnej z powodzeniem można było takie informacje zamieścić w kolejnych rubrykach karty zgodnej ze wzorem stanowiącym załącznik do rozporządzenia z 2011 r. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 146 § 1 p.p.s.a. orzekł, jak w pkt I sentencji wyroku. O kosztach postępowania orzeczono w pkt II sentencji na podstawie art. 200 p.p.s.a. w zw. z art. 205 § 1 p.p.s.a. zasądzając na rzecz skarżącego kwotę 697 złotych tytułem zwrotu uiszczonego wpisu od skargi, kosztów zastępstwa procesowego oraz kwoty uiszczonej opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 13.09.2026. · Źródło