II SA/Kr 1201/15

Starszy Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 23 czerwca 2016r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A.F. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie skargi R.S. , A.F. , B.J. na decyzję Wojewody z dnia 13 sierpnia 2015r. Nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości p o s t a n a w i a I. oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych , II. oddalić wniosek o ustanowienie adwokata z urzędu . W dniu 6 kwietnia 2016r. skarżący A.F. złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie skargi na decyzję Wojewody z dnia 13 sierpnia 2015r wydaną w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości. Skarżący domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata z uwagi na trudną sytuację materialną. Wskazuje, iż pozostaje na utrzymaniu syna - we wspólnym gospodarstwie domowym. Jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku. Wskazuje, że wszystkie opłaty i koszty utrzymania ponosi syn. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z synem . Jak wynika z formularza złożonego przez skarżącego – nie osiąga żadnych dochodów, nie ma zasiłku. Nie pracuje, nie otrzymuje świadczeń emerytalno – rentowych. Utrzymuje Go syn. Z akt sprawy wynika, iż skarżący posiada 1 pokój u syna. Syn zaś – jak wynika z rubryki nr.8 złożonego formularza wniosku - posiada mieszkanie 2 – pokojowe oraz działkę o pow. 650 m2. Wnioskodawca nie wykazuje faktu posiadania cennych ruchomości bądź oszczędności. Ponieważ dane zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazały się niewystarczające, strona wezwana została do uzupełnienia braków poprzez wyjaśnienie, czy skarżący osiąga jakiekolwiek dochody, a także wyjaśnienie i określenie źródeł i wysokości dochodów syna, z którym prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, majątku syna, oszczędności, samochodów, wyjaśnienie czy syn osiąga dochody z tytułu najmu lokali, określenie zobowiązań miesięcznych, kosztów utrzymania, wyjaśnienie czy syn posiada rodzinę – określenie dochodów, majątku oraz oszczędności członków rodziny, przedstawienie zeznania podatkowego skarżącego oraz syna za 2015r, wyjaśnienie, czy syn osiąga korzyści z posiadanej nieruchomości, czy ją uprawia, dzierżawi, a także przedstawienie rachunków bankowych. W odpowiedzi na wezwanie, skarżący wyjaśnił, iż do chwili obecnej nie otrzymuje żadnych świadczeń emerytalno – rentowych – wnosi o to, aby Sąd wystąpił sam do ZUS ze stosownym zapytaniem. Ponadto dodaje, iż obecnie syn jego – przebywa za granicą, nie ma z nim kontaktu, dlatego nie posiada wiedzy odnośnie punktów wezwania do uzupełnienia wniosku o prawo pomocy. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych i przyznania kwalifikowanego zastępstwa prawnego stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane, gdy osoba wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 cyt. ustawy sformułowanie " gdy osoba wykaże " oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż pozostaje w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącej ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Mając na uwadze powyższe, w ocenie orzekającego, skarżący nie wykazał wystarczająco skutecznie, iż w obecnej sytuacji majątkowej nie jest w stanie, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie ponieść kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Dane zawarte w złożonym przez niego formularzu, a także w uzupełnieniu tegoż formularza nie mają cechy dokładności, o której mowa w art. 252 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a wezwanie do uzupełnienia braków tegoż wniosku i danych zostało wykonane przez skarżącego w ograniczonym zakresie. Stosownie do treści art. 255 cyt. ustawy – strona obowiązana jest złożyć, na wezwanie w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenia lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów, stanu rodzinnego, jeśli jej oświadczenie zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego jej stanu majątkowego możliwości płatniczych lub budzi wątpliwości. Oznacza to, iż dane, którymi dysponował orzekający w momencie złożenia przez stronę formularza nie wystarczały do wolnej od wątpliwości oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy, a tym samym nie umożliwiły uwzględnienia wniosku. Wnioskodawca, przede wszystkim, nie potwierdził żadnymi dokumentami dochodu osiąganego przez niego bądź też przez jego syna, ani nie określił wysokości czy źródeł tego dochodu. Wskazał enigmatycznie z jednej strony, iż syn go utrzymuje, a z drugiej, że syn obecnie przebywa poza granicami Polski, nie ma z nim kontaktu i nie umie odpowiedzieć na pytanie o jego dochody, stan majątkowy, oszczędności etc. o co był wzywany przez Sąd. Orzekający nie ma zatem możliwości zweryfikowania twierdzeń skarżącego dotyczących jego faktycznych dochodów, ich rzeczywistej wysokości, nie ma też jego zeznania podatkowego za 2015r, ani też zeznania syna, które by przybliżyło wysokość średniomiesięcznych dochodów osób wchodzących w skład gospodarstwa domowego strony w ubiegłym roku. Skarżący nie wykazał – mimo wezwania – jakie są koszty utrzymania, jakie ma miesięczne zobowiązania, czy on bądź syn ma oszczędności, samochody, w jaki sposób użytkuje swoje nieruchomości, czy syn otrzymuje z tego tytułu dochody np. z wynajmu pokoi. Nie przedstawił - pomimo wezwania – wyciągów bankowych swoich ani syna, ani też nie oświadczył, że takowych nie posiada. Nie przedstawił też żadnych dokumentów potwierdzających wydatki na utrzymanie. Enigmatycznie wskazał, iż nie jest w stanie udzielić żądanych informacji z powodu faktu przebywania syna za granica i braku z nim kontaktu. Orzekający zatem nie ma możliwości rzetelnej i pełnej oceny stanu majątkowego rodziny strony, a co się z tym wiąże – ustalenia, czy zachodzą przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, o jakie wnosi skarżący. Tym bardziej, iż każdy obywatel zamierzający wytoczyć sprawę sądową musi liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Nie można pominąć także tego, że wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200, art. 203 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Odnosząc się natomiast do wniosku o ustanowienie adwokata, uznano podobnie, iż strona nie wykazała w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie ponieść kosztów ustanowienia kwalifikowanego zastępcy prawnego z wyboru. Ponadto należy zaznaczyć, iż wnioskodawca bądź jego syn, z którym prowadzi wspólne gospodarstwo domowe posiada majątek. Posiadanie zaś majątku, szczególnie nieruchomości ( domu jednorodzinnego, gospodarstwa rolnego ) w zasadzie wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, zwłaszcza w sytuacji, gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden inny sposób nie została ograniczona możliwość jego zbycia. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki lub kredytu, jeżeli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych. W tym miejscu orzekający pragnie natomiast podkreślić, iż zgodnie z art. 134 § 1 cyt. ustawy – sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd zatem wnikliwie bada sprawę, bez względu na fachowość, treść i konstrukcję samej skargi sporządzonej przez stronę skarżącą nie posiadającą wykształcenia prawniczego. Z uwagi na regulację art. 134 oraz art. 140 nie mają zatem uzasadnienia obawy strony, że bez udziału profesjonalnego pomocnika nie będzie w stanie prawidłowo bronić swojego interesu w toczącym się postępowaniu. Regulacje cyt. ustawy w zakresie prawa pomocy nie uzależniają przyznania tej pomocy od charakteru i problematyki sprawy oraz potrzeby udziału w niej kwalifikowanego zastępcy procesowego. Orzekający rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy bada bowiem tylko sytuację materialną strony wnoszącej, a ta, zdaniem orzekającego, nie uzasadnia przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie ustanowienia dla niego adwokata. Podsumowując, brak potwierdzenia przez skarżącego podstawowych informacji dotyczących wysokości uzyskiwanego dochodu przez syna, ponoszonych wydatków, ewentualnych oszczędności, majątku nieruchomego i ruchomego syna spowodowało, iż niewyjaśnione pozostały podstawowe okoliczności dotyczące rzetelnej oceny jej stanu majątkowego. W świetle powyższego należy stwierdzić, iż skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych czy kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 oraz art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).