II SA/Kr 1203/21
WyrokWSA w Krakowie2022-02-09
Skład orzekający: Małgorzata Łoboz, Agnieszka Nawara – Dubiel, Piotr Fronc
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy obecność infrastruktury technicznej (sieci kanalizacyjnej) oraz terenów zielonych (w tym zieleni izolacyjnej) na wywłaszczonej nieruchomości, a także zmiany przestrzenne w okolicy, mogą stanowić realizację celu wywłaszczenia w postaci budowy osiedla mieszkaniowego, uniemożliwiając tym samym zwrot nieruchomości na rzecz poprzednich właścicieli lub ich spadkobierców?Ratio decidendi
Sąd uznał, że sama obecność infrastruktury technicznej, takiej jak sieć kanalizacyjna, nie stanowi przeszkody do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, jeśli nie została ona zrealizowana w sposób zgodny z celem wywłaszczenia lub jeśli cel ten nie został zrealizowany w terminach ustawowych. Zmiany przestrzenne w okolicy lub istnienie zieleni izolacyjnej nie mogą być uznane za realizację celu wywłaszczenia, jeśli same nieruchomości nie zostały zagospodarowane zgodnie z pierwotnym przeznaczeniem. Sąd podkreślił również, że zmienność stanowiska gminy co do realizacji celu wywłaszczenia budzi wątpliwości.Stan faktyczny
Skarżący J. T. i M. T. domagali się zwrotu wywłaszczonych działek, na które pierwotnie wydano decyzję o wywłaszczeniu na cele budowy osiedla mieszkaniowego. Starosta wydał decyzję o zwrocie nieruchomości, uznając, że cel wywłaszczenia nie został zrealizowany, a działki są zbędne. Wojewoda, po wniesieniu odwołania przez Gminę K., uchylił decyzję Starosty i odmówił zwrotu nieruchomości, uznając, że obecność sieci kanalizacyjnej oraz zieleń izolacyjna stanowią realizację celu wywłaszczenia. Skarżący zaskarżyli decyzję Wojewody, argumentując, że cel wywłaszczenia nie został zrealizowany, a działki są zaniedbane i niezagospodarowane.Rozstrzygnięcie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody oraz zasądził od Wojewody na rzecz skarżących zwrot kosztów postępowania.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Małgorzata Łoboz SWSA Agnieszka Nawara – Dubiel (spr.) SWSA Piotr Fronc po rozpoznaniu w dniu 9 lutego 2022 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. T. i M. T. na decyzję Wojewody z dnia 11 sierpnia 2021 r., znak [...] w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Wojewody na rzecz skarżących J. T. i M. T. kwotę 200 (dwieście) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Decyzją z 24 lutego 2021 r. znak: [...], Starosta [...] orzekł o zwrocie na rzeez J. T. i M. T. udziałów wynoszących po [...] w działkach:
< nr [...] o pow. 0,0100 ha, położonej w jednostce ewidencyjnej P., obręb [...] która zgodnie z księgą wieczystą nr [...] prowadzoną przez Sąd Rejonowy dla K. - P. w K. stanowi własność Gminy K. oraz
< nr [...] o pow. 0,0192 ha, powstałej z podziału działki nr [...], o pow. 0,0372 ha, położonej w jednostce ewidencyjnej [...], obręb [...] oznaczonej w projekcie podziału przyjętym do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego, wpisanym do ewidencji zasobu powiatowego w dniu 5 grudnia 2019 r., nr [...], która zgodnie z księgą wieczystą nr [...] prowadzoną przez Sąd Rejonowy dla K. - P. w K. stanowi własność Gminy K.
oraz o rozliczeniach z tym związanych.
Odwołanie od tej decyzji Starosty [...] złożyła Gmina K..
Wojewoda decyzją z 11 sierpnia 2021 r., znak [...] uchylił zaskarżoną decyzję Starosty [...] w całości i orzekł o odmowie zwrotu na rzecz J. T. i M. T. udziałów wynoszących po [...] w opisanych wyżej działkach: nr [...] oraz nr [...]. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazano art. 9a w związku z art. 142 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r., poz. 1990 ze zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r., poz. 735).
W jej uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że analizowane postępowanie prowadzone było przez organ I instancji ze względu na wniosek złożony przez J. T. i M. T. o zwrot wywłaszczonej nieruchomości oznaczonej jako działki nr [...] i nr [...], które obecnie odpowiadają działkom nr [...] i nr [...], obr. [...]. ewid. P. m. K..
Decyzją Naczelnika Dzielnicy K. - P. z 7 lipca 1979 r. znak: [...] wywłaszczono na rzecz Skarbu Państwa, na cele budowy osiedla [...] przeds., m. in. działki nr [...] i nr [...], stanowiące własność: M. M., K. K., S. K., P. K., K. C., M. B., J. T., M. T., M. W., nieobjęta masa spadkowa po zmarłej S. C. oraz W. C..
Zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego dla K. - Ś. w K. Wydział I Cywilny z 25 października 1991 r. sygn. akt I Ns [...] spadek po J. T. nabyli: M. T., A. T., W. K. i R. T., a spadek po M. T. nabyli: A. T., W. K. i R. T.. Z kolei na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego dla K. - K. w K. Wydział I Cywilny z 10 grudnia 1997 r. sygn. [...] spadek po A. T. nabyły: J. T. i M. T..
Jak wskazał organ I instancji, z dokumentacji geodezyjnej zebranej w sprawie wynika, że działka nr [...] od dnia wywłaszczenia nie zmieniła powierzchni oraz numeracji. Natomiast działka nr [...] odpowiada w części, m. in. działce nr [...] (po podziale działka przeznaczona do zwrotu nr [...]).
Następnie, celem ustalenia czy został zrealizowany cel wywłaszczenia oraz w jaki sposób zagospodarowany jest aktualnie grunt będący przedmiotem wniosku o zwrot, Starosta [...] 22 lipca 2018 r. przeprowadził oględziny nieruchomości podczas których ustalił, że działka nr [...] porośnięta jest trawą, samosiejkami, jest zaniedbana, a granice działki są niewidoczne w terenie. Na działce znajduje się infrastruktura techniczna: kanalizacja. Działka nr [...] również jest zaniedbana, porośnięta trawą i samosiejkami.
Organ I instancji pozyskał do akt sprawy zdjęcia lotnicze terenu z 1982 r. i 1993 r., które zdaniem organu wskazują, iż na wywłaszczonych działkach nie zrealizowano celu wywłaszczenia.
W aktach sprawy Starosty [...] znajduje się również pismo spółki Miejskie Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji S.A. w K. z 7 sierpnia 2019 r., która poinformowała, iż na części działki nr [...] posiada sieć kanalizacji sanitarnej DN 300mm odebraną protokołem z 20 sierpnia 1984 r. dla inwestycji pn.: "sieć kanalizacji zewn. Zad. IV i V przeds. II os. [...] Inwestor: [...], rozpoczęcie robót [...] zakończenie robót [...]; na części działek: nr [...], nr [...] i nr [...] posiada sieć kanalizacji sanitarnej DN 300mm odebraną protokołem z 20 lipca 1999 r. dla inwestycji pn.: "Kanalizacja sanitarna w ul. [...]", Inwestor: osoba prywatna, rozpoczęcie robót 04.05.1996 r. zakończenie robót 02.06.1996 r., Decyzja pozwolenie na budowę nr [...] znak: [...] z 8 maja 1996 r. oraz, że przez ww. działki przebiegają przewody będące poza eksploatacją MPWiK S.A.
Mając na uwadze ww. zdjęcia lotnicze, oględziny nieruchomości oraz naniesienie na plan realizacyjny osiedla [...] wywłaszczonych działek Starosta [...] wskazał, iż jego zdaniem na wnioskowanych do zwrotu nieruchomościach nie poczyniono żadnych działań zmierzających do realizacji celu wywłaszczenia w terminach ustawowych. Brak jest dojść do osiedla, ławek przyblokowych, placu zabaw czyli tzw. infrastruktury towarzyszącej oraz ponadto zieleń na terenie objętym wnioskiem o zwrot jest zaniedbana. Przyjęcie terenów zielonych znajdujących się na terenie osiedla mieszkaniowego za realizację celu wywłaszczenia w postaci budowy osiedla możliwe jest, jeżeli istnienie takich terenów stanowi przejaw zorganizowanej działalności właściciela tegoż terenu, pozostającej w powiązaniu z funkcjonowaniem osiedla. Warunku tego nie spełnia przypadkowo rosnąca i niezorganizowana zieleń, będąca wynikiem naturalnie zachodzących procesów przyrodniczych. W oparciu o zgromadzony w postępowaniu materiał dowodowy, organ I instancji uznał zatem działki: nr [...] i nr [...] za zbędne na cel wywłaszczenia i orzekł o ich zwrocie.
Organ odwoławczy nie podzielił stanowiska Starosty [...] co do zbędności przedmiotowej nieruchomości na cel wywłaszczenia.
Na wnioskowanej do zwrotu nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] znajduje się sieć kanalizacji sanitarnej, która została wybudowana na potrzeby osiedla mieszkaniowego [...] i nadal służy zaspokajaniu potrzeb jego mieszkańców. Z powyższego wynika zatem, iż powstanie infrastruktury technicznej osiedla było także celem wywłaszczenia i wobec tego faktu, zdaniem organu odwoławczego zrealizowanie takiego elementu osiedla mieszkaniowego także stanowi realizację celu wywłaszczenia na przedmiotowej nieruchomości. Taki pogląd wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 20 września 2013 r. sygn. akt I OSK 643/12.
W tym miejscu należy zgodzić się z zarzutem odwołującej, iż: "(...) właściwie nie sposób nie powiązać tej infrastruktury z realizacją celu wywłaszczenia. Sama jej realizacja nastąpiła w niedługim okresie po wywłaszczeniu, a jej przebieg (co można ustalić w oparciu o załączony wydruk z systemu ISDP) wskazuje, że jest to w zasadzie kanalizacja zbiorcza dla osiedla mieszkaniowego i obsługuje szereg budynków. Z uwagi na prostokątny kształt samej działki nr [...] jej teren jest w praktyce w całości zajęty przez tę infrastrukturę, zważywszy, że w takim przypadku istotne są nie tylko same przewody, ale także i wymagane dla tego typu uzbrojenia strefy ochronne."
Mając na uwadze powyższe Wojewoda zauważa, iż przedmiotowa nieruchomość, oznaczona jako działka nr [...], obr[...]. ewid. P. m. K. została wykorzystana na cel wywłaszczenia, a mianowicie pod budowę Osiedla Mieszkaniowego [...], a w jego ramach pod budowę instalacji podziemnych (sieć kanalizacyjna). Tym samym nie można uznać przedmiotowej nieruchomości jako zbędnej na cel wywłaszczenia i orzec o jej zwrocie.
Dodać również w tym miejscu należy, iż co prawda infrastruktura techniczna nie znajduje się na całej wnioskowanej do zwrotu nieruchomości, jednakże dla prawidłowej eksploatacji i konserwacji sieci kanalizacyjnej muszą istnieć strefy ochronne wolne od zadrzewienia i zabudowań małej architektury.
Odnosząc się z kolei do zbędności nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...], obr[...]. ewid. P. m. K. podzielić należy zawarty w odwołaniu zarzut, iż: "Kluczowe dla oceny zbędności nieruchomości jest położenie działki nr [...]. Znajduje się ona bowiem w nieznacznej odległości na wschód od przychodni rejonowej, na północ od niej przebiega ul. [...] (wewnątrzosiedlowa ulica), a po jej drugiej stronie kompleks budynków wielorodzinnych. Z kolei od południa przebiega ruchliwa droga publiczna - ul. [...]. Działka nr [...] komponuje się zatem z osiedlem mieszkaniowym [...] stanowiąc tzw. zieleń izolacyjną, czy też ochronną utrzymującą dystans przestrzenny między osiedlem, a ruchliwą drogą - co w myśl cytowanego powyżej orzecznictwa świadczy o realizacji celu wywłaszczenia. Zwrócić uwagę również należy na skalę przeobrażeń terenu związaną z realizacją osiedla [...]. Porównując zdjęcia ortofoto z 1970 r. i 1995 r. wyraźnie widać, że cały teren osiedla stanowił w przeszłości tereny rolnicze, a w tej drugiej dacie kompleks budynków wielorodzinnych i infrastruktury towarzyszącej w postaci szeregu ulic wewnętrznych i budynków użyteczności takich jak przychodnia rejonowa. Z kolei po południowej stronie osiedla powstała ul. [...]. Niewątpliwie zatem i teren samej działki nr [...] znajdował się w granicach gruntów objętych przekształceniami."
Z uwagi zatem na ogromne zmiany w układzie przestrzennym na objętym analizą terenie, znajdującą się na działce nr [...] zieleń położoną między drogą publiczną - ul. [...], a kompleksem budynków wielorodzinnych należy uznać za realizację celu wywłaszczenia. Ww. nieruchomość na planie realizacyjnym osiedla [...] znajdowała się na obszarze oznaczonym symbolem 49 - przychodnia rejonowa, która powstała i znajduje się po zachodniej stronie działki nr [...], w pozostałej zaś części stanowi obszar zieleni, stanowiący swoisty "bufor" - strefę ochronną pomiędzy ruchliwą drogą a osiedlem mieszkaniowym. Zwrócić również należy uwagę, iż zawnioskowana do zwrotu nieruchomość znajduje się na obrzeżu osiedla i zagospodarowanie tej części osiedla mieszkaniowego następowało znacznie później niż realizacja całego kompleksu mieszkaniowego, jak również wiązało się z urzeczywistnieniem potrzeb mieszkańców. Zgodnie bowiem z doświadczeniem życiowym, w tym zwłaszcza związanym z topografią poszczególnych dzielnic mieszkaniowych miasta K. realizowanych w okresie od II wojny światowej do lat 90-tych ubiegłego wieku, w obszarach znajdujących się na obrzeżach osiedli mieszkaniowych - zwłaszcza usytuowanych pomiędzy terenem budynków mieszkaniowych a ruchliwymi arteriami komunikacyjnymi - najczęściej nie planowano realizacji zabudowy kubaturowej, lecz infrastrukturę osiedla w postaci sieci uzbrojenia terenu oraz terenów zieleni, w tym izolacyjnej.
Na uwzględnienie nie zasługiwał natomiast zarzut odwołania, iż: "Obszar natomiast, na który składają się m. in. przedmiotowe działki na planszy oznaczony został symbolem 61 -rezerwa terenu pod usługi ogólne." Odwołująca nie naniosła bowiem granic wywłaszczonych nieruchomości na ww. planie, a zatem nie sposób zidentyfikować położenia ww. nieruchomości i potwierdzić twierdzeń Gminy K. w tym zakresie. Niemniej, z dowodów zebranych w sprawie wynika, że teren działki nr [...] stanowić miał teren zielony, znajdujący się w pobliżu przychodni rejonowej, co wynika z naniesienia granic przedmiotowej nieruchomości na fragment rzeczonej planszy przez uprawnionego geodetę. Niemniej podkreślić należy, iż zrealizowanie infrastruktury w postaci terenu zielonego wpisuje się w cel wynikający z decyzji wywłaszczeniowej.
Biorąc pod uwagę przedstawione wyżej rozważania oraz dowody należy stwierdzić, iż teren działki nr [...] stanowić miał teren zielony, znajdujący się w pobliżu przychodni rejonowej, oddzielający go od osiedla mieszkaniowego, stanowiący swoisty "bufor"- strefę ochronną pomiędzy ruchliwą drogą a osiedlem mieszkaniowym.
Odnosząc się natomiast do zarzutu odwołania dotyczącego: "braku jednoznacznego określenia przedmiotu postępowania w przypadku działki nr [...], obr. [...]. ewid. P. m. K.", wskazać należy, iż działka nr [...] od dnia wywłaszczenia nie zmieniła powierzchni oraz numeracji. Przedmiotem wywłaszczenia była nieruchomość oznaczona jako działka nr [...] o pow. 0,0100 ha, a przedmiotem zwrotu jest również ta sama nieruchomość oznaczona jako działka nr [...] o pow. 0,0100 ha. Fakt, iż na podstawie porównania mapy ewidencyjnej gruntów z planem podziału nieruchomości [...] obecne granice działki nr [...] nie pokrywają się z tymi z planu podziału wynika zapewne z niedokładności sporządzonego planu podziału.
Opisaną wyżej decyzję zaskarżyły do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie J. T. i M. T.. Skarżące uważają, że prawidłowa była decyzja organu I instancji, ponieważ cel na który były przeznaczone działki nie został zrealizowany, a Gmina chce w tym momencie przeznaczyć je na inny cel, czyli sprzedaż. To właśnie z tego względu skarżące zostały zawiadomione o możliwości zwrotu, z czego skorzystały. Jeżeli Gmina zgodziła się na zwrot i sama o tym zawiadomiła to sam ten fakt mówi, że te działki gminie nie są potrzebne, a jej obecne stanowisko jest niezrozumiałe. Po pozytywnej decyzji Starosty [...] nagle Gmina udowadnia, że cel został zrealizowany i zwrot udziałów się nie należy motywując to, iż na części jednej z działek znajduje się kanalizacja co nie jest do końca prawdą. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest, bowiem pogląd, iż budowa infrastruktury technicznej z natury rzeczy nie koliduje ze zwrotem nieruchomości. Działki o których mowa znajdują się po przeciwnej stronie osiedla, przez 10 lat nie zrealizowano żadnego zaplecza osiedlowego. Działki są zaniedbane, granice są niewidoczne w terenie nie zostały zagospodarowane od lat porośnięte dziką trawą i samosiejkami co potwierdzono podczas oględzin. Zaskarżona decyzja jest dla skarżących bardzo krzywdząca, dlatego wniosły o jej uchylenie.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie i w całości podtrzymał stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.
Na wstępie należy wskazać, że na mocy § 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz. U. poz. 491 z późn. zm.) w okresie od dnia 20 marca 2020 r. do odwołania na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej ogłoszono stan epidemii w związku z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2.
Do dnia dzisiejszego stan epidemii nie został odwołany.
Zgodnie z art. 15zzs4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 ze zmianami) w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz. U. poz. 875) w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich wojewódzkie sądy administracyjne oraz Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadzają rozprawę przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z tym że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu, chyba że przeprowadzenie rozprawy bez użycia powyższych urządzeń nie wywoła nadmiernego zagrożenia dla zdrowia osób w niej uczestniczących (ust. 2). Przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów (ust. 3). W rozpoznawanej sprawie strony postępowania zostały wezwane o podanie, czy wnoszą o przeprowadzenie rozprawy zdalnej, a jeżeli tak – to o wskazanie adresu elektronicznego na platformie ePUAP - w terminie 7 dni od dnia doręczenia - pod rygorem przyjęcia, że strona nie ma możliwości technicznych uczestniczenia w rozprawie zdalnej. Ponieważ strony, z wyjątkiem pełnomocnika organu, nie wykonały powyższego wezwania, zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 30 grudnia 2021 r. niniejsza sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym.
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2021 r. poz. 137 z późn. zm.) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329, dalej zwana p.p.s.a., sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo też do naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności decyzji. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji według tak określonych kryteriów Sąd doszedł do wniosku, że podlega ona uchyleniu z uwagi na naruszenie przepisów prawa materialnego tj. błędnej interpretacji przesłanek zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.
Zgodnie z art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami ("u.g.n."), poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, nieruchomość lub jej część stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Zgodnie z art. 137 ust. 1 u.g.n., nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli:
- pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo
- pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.
W pierwszej kolejności trzeba stwierdzić, że postępowanie dowodowe zostało przez organ I instancji przeprowadzone bardzo szczegółowo i wnikliwie, w sposób jasny i jednoznaczny ustalono istotne dla rozstrzygnięcia okoliczności faktyczne – w szczególności zagospodarowanie terenów objętych postępowaniem. W tym zakresie Starosta [...] przeprowadził 22 lipca 2018 r. oględziny nieruchomości podczas których ustalił, że działka nr [...] porośnięta jest trawą, samosiejkami, jest zaniedbana, a granice działki są niewidoczne w terenie. Do akt dołączono zdjęcia lotnicze terenu z 1982 r. i 1993 r., z których wynika, że sposób zagospodarowania przedmiotowych działek nie zmieniał się. Z kolei na podstawie pisma spółki Miejskie Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji S.A. w K. z 7 sierpnia 2019 r. ustalono, że na części działki nr [...] przebiega sieć kanalizacji sanitarnej.
Nie ulega również wątpliwości określenie celu wywłaszczenia: "na cele budowy osiedla [...] przeds.", konfiguracja wywłaszczonych nieruchomości i ich aktualna numeracja oraz fakt, że skarżące są następcami prawnymi byłych właścicieli nieruchomości.
Sąd podziela ocenę stanu faktycznego dokonaną przez organ I instancji, który szczegółowo wyjaśnił dlaczego uznał, że w sprawie zaistniały przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Przede wszystkim na terenie przedmiotowych nieruchomości nie podjęto żadnych czynności związanych z realizacją celu wywłaszczenia tj. z budową osiedla mieszkaniowego – za wyjątkiem realizacji sieci kanalizacyjnej, która jednak nie stanowi przeszkody do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości (o czym będzie jeszcze mowa poniżej). Starosta słusznie zwrócił uwagę, że na nieruchomościach tych brak jest jakiejkolwiek infrastruktury towarzyszącej osiedlu mieszkaniowemu (ławki, dojścia i chodniki, place zabaw itp.), a istniejąca zieleń jest zaniedbana.
Zatem twierdzenia Wojewody, że "ogromne zmiany w układzie przestrzennym na objętym analizą terenie, znajdującą się na działce nr [...] zieleń położoną między drogą publiczną - ul. [...], a kompleksem budynków wielorodzinnych należy uznać za realizację celu wywłaszczenia" nie mogą znaleźć uznania Sądu. Przedmiotem oceny w kontrolowanym postępowaniu była kwestia zbędności tych konkretnych nieruchomości na cel budowy osiedla, a nie analizowanie zmian przestrzennych w szeroko pojętej okolicy. Z kolei twierdzenie, że teren stanowi "bufor" - strefę ochronną pomiędzy ruchliwą drogą a osiedlem mieszkaniowym również nie przemawia za uznaniem, że całkowicie niezagospodarowany i zaniedbany teren zielony stanowi realizację osiedla mieszkaniowego.
Nie można się zgodzić z twierdzeniem Wojewody, że działka nr [...], w ramach realizacji celu wywłaszczenia pod budowę instalacji podziemnych (sieć kanalizacyjna) i że "co prawda infrastruktura techniczna nie znajduje się na całej wnioskowanej do zwrotu nieruchomości, jednakże dla prawidłowej eksploatacji i konserwacji sieci kanalizacyjnej muszą istnieć strefy ochronne wolne od zadrzewienia i zabudowań małej architektury". Żaden z tych argumentów nie przemawia za odmową zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.
W ponownie prowadzonym postępowaniu Wojewoda uwzględni wykładnię dokonaną przez Sąd w niniejszym wyroku.
Na szczególną uwagę w okolicznościach niniejszej sprawy zasługuje fakt, że postępowanie zostało wszczęte na skutek zawiadomienie wysłanego do skarżących przez Gminę K. w trybie art. 136 ust. 1 i 2 u.g.n. o zamiarze użycia nieruchomości na cel inny niż określony w decyzji wywłaszczeniowej. Oznacza to, że Gmina jako właściciel nieruchomości uznała, że cel wywłaszczenia nie został zrealizowany. Zgodnie bowiem z art. 136 ust. 2 u.g.n. "W razie powzięcia zamiaru użycia wywłaszczonej nieruchomości lub jej części na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu właściwy organ zawiadamia poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę o tym zamiarze, informując równocześnie o możliwości zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części".
Natomiast w trakcie postępowania Gmina K. wniosła odwołanie od decyzji orzekającej o zwrocie nieruchomości wywodząc, że cel wywłaszczenia został na nich zrealizowany.
Taka zmienność oceny tego samego stanu faktycznego przez organ administracji publicznej (na etapie postępowania Gmina występowała w charakterze strony, jednak nie zmienia to publicznoprawnego charakteru tego podmiotu) budzi zdumienie i nie może uzyskać aprobaty Sądu.
W świetle powyższego Sąd doszedł do wniosku, że organ odwoławczy błędnie ocenił przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości w niniejszej sprawie, czym naruszył art. 136 i 137 u.g.n. Dlatego też zaskarżona decyzja podlegała uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" p.p.s.a.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 18.07.2026. · Źródło