II SA/Kr 1208/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 20 lutego 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku uczestnika postępowania A.Z. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi Gminy Z. na decyzję Wojewody z dnia 11 czerwca 2014 r. Nr: [...] w przedmiocie odmowy zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę p o s t a n a w i a wniosek oddalić Wyrokiem z dnia 28 listopada 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę Gminy Z. na decyzję Wojewody z dnia 11 czerwca 2014 roku w przedmiocie odmowy zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę. W dniu 14 stycznia 2015 roku do tut. sądu wpłynął wniosek uczestnika postępowania A.Z. o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego z urzędu motywowany zamiarem wniesienia skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego. We wniosku strona oświadczyła, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem P.Z. . Ich miesięczny dochód brutto wynosi 3.115,16 zł i stanowi go emerytura A.Z w kwocie [...] zł i dochód jej męża z prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości [...] zł. W skład majątku wnioskodawczyni wchodzi mieszkanie spółdzielcze własnościowe o powierzchni 45 m² oraz nieruchomości wielkości 0,28 ha i 0,20 ha. Strona nie dysponuje oszczędnościami, ani przedmiotami wartościowymi. Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy strona podniosła, iż znajduje się w trudnej sytuacji materialnej. Jej jedynym dochodem jest emerytura w wysokości [....] zł. Wnioskodawczyni ma problemy zdrowotne (tarczyca, osteoporoza, nadciśnienie) i ponosi z tego tytułu wydatki na lekarstwa. Mąż również pozostaje w leczeniu. Dlatego każdy dodatkowy wydatek jest dla niej dużym obciążeniem. Strona dodała, iż za lokal użytkowy zakupiony od Urzędu Miasta do 2017 roku spłacane są raty. Działkę o powierzchni 28 arów wnioskodawczyni planowała przekazać synowi, aby mógł na niej wybudować dom i zamieszkać z rodziną, ale napotkała ogromne trudności (sprawa w sądzie). Strona chciałaby wnieść skargę do NSA, ale brakuje jej środków na opłacenie pełnomocnika. Odnosząc się do wezwania referendarza sądowego o uzupełnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy A.Z. przesłała dokumenty potwierdzające jej dochody i wydatki oraz stan zdrowia, a mianowicie: decyzję o waloryzacji emerytury ZUS z dnia 1 marca 2014 roku (wysokość świadczenia do wypłaty 1.765,98 zł), PIT-36 za 2013 rok, deklaracje VAT-7 za październik, listopad i grudzień 2014 roku, potwierdzenia wysokości opłat czynszowych za mieszkanie (349,19 zł) i garaż (76,48 zł), pięć dowodów wpłaty opłat za energię elektryczną (116,53 zł), fakturę za gaz z dnia 12 stycznia 2015 roku na kwotę 464,78 zł (za okres od 3 stycznia 2014 roku do 5 stycznia 2015 roku), zlecenie na okulary z dnia 25 listopada 2014 roku, historię choroby P.Z. i A.Z. receptę z dnia 13 stycznia 2015 roku wraz z paragonem za leki na kwotę 61,51 zł, historię rachunku bankowego A.Z. w [...] Banku za styczeń 2015 roku oraz zestawienie operacji na tym rachunku za okres od 28 do 30 listopada 2014 oraz za dzień 31 grudnia 2014 roku i 5 lutego 2015 roku (saldo [...] zł), umowę z ZUS z dnia 18 lutego 2014 roku o rozłożenie na raty należności z tytułu składek, harmonogram spłaty pożyczki zaciągniętej w dniu 10 stycznia 2012 roku na kwotę 150 tys. zł, historię rachunku bankowego P.Z. Firma Handlowo-Usługowa [...] w [...] Banku za styczeń 2015 roku oraz zestawienie operacji na tym rachunku za dzień 30 listopada 2014 roku, 31 grudnia 2014 roku i 5 lutego 2015 roku (saldo –[...] zł). Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Przyznanie prawa pomocy, zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej: p.p.s.a.) przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym), lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy przy tym rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić obie minimum warunków socjalnych. Użyte w art. 246 p.p.s.a. sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (post. NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., OZ 862/04, niepubl.). Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu postanowienia z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.) stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Jak wynika z akt sprawy sytuacja materialna A.Z. nie nosi znamion ubóstwa, czy biedy. Strona ma zabezpieczone potrzeby mieszkaniowe, jest właścicielką majątku w postaci mieszkania oraz dwóch działek. Wnioskodawczyni uzyskuje stałe i pewne miesięczne dochody w postaci świadczenia emerytalnego w wysokości 1.765,98 zł. Stałymi dochodami dysponuje także małżonek wnioskodawczyni P.Z. . Jak wynika z przedłożonych dokumentów wysokość przychodów z prowadzonej przez niego działalności gospodarczej w roku 2013 wynosiła [...] zł. Z nadesłanych odpisów deklaracji VAT-7 wynika, iż P.Z. wykazał podstawę opodatkowania z tytułu dostawy towarów oraz świadczenia usług na terytorium kraju opodatkowane stawką 7% albo 8% oraz 22% albo 23% w miesiącu październiku 2014 roku w wysokości [...]zł, w listopadzie 2014 roku w wysokości [...] zł, zaś w grudniu 2014 roku w wysokości [...]zł. Powyższe dane obrazują skalę prowadzonej przez męża wnioskodawczyni działalności gospodarczej. Osoby prowadzące działalność w takich rozmiarach trudno uznać za ubogie, a dla takich właśnie osób przewidziana jest pomoc państwa w postaci przyznania prawa pomocy. P.Z. nadal prowadzi zarejestrowaną działalność gospodarczą. Generuje przychody, a zatem na bieżąco obraca znacznymi środkami pieniężnymi, czego potwierdzeniem są przedłożone wyciągi z rachunków bankowych. Należy zatem uznać, że strona posiada możliwość zgromadzenia środków na pokrycie kosztów sądowych w sprawie oraz wynagrodzenie kwalifikowanego pełnomocnika. Niewątpliwie znacznym obciążeniem budżetu domowego A.Z., jest spłata rat kredytu zaciągniętego na wykupienie lokalu użytkowego (wysokość miesięcznej raty wynosi około 3.000 zł). Skoro małżonek strony z posiadanych dochodów jest w stanie wygospodarować środki na pokrycie rat w kwocie wielokrotnie przekraczającej wysokość kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie, to tym samym może również opłacić koszty w prowadzonym postępowaniu sądowym. Ponadto należy podkreślić, iż zobowiązania kredytowe należące do kategorii zobowiązań cywilnoprawnych nie mogą mieć pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, do których zaliczają się koszty sądowe (por. postanowienia NSA: z dnia 28 czerwca 2005 roku, sygn. akt II GZ 56/05, z dnia 7 października 2005 roku, sygn. akt II FZ 624/05). Reasumując należy stwierdzić, że sytuacja majątkowa A.Z. nie uzasadnia przyznania jej prawa pomocy. Co do zasady bowiem prawo pomocy nie powinno być udzielane osobom, które dysponują majątkiem nieruchomym oraz stałymi miesięcznymi dochodami w wysokości przewyższającej kwotę kosztów prowadzonego postępowania sądowego. Prawo pomocy stanowi instytucję szczególną, zarezerwowaną wyłącznie dla osób znajdujących się w bardzo trudnej sytuacji finansowej, uniemożliwiającej pokrycie tych kosztów we własnym zakresie. Z tych względów orzeczono jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 245 § 2, art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a.