II SA/Kr 1211/17

Starszy Referendarz sądowy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 10 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku [...] Spółka z o.o. w C. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie sprzeciwu na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2017r. znak: [...] w przedmiocie odmowy wydania nakazu przywrócenia stanu poprzedniego terenu i wykonania urządzeń zapobiegających szkodom p o s t a n a w i a oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, oddalić wniosek o ustanowienie radcy prawnego z urzędu. W dniu 12 września 2017r. [...] Spółka z o.o. z siedzibą w [...], złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika w sprawie sprzeciwu na decyzję SKO w K. z dnia 26 lipca 2017r. . Spółka domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych z uwagi na pogarszający się stan finansowy, brak wystarczających środków finansowych koniecznych do uiszczenia należnych opłat sądowych . W uzasadnieniu swego wniosku skarżący wskazuje, iż bieżąca sytuacja finansowa i aktualny brak środków są przesłanką do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Aktualnie Spółka nie posiada środków finansowych ani majątku , który pozwalałby na uiszczenie kosztów postępowania. Spółka nie osiąga regularnych przychodów pozwalających na poniesienie tych kosztów. Przeciwko spółce prowadzone są liczne postępowania egzekucyjne. Spółka nie dysponuje majątkiem, który mogłaby upłynnić , nie ma żadnych możliwości zwiększenia swoich przychodów. Spółka wnosi o ustanowienie radcy z uwagi na specyfikę sprawy, wskazuje konkretnego radcę prawnego argumentując, iż prowadził on już liczne postępowania Spółki i zna stan faktyczny sprawy administracyjnej . Zdaniem orzekającego, wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż wnioskodawca – [...] Spółka z o.o. prowadzi działalność związaną ze sportem. Z formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy, iż wysokość kapitału zakładowego podstawowego Spółki wynosi [...] zł. Wartość środków trwałych wnioskodawcy określono na kwotę : [...] zł. Wykazano również, iż w roku obrotowym 2016r. spółka poniosła stratę w wysokości [...] zł. Spółka posiada dwa rachunki bankowe, na których wykazano kolejno debet [...] zł, [...] zł. Dodatkowo strona wskazuje brak środków w kasie, zobowiązania wobec [...] Banku Spółdzielczego w W. [...] zł, wobec ZUS [...] zł, Urzędu Marszałkowskiego [...] zł. Skarżąca Spółka wezwana została do uzupełnienia swego wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie oświadczenia o aktualnych obrotach spółki i rodzaju prowadzonej działalności, określenie wysokości zysku i strat za 2016r., przedstawienie wykazu nieruchomości, ruchomości będących własnością spółki, oświadczenie ilu pracowników zatrudnia spółka i z jakich źródeł finansowane jest ich wynagrodzenie, przedstawienie zeznania podatkowego za 2016r, przedstawienie wyciągów z kont bankowych z operacjami z ostatnich trzech miesięcy. Skarżąca na powyższe wezwanie – otrzymane 24 października 2017r. nie odpowiedziała wcale ( zwrotne potwierdzenie odbioru w aktach sprawy ). Przyznanie prawa pomocy wnioskodawcy może nastąpić, jeśli wykaże on, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, bądź też gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania ( art. 246 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ). Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie " gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie jej udziału w sprawie jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób fizycznych czy prawnych, toczących spory sądowe w związku z prowadzoną przez siebie działalnością gospodarczą. Działalność gospodarcza wiąże się bowiem, ze swej istoty, z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów – także sądowych. Rozpatrując wniosek skarżącego w tak skonkretyzowanych granicach, w pierwszej kolejności należy zauważyć, co niejednokrotnie podkreślał Naczelny Sąd Administracyjny w swoich orzeczeniach, że regulacja zawarta w przytoczonych wyżej przepisach, stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej zgodnie z art. 199 p.p.s.a., na mocy której strony ponoszą koszty postępowania, związane ze swym udziałem w sprawie. Rozpoznając zatem wniosek o przyznanie prawa pomocy orzekający kierował się właśnie tą zasadą. Przytoczone we wniosku okoliczności powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanych przepisach. Stąd też udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.) jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący. Ponadto osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej powinna wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także, że nie ma ich, pomimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (zob. postanowienie NSA z dnia 4 grudnia 2012 r., sygn. akt II OZ [...], LEX nr 1240770). Następnie wypada zwrócić uwagę, że dla oceny istnienia przesłanki do przyznania prawa pomocy określonej w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. ma znaczenie nie tylko sytuacja finansowa spółki na dzień wniesienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, czy nawet skargi do sądu, ale także sytuacja spółki we wcześniejszym okresie i na moment rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy, bowiem dopiero analiza przebiegu zmian sytuacji finansowej pozwala ocenić, czy trudności spółki mają charakter trwały, czy też są jedynie przejściowe (por. postanowienie NSA z dnia 26 lutego 2013 r., sygn. akt I FZ [...], LEX nr 1282661). W przypadku osób prawnych w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, że przyznanie prawa pomocy ma wyjątkowy charakter. Co do zasady bowiem osoba prawna dysponująca majątkiem, którego wysokość wielokrotnie przewyższa wartość wymaganego wpisu nie mieści się w hipotezie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. (por. postanowienie NSA z dnia 19 listopada 2004 r. sygn. akt II FZ [...]). Należy jednak pamiętać, iż prowadzenie przez podmiot gospodarczy działalności znacznych rozmiarów samo w sobie nie stanowi o jego dobrej kondycji finansowej (zob. postanowienie NSA z dnia 17 grudnia 2012 r., sygn. akt I FZ [...], LEX nr 1239207). Z drugiej strony, sam fakt, iż osoba prawna ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy wykazuje w swojej działalności straty nie stanowi wystarczającej przesłanki jej udzielenia (zob. postanowienie NSA z dnia 11 grudnia 2012 r., sygn. akt II FZ [...], LEX nr 1240538) W ocenie orzekającego, strona wnosząca nie wykazała w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie posiada środków finansowych na pokrycie wymaganych obecnie kosztów sądowych w wysokości wpisu sądowego [...] zł. Dane zwarte w złożonym przez nią oświadczeniu o stanie majątkowym i dochodach nie mają cechy dokładności, o której mowa w art. 252 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a wezwanie do uzupełnienia danych nie zostało wykonane przez skarżącego w żadnym zakresie. Stosownie do treści art. 255 cyt. ustawy – strona obowiązana jest złożyć na wezwanie w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenia lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, jeżeli jej oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub też gdy budzi wątpliwości. Wezwanie skierowane do strony o uzupełnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych dokumentów i oświadczeń oznaczało, iż dane, którymi dysponował orzekający nie wystarczały do wolnej od wątpliwości oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy, a tym samym nie umożliwiły uwzględnienia wniosku. Orzekający nie dysponował dokumentami dotyczącymi zarówno wysokości uzyskiwanych przez stronę dochodów/ przychodów potwierdzonych stosownymi dokumentami skarbowymi, szczegółowych danych majątkowych, okoliczności związanych z zatrudnieniem, majątkiem, oszczędnościami. Okoliczności tych strona nie wyjaśniła w żaden sposób. Nie przedstawiła danych, dokumentów czy oświadczeń dotyczących przychodów, posiadanego majątku, oszczędności. Nieudzielanie przez Spółkę informacji w tym zakresie spowodowało, iż niewyjaśnione zostały podstawowe okoliczności dotyczące jej sytuacji majątkowej. W świetle powyższego należy stwierdzić, iż strona nie wykazała, że faktycznie znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do skorzystania z prawa pomocy. Na marginesie należy zaznaczyć, iż orzekający nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów czy oświadczeń w tym przedmiocie, albo odpowiedzi udziela enigmatycznie i niejasno – co budzi wątpliwości. Jak już bowiem wskazano, to sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. [...] Spółka z o.o. nadal prowadzi zarejestrowaną działalność gospodarczą. Spółka funkcjonuje w obrocie, nie została postawiona w stan likwidacji ani upadłości. Równocześnie Spółka wykazuje stratę za 2016 rok w wysokości [...] zł. Oznacza to, iż Spółka prowadząc działalność gospodarczą obraca na bieżąco środkami finansowymi. Spółka posiada zatem możliwość zgromadzenia środków na pokrycie kosztów sądowych. Skoro skarżąca Spółka jest przedsiębiorcą i prowadzi działalność gospodarczą, istnieje domniemanie faktyczne, że działalność ta nadal jest opłacalna. W przeciwnym wypadku racjonalnym działaniem byłaby likwidacja działalności lub upadłość przedsiębiorcy, gdyż celem działalności gospodarczej jest generowanie zysku. Skoro przedsiębiorca prowadzi działalność, to uzyskuje przychody, a więc zasadniczo może z nich pokryć koszty sądowe, a jeśli faktycznie jej nie prowadzi , lecz jej nie likwiduje i nie wniósł o ogłoszenie upadłości, to nie ma podstaw do finansowania takiego przedsiębiorcy przez zwolnienie od kosztów. Pomimo sygnalizowanych problemów finansowych Spółka nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, osiąga przychody, co sama potwierdza argumentując, iż jej przychody nie są regularne i nie ma możliwości zwiększyć ich wysokości. Jednocześnie z przedłożonego urzędowego druku formularza nie wynika jakiej wysokości są to przychody, a skarżąca nie przedstawiła na wezwanie żadnych dokumentów to potwierdzających jak choćby zeznania podatkowego za 2016r. Tak więc również koszty sądowe, które strona skarżąca jest obowiązana ponieść w niniejszej sprawie winny być traktowane na równi z innymi jej zobowiązaniami, wynikającymi z prowadzonej działalności gospodarczej. Skarżąca natomiast wskazuje, iż nie jest w stanie poczynić oszczędności, gdyż te pokrywają konieczne koszty operacyjne i koszty obsługi zadłużenia Spółki potwierdzając tym samym przepływ finansowy. Ponadto skarżąca wykazuje majątek wart ponad 3 miliony złotych – nie przedstawia natomiast listy swoich nieruchomości, ruchomości etc. W orzecznictwie przyjmuje się, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (zob. postanowienie NSA z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ [...]). Dlatego osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, lecz musi także wykazać – jak to już wskazano powyżej - że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (vide postanowienie NSA z 29 marca 2011 r., sygn. akt I OZ [...]). Na gruncie rozpoznawanej sprawy nie można w sposób kategoryczny stwierdzić , iż mamy do czynienia z takim przypadkiem. Spółka bowiem nie przedstawiła na wezwanie Sądu żądanych dokumentów, zeznań podatkowych, spisu majątku, którego wartość została określona na kwotę [...]zł. Podnieść należy, że w doktrynie utrwalony jest pogląd, zgodnie z którym koszty sądowe należą do normalnych kosztów działalności gospodarczej, a dochodzenie roszczeń na drodze sądowej - jako element tej działalności - wymaga na równi z koniecznością zapewnienia środków na bieżącą działalność, także zapewnienia środków na ich dochodzenie (por. M. Kowalska, A. Malmuk-Cieplak, Stosowanie ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, Przegląd Sądowy [...]/44). To oznacza, że kwota należnego wpisu sądowego od skargi może się znaleźć w strukturze szeroko rozumianych kosztów działalności przyjmujących, z uwagi na przedmiot prowadzonej działalności, dużo większe wartości. Powyższa teza znajduje również potwierdzenie w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, zgodnie z którym koszty sporów sądowych stanowią część kosztów prowadzenia działalności gospodarczej, a zatem zdolność do ich ponoszenia należy badać przede wszystkim z uwzględnieniem osiąganych przychodów, a nie dochodów (por. postanowienie NSA z dnia 13 lutego 2014 r., sygn. akt II FZ [...], LEX nr 1422842 oraz postanowienie WSA w Gdańsku z dnia 2 lipca 2004 r., sygn. akt I SA/Gd [...], LEX nr 220385). W tym miejscu również trzeba podnieść, iż wyłożenie kosztów przez Spółkę może okazać się tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia sprzeciwu, zgodnie z art. 200 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Podsumowując należy stwierdzić, iż dokonana na podstawie danych zawartych w formularzu wniosku oraz dosłanych dokumentów analiza sytuacji finansowej Spółki nie pozwala na stwierdzenie, iż środki, jakimi dysponuje nie pozwalają na poniesienie opłat związanych z jej uczestnictwem w procesie w formie należnych na obecnym etapie postępowania kosztów sądowych i kosztów ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Skarżąca nie nadesłała bowiem na wezwanie stosownych oświadczeń, dokumentów, które uwiarygadniałyby jej obecną sytuację materialną, a co wskazano powyżej – to zadaniem wnioskodawcy jest takie przedstawienie i udokumentowanie swojej sytuacji majątkowej, aby uzasadnić przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 oraz art. 246 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).