II SA/Kr 1219/25
WyrokWSA w Krakowie2026-02-25
Skład orzekający: Jacek Bursa, Mirosław Bator, Sebastian Pietrzyk
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy decyzja o umorzeniu postępowania w sprawie zwrotu nieruchomości jako bezprzedmiotowego była prawidłowa, gdy nieruchomość nie została przejęta na rzecz Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego na podstawie indywidualnej decyzji administracyjnej lub ustaw wymienionych w art. 216 u.g.n.?Ratio decidendi
Sąd uznał, że umorzenie postępowania jako bezprzedmiotowego było zasadne, ponieważ nieruchomość nie została wywłaszczona ani przejęta na rzecz Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego na podstawie indywidualnej decyzji administracyjnej lub ustaw wymienionych w art. 216 u.g.n., co wyklucza zastosowanie przepisów o zwrocie wywłaszczonych nieruchomości. Ponadto, organ administracji nie jest uprawniony do rozszerzającej wykładni tych przepisów ani do badania prawidłowości nabycia nieruchomości przez osoby trzecie. Wobec błędu w ustaleniu przedmiotu postępowania decyzję organu II instancji uchylono i przekazano do ponownego rozpoznania.Stan faktyczny
A. B. i M. R.-W. wnieśli wniosek o zwrot nieruchomości, która według nich była ich własnością i została bezprawnie sprzedana przez gminę. Starosta Krakowski umorzył postępowanie jako bezprzedmiotowe, uznając, że nieruchomość nie została przejęta na rzecz Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego na podstawie indywidualnej decyzji administracyjnej lub ustaw wymienionych w art. 216 u.g.n. Wojewoda Małopolski utrzymał tę decyzję w mocy. Skarżąca zaskarżyła decyzję, podnosząc zarzuty dotyczące niewyczerpującego ustalenia stanu faktycznego i błędnej wykładni przepisów o zwrocie nieruchomości.Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody Małopolskiego oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty Krakowskiego i zasądził od Wojewody Małopolskiego na rzecz skarżącej kwotę 697 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jacek Bursa Sędziowie: WSA Mirosław Bator WSA Sebastian Pietrzyk (spr.) Protokolant: sekretarz sądowy Joanna Biegalska – Ciepacz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 lutego 2026 r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia 5 sierpnia 2025 r. znak: WS-VI.7534.3.7.2025.BK w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zwrotu nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, II. zasądza od Wojewody Małopolskiego na rzecz A. B. kwotę 697 zł (słownie: sześćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Przedmiotem skargi A. B. jest decyzja Wojewody Małopolskiego z dnia 5 sierpnia 2025 roku, znak: WS-VI.7534.3.7.2025.BK utrzymująca w mocy decyzję Starosty Krakowskiego z dnia z 11 grudnia 2024 r. znak: GN-II.6821.1.38.2023.Ko.
Powyższa decyzja została wydana w następujących okolicznościach.
Decyzją z 11 grudnia 2024 r. znak: GN-II.6821.1.38.2023.Ko Starosta Krakowski orzekł o umorzeniu jako bezprzedmiotowego postępowania administracyjnego w sprawie o zwrot nieruchomości oznaczonej jako części działek: nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] oraz nr [...], poł. w obr. [...], jedn. ewid. Z. w granicach dawnej działki nr [...], b. gm. kat. K. , wszczętego z wniosku: A. B. i M. R. - W..
W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że postępowanie wyjaśniające przeprowadzone w sprawie wykazało, że wnioskowane do zwrotu nieruchomości nie zostały przejęte przez Skarb Państwa ani jednostkę samorządu terytorialnego w sposób uzasadniający zastosowanie w stosunku do nich przepisów o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości (art. 136 ust. 3 i następne ustawy o gospodarce nieruchomościami - zwanej dalej także "u.g.n."), wobec czego wszczęte w ww. zakresie postępowanie należało umorzyć jako bezprzedmiotowe.
Odwołanie od decyzji organu I instancji złożyła A. B., działając w imieniu własnym i jako pełnomocnik M. R.-W., podnosząc, m.in., iż:
"1. Starosta orzeka o umorzeniu naszego roszczenia o zwrot nieruchomości, mimo że urząd przyznaje, że działki, których dotyczą decyzje (...) należą zgodnie z prawem i planami do W. R., którego jesteśmy spadkobiercami.
2. Nasze prawo własności zgodnie z księgą wieczystą nr [...], powstało na podstawie aktu notarialnego kupna: akt nr [...] z dnia 22.12.1947 r. Towarzyszące księdze wieczystej mapy terenu znajdujące się w zbiorze map Starostwa potwierdzają to w sposób absolutny.
3. Mój ojciec oraz my, spadkobiercy nie sprzedawaliśmy żadnych z tych działek! Gmina Z., bez żadnego prawa własności w 1992 r. ogłosiła aukcje sprzedaży naszego Zamku, mój ojciec, mimo że nie został powiadomiony, pojawił się w gminie jako jedyny prawny właściciel zamku K. poprosił o podstawę prawną sprzedaży? W konsekwencji aukcja nie doszła do skutku w tym dniu. Kilka miesięcy późnej Gmina sprzedała w cichej aukcji Zamek pani P. J., mój ojciec nie mógł interweniować, gdyż walczył ze śmiertelną chorobą [...]. Zamek nie podlegał licytacji, jako zabytek historyczny nie był podstawą żadnej licytacji, należał wyłącznie do mojego ojca. Później Urząd Gminy Z. podzielił działki, zmienił ich numery i zaczęto sprzedawać działki osobom trzecim: panu J. D., bez zawiadomienia o sprzedaży poprzedniego właściciela zgodnie z obowiązującym prawem pierwokupu! Gdy zaczęliśmy starania o zwrot: w 1992 r., a następnie ja w 2011 r. Gmina nadal sprzedawała nasze działki małżeństwu D. którzy są właścicielami użytkownikami dożywotnimi bez posiadania księgi wieczystej, jakim prawem Gmina dysponowała naszą własnością!
4. Urząd miał obowiązek zawiadomić naszego ojca o sprzedaży jako ostatniego właściciela zgodnie z obowiązującym prawem pierwokupu zanim sprzedał działki J. D.. Obecnie Starosta przyznaje, że działki te należą do W. R. wobec tego domagam się zwrotu sprzedanych bezprawnie działek".
Po rozpoznaniu odwołania Wojewoda Małopolski decyzją z dnia 5 sierpnia 2025 roku utrzymał w mocy decyzję Starosty Krakowskiego z dnia z 11 grudnia 2024 r.
W uzasadnieniu wskazał, że w niniejszej sprawie istotą postępowania jest ustalenie w pierwszej kolejności, czy nieruchomość będąca przedmiotem roszczenia o zwrot stanowi nieruchomość, do której zastosowanie znaleźć by mogły przepisy regulujące instytucję zwrotu nieruchomości, ujęte w rozdziale 6 działu III ustawy o gospodarce nieruchomościami.
Zgodnie z powołanym na wstępie art. 136 ust. 3 u.g.n., zwrotowi podlega nieruchomość lub udział w tej nieruchomości albo jej część lub udział w tej części, jeżeli została przejęta na rzecz Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego na podstawie indywidulanej decyzji administracyjnej.
Z kolei art. 136 ust. 4 u.g.n. stanowi, iż instytucję zwrotu stosuje się odpowiednio do części nieruchomości nabytej w drodze umowy zawartej stosownie do postanowień art. 113 ust. 3 u.g.n., a więc części nieruchomości od początku zbędnej na cel wywłaszczenia, której przejęcie nastąpiło na wniosek poprzedniego właściciela z uwagi na fakt, iż wskutek wywłaszczenia innej części tej nieruchomości nie nadawała się ona do prawidłowego wykorzystania na dotychczasowe cele.
Dodatkowo przepisy art. 216 ust. 1 i 2 u.g.n. rozszerzają zakres stosowania instytucji zwrotu na nieruchomości nabyte lub przejęte na rzecz Skarbu Państwa na podstawie przepisów i aktów prawnych oraz na rzecz podmiotów określonych taksatywnie w tym przepisie.
Zgodnie z art. 216 ust. 1 u.g.n., przepisy rozdziału 6 działu III tej ustawy stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 lub art. 47 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, ustawy z dnia 22 maja 1958 r. o terenach dla budownictwa domów jednorodzinnych w miastach i osiedlach (Dz. U. poz. 138, z 1961 r. poz. 47 i 159 oraz z 1972 r. poz. 192), ustawy z dnia 31 stycznia 1961 r. o terenach budowlanych na obszarach wsi (Dz. U. z 1969 r. poz. 216, z 1972 r. poz. 312 oraz z 1985 r. poz. 99), art. 22 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz.U. z 1969r. poz. 159, z 1972 r. poz. 193 oraz z 1974 r. poz. 84), ustawy z dnia 6 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach (Dz. U. poz. 192, z 1973 r. poz. 282 oraz z 1985 r. poz. 99) oraz do nieruchomości wywłaszczonych na rzecz państwowych i spółdzielczych przedsiębiorstw gospodarki rolnej, jak również do gruntów wywłaszczonych na podstawie odrębnych przepisów w związku z potrzebami T. Parku Narodowego.
Jak wynika z akt sprawy, pismem z 24 lutego 2023 r. A. B., działająca w imieniu własnym oraz jako pełnomocnik M. R. - W., zwróciła się do Starosty Krakowskiego z wnioskiem o zwrot nieruchomości oznaczonej jako działki: 1[...] b. gm. kat. K. , znajdujących się w dawnej księdze wieczystej nr [...], wnioskując tym samym "o ponowne rozpatrzenie wszystkich działek, które wchodziły w skład naszej nieruchomości zgodnie ze stanowiskiem Wojewody Małopolskiego w decyzji WS-VI.7534.3.65.2019.MK".
Zaskarżona decyzja orzeka jedynie w zakresie dotyczącym nieruchomości oznaczonej jako dawna działka nr [...], b. gm. kat. K. natomiast sprawy zwrotu pozostałych działek wymienionych we wniosku o zwrot rozstrzygane będą w odrębnych postępowaniach.
Przechodząc do analizy stanu faktycznego przedmiotowej sprawy należy wskazać, iż w oparciu o kompilację działek nr [...] - nr [...], poł. w b. gm. kat. K. z mapą ewidencyjną dla obrębu [...], sporządzoną przez geodetę uprawnionego mgr inż. K. B. - K., wpisaną do ewidencji materiałów państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego 8 grudnia 2017 r. pod nr P. 1206.2017.11791 organ I instancji ustalił, że dawna działka nr [...], b. gm. kat.. stanowi aktualnie części działek: nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] oraz nr [...], poł. w obr[...], jedn. ewid. Z..
Na podstawie mapy z projektem podziału nieruchomości wykonanej przez geodetę uprawnionego mgr inż. A. G., wpisanej do ewidencji materiałów państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego 21 marca 2018 r. pod nr [...] działka nr [...] o pow. 0,1640 ha, poł. w obr. K. , jedn. ewid. Z. podzieliła się na działki: nr [...] o pow. 0,0307 ha oraz nr [...] o pow. 0,1333 ha.
Zgodnie z powyższym Starosta Krakowski ustalił, iż dawna działka nr [...], b. gm. kat. K. stanowi aktualnie części działek: nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] oraz nr [...], poł. w obr. [...], jedn. ewid. Z..
Z pozyskanego przez organ I instancji materiału dowodowego wynika, iż prawomocnym postanowieniem Sądu Powiatowego w K. z 22 sierpnia 1962 r., sygn. akt [...] przysądzono na rzecz Narodowego Banku Polskiego Oddziału Wojewódzkiego w K. własność nieruchomości położonej w K. obj. księgą hipoteczną [...] pn. Folwark [...] dalszy ciąg księgi wieczystej [...] - z wyłączeniem działek nr: [...] oraz części działek nr [...].
Następnie, przejęta nieruchomość została przekazana Państwowemu Funduszowi Ziemi do dyspozycji Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w K. , który ostatecznie przekazał ją Gromadzkiej Radzie Narodowej w P.
Z kolei zgodnie z planem sytuacyjnym resztówki majątku ziemskiego pod nazwą Folwark "K. " - księga hipoteczna nr [...] - DKW 5a, jako stan nowy ujawniono własności działek: dla Skarbu Państwa zostały wydzielone działki: nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...], działki nr [...] oraz nr [...] stanowią własność W. R., działka nr [...] stanowi rzekę - dobro publiczne, natomiast działka nr [...] stanowi drogę - dobro publiczne.
Z powyższego wynika zatem, że część nieruchomości oznaczonej jako dawna działka nr [...], b. gm. kat. K. (stanowiąca działkę nr [...]) została przejęta przez Skarb Państwa w trybie egzekucji komorniczej, co wyklucza możliwość zastosowania w stosunku do niej przepisów o zwrocie wywłaszczonych nieruchomości.
W celu ustalenia stanu własności pozostałej części nieruchomości oznaczonej jako dawna działka nr [...], b. gm. kat. K. Starosta Krakowski do akt sprawy pozyskał analizę geodezyjno-prawną wykonaną przez geodetę uprawnionego mgr inż. E. Ś., w skład której weszła analiza operatów geodezyjnych, rejestrów gruntów, ksiąg wieczystych oraz dokumentów prawnych. Zgodnie z wypisem z księgi wieczystej nr [...] (obecnie [...]), działki nr [...] i nr [...] odłączono z księgi wieczystej KW nr [...] na wniosek zawarty w umowie sprzedaży z 15 września 1972 r. Nr Rep. I - [...] Nr [...]. Działka nr [...] o pow. 0,1120 ha zmieniła powierzchnię i oznaczenie na działkę nr [...] o pow. 0,1640 ha, natomiast działka nr [...] o pow. 2,3450 ha zmieniła powierzchnię na 2,2340 ha. W dziale II księgi wieczystej jako właściciel działek nr [...] i nr [...] wpisany jest Oddział K. Polskiego Towarzystwa [...] z siedzibą w K. na podstawie umowy sprzedaży z 15 września 1972 r. Nr Rep[...]. Ponadto analiza zawiera informację, iż ww. umowa sprzedaży znajduje się przy KW nr [...], której nie odnaleziono.
Z powyższego wynika zatem, iż nieruchomość oznaczona jako dawna parcela nr [...], b. gm. kat. K. (aktualnie stanowiąca części działek: nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] oraz nr [...], poł. w obr. [...] K. jedn. ewid. Z.), nie została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa na podstawie indywidualnej decyzji, wydanej po przeprowadzeniu postępowania wywłaszczeniowego w związku z realizacją celów publicznych, ani nie została przejęta na rzecz Skarbu Państwa na podstawie ustaw lub dekretu, wymienionych w art. 216 u.g.n., co oznacza, że nieruchomość ta nie może podlegać zwrotowi w oparciu o przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami.
Zgodnie z treścią księgi wieczystej nr [...] nieruchomość oznaczona jako działka nr [...], poł. w obr. [...] K. jedn. ewid. Z. stanowi obecnie własność Powiatu Krakowskiego, na podstawie ostatecznej decyzji Wojewody Małopolskiego z 4 kwietnia 2019 r. znak: WS-IV.7533.1.1100.2018.AG, wydanej na podstawie art. 73 ust. 1, 3 i 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872 ze zm.). Zgodnie z powyższą decyzją, w dniu 31 grudnia 1998 r. nieruchomość oznaczona jako działka nr [...], poł. w obr. K. , jedn. ewid. Z. stanowiła własność J. D.. Wyjaśnić należy, że ww. podstawa nabycia nieruchomości nie daje jednak podstawy do zastosowania przepisów o zwrocie wywłaszczonych nieruchomości (por. np. wyrok WSA w Krakowie z 6 października 2021 r., sygn. akt II SA/Kr 660/21).
Z księgi wieczystej nr [...] wynika, że nieruchomość oznaczona jako działki: nr [...], nr [...] i [...], poł. w obr. [...] jedn. ewid. Z. stała się własnością J. D. na podstawie umowy sprzedaży [...] 3, Rep. A nr [...] z 28 sierpnia 1996 r., a aktualnie stanowi współwłasność ustawową majątkową małżeńską A. D. i J. D. na podstawie oświadczenie w przedmiocie ustalenia prawa własności i użytkowania wieczystego odnośnie składników wchodzących w skład majątku wspólnego małżonków - akt notarialny Rep A nr [...] z 2 lutego 2010 r.
Działka nr [...] stanowi własność Skarbu Państwa z mocy prawa - jako zajęta pod wody płynące - i zgodnie z art. 211 ust. 4 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (tekst jednolity: Dz. U. z 2025r., poz. 960) nie może podlegać obrotowi cywilnoprawnemu, a ponadto nie stosuje się do niej przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami (art. 218 ust. 5 Prawa wodnego).
Na podstawie informacji z rejestru gruntów działka nr [...] o pw. 1,3010 ha, poł. w obr. [...], jedn. ewid. Z. stanowi własność Skarbu Państwa, natomiast władającym jest działką jest Zarząd Dróg Powiatu K. Nieruchomość nie posiada założonej księgi wieczystej. Działka ta opisana została w dokumentach źródłowych jako "dobro publiczne". Wyjaśnić należy, że podstawą prawną założenia spisów dobra publicznego jest ustawa krajowa z dnia 6 lipca 1914 r. o uzupełnieniu ksiąg gruntowych przez wpisanie dobra publicznego (dz. u. r. k. z 1916 r., Nr 53). Przepis § 2 tej ustawy przesądza, że na karcie własności należało uwidocznić przymiot gruntu jako dobra publicznego i można było zaniechać wpisu prawa własności. W myśl § 287 kodeksu cywilnego austriackiego (ABGB), rzeczy których używania dozwalało się wszystkim członkom państwa jak: drogi, strumienie, rzeki, porty i brzegi morskie stanowiły tzw. dobro publiczne. Oznaczenie nieruchomości jako stanowiącej dobro publiczne nie miało wpływu na własność nieruchomości, a jedynie przejawiało się ograniczeniem wynikającym z przeznaczenia danej nieruchomości do użytku publicznego. Dla oceny, kto jest właścicielem nieruchomości zaliczonej do dobra publicznego koniecznym jest odwołanie się do orzecznictwa austriackiego w zakresie prawa własności dobra publicznego. W wyroku z dnia 13.04.1910 r. R.1.231/10 Najwyższy Trybunał Kasacyjny w Wiedniu odniósł się do kwestii dobra publicznego. W jego uzasadnieniu wskazał, że tytułem wystarczającym do uznania własności gminy do nieruchomości zajętej pod drogę gminną jest samo wciągnięcie na listę dobra publicznego. Skarb Państwa stał się właścicielem nieruchomości zajętych pod drogi stanowiących dobro publiczne na podstawie art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz. U. Nr 14, poz. 130 ze zm.).
W świetle powyższego podzielić należy konkluzję organu I instancji co do bezprzedmiotowości postępowania w omawianym zakresie (por. w tym zakresie wyroki WSA w Krakowie z 25 września 2015 r. sygn. akt II SA/Kr 874/15, NSA z 18 stycznia 2017 r. sygn. akt I OSK 266/16, WSA w Krakowie z 23 listopada 2017 r. sygn. akt II SA/Kr 1103/17 wyroki NSA z 3 listopada 2003 r. sygn. akt I SA 332/02 i WSA w Warszawie z 29 maja 2009 r. sygn. akt I SA/Wa 1697/08).
Odnosząc się natomiast do zarzutu odwołania: "że urząd przyznaje, że działki, których dotyczą decyzje (...) należą zgodnie z prawem i planami do W. R., którego jesteśmy spadkobiercami", należy wyjaśnić, iż z pozyskanego przez organ I instancji planu sytuacyjnego "[...]" wynika, iż grunty wchodzące w skład kompleksu zostały sprzedane osobom fizycznym w latach 1945-1947, w tym działkę nr [...] zbyto na rzecz W. R.. Jednakże prawomocnym postanowieniem Sądu Powiatowego w K. z 22 sierpnia 1962 r., sygn. akt I [...] część ww. nieruchomości przysądzono na rzecz Narodowego Banku Polskiego Oddziału Wojewódzkiego w K., a część (działka nr [...]) wpisana została w księdze wieczystej na rzecz Oddziału Krakowskiego Polskiego Towarzystwa [...] z siedzibą w K. na podstawie umowy sprzedaży z 15 września 1972 r., Nr Rep. I [...], które to podmioty od tych daty stały się ich właścicielami, w miejsce W. R..
Odnosząc się do pozostałych zarzutów podniesionych w odwołaniu należy wyjaśnić, iż organ prowadzący postępowanie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie jest władny do dokonywania oceny prawnej procesu nabycia nieruchomości objętej wnioskiem o zwrot. Nie jest również uprawniony do stosowania przepisów o zwrocie w sytuacjach, gdy w sposób oczywisty nie mogą one znaleźć zastosowania, co wynika z przewidzianej w art. 6 k.p.a. zasady praworządności (przewidującej, iż organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa), której rozwinięcie przewiduje ,m. in. przepis art. 19 k.p.a., nakazujący organowi administracji publicznej przestrzegać z urzędu swojej właściwości rzeczowej i miejscowej. Powyższe nie wyłącza natomiast możliwości odzyskania prawa własności przez uprawnione podmioty w przewidzianych do tego trybach - administracyjnych bądź na zasadach prawa cywilnego.
Skargę na powyższą decyzję wniosła A. B., zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie:
1. prawa procesowego, a to art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. – poprzez:
- niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego;
- brak pełnego ustalenia podstaw prawnych przejęcia nieruchomości;
co doprowadziło do błędnego uznania postępowania za bezprzedmiotowe, albowiem organy administracyjne mają obowiązek podjąć wszelkie czynności dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Podniesiono przy tym, że nie ustalono w pełni podstaw prawnych przejęcia nieruchomości i czy rzeczywiście nie mieści się ono w kategoriach art. 216 u.g.n. – zwłaszcza, że Wojewoda przyznał rozbieżności w identyfikacji działek (Starosta błędnie wskazał numery);
2. prawa procesowego, a to art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 105 § 1 k.p.a. – poprzez bezpodstawne umorzenie postępowania, zamiast merytorycznego rozpoznania sprawy i zbadania, czy przejęcie nieruchomości nie mieści się w reżimie zwrotowym określonym w art. 216 ust. 1 i 2 u.g.n. Wojewoda zamiast umorzyć, powinien merytorycznie rozpoznać sprawę i ocenić, czy nie zachodzą przesłanki z art. 216 ust. 1 i 2 u.g,n. (zwrot nieruchomości przejętych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie dawnych przepisów). Organy ograniczyły się do konkluzji, że skoro miała miejsce egzekucja, to instytucja zwrotu nie ma zastosowania, ale nie zbadały, czy późniejsze przekazanie do Państwowego Funduszu Ziemi i następnie do Gromadzkiej Rady Narodowej nie powoduje objęcia reżimem zwrotowym;
3. prawa materialnego, a to art. 136 ust. 3 oraz art. 216 ust. 1 i 2 u.g.n. – poprzez błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że przejęcie nieruchomości w trybie egzekucji sądowej wyłącza stosowanie instytucji zwrotu, bez zbadania, czy przejęcie to nie mieści się w rozszerzonym katalogu przypadków objętych art. 216 u.g.n. Zdaniem skarżącej, Wojewoda dokonał błędnej wykładni, uznając, że każde przejęcie w trybie egzekucji wyłącza stosowanie przepisów o zwrocie. Tymczasem art. 216 u.g.n. rozszerza zakres stosowania instytucji zwrotu także na inne podstawy prawne nabycia (różne akty i ustawy). W ocenie skarżącej, organ nie przeanalizował, czy przejęcie przez Skarb Państwa w drodze postanowienia sądu o przysądzeniu własności (1962 r.) mieści się w tym katalogu;
4. prawa procesowego, a to art. 8 w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. – poprzez brak odniesienia się do zarzutów strony, ograniczenie się przez organ do stwierdzenia, że nie jest władny badać podniesionych przez stronę zarzutów dotyczących prawa pierwokupu, wadliwych sprzedaży przez gminę i braku odszkodowania, co narusza zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa.
W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz o zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. W uzasadnieniu skargi skarżąca rozwinęła podniesione zarzuty, przedstawiając argumentację mającą w jej ocenie przemawiać za zasadnością tych zarzutów.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda Małopolski wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w tym zakresie stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.
Przepis art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U.2024.1267 t.j.) stanowi, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżony akt administracyjny według kryterium zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie jego wydania. Zgodnie z przepisem art.3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2024.935 t.j., dalej: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, nie będąc przy tym związanymi granicami skargi (art. 134 ustawy).
Z art. 145 § 1 p.p.s.a. wynika natomiast, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem.
Wskazać również należy, że zgodnie z przepisem art. 133 § 1 p.p.s.a. Sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy. Orzekanie "na podstawie akt sprawy" oznacza, że sąd przy ocenie legalności decyzji lub postanowienia bierze pod uwagą okoliczności, które z akt tych wynikają i które legły u podstaw zaskarżonego aktu. Podstawą orzekania przez sąd administracyjny jest zatem materiał dowodowy zgromadzony przez organ administracji publicznej w toku postępowania, na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia ( wyrok NSA W-wa z dnia 9.07.2008 r., sygn. II OSK 795/07, LEX nr 483232).
Skarga podlegała uwzględnieniu, aczkolwiek nie wszystkie jej zarzuty okazały się zasadne.
Zgodnie z przepisem art. 105 § 1 k.p.a., stanowiącego podstawę prawną zaskarżonej decyzji, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Przepis ten reguluje zatem sytuację, gdy zachodzi brak przedmiotu postępowania administracyjnego. Przedmiot postępowania administracyjnego istnieje wtedy, gdy istnieje sprawa administracyjna załatwiana w tej formie działania, a zatem gdy obowiązujący przepis prawa tworzy podstawę do wydania decyzji konkretyzującej uprawnienia i obowiązki podmiotu spoza struktur administracji publicznej z uwagi na to, że podmiot ten znalazł się w sytuacji faktycznej przewidzianej w normie prawnej tworzącej podstawę do działania organu administracji publicznej w tej właśnie formie. Decyzja, jak każdy indywidualny akt stosowania prawa, musi mieć adresata oraz podstawę faktyczną i prawną (szerzej o sprawie administracyjnej zob. T. Kiełkowski, Sprawa administracyjna, s. 32–58).
Bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego może mieć charakter pierwotny i następczy. Pierwotna bezprzedmiotowość postępowania ma miejsce wtedy, gdy po wszczęciu postępowania administracyjnego i podjęciu w nim czynności procesowych okaże się, że w dacie wszczęcia postępowania nie istniała sprawa administracyjna, którą organ administracji miałby rozstrzygać decyzją. Organ administracji publicznej nie powinien bowiem z urzędu wszczynać postępowania, które jest bezprzedmiotowe, ani też dopuścić do jego wszczęcia na wniosek. W tym drugim przypadku ustawa przewiduje możliwość wydania postanowień o odmowie wszczęcia postępowania (art. 61a) lub o zwrocie podania (art. 66 § 3). Jeżeli organ stwierdzi istnienie przesłanek pierwotnej bezprzedmiotowości postępowania po jego wszczęciu, powinien wydać decyzję o umorzeniu postępowania. Jest to trafne stanowisko. W orzecznictwie sądów administracyjnych dominuje obecnie pogląd, że organ administracji publicznej stosuje art. 61a i postanowieniem odmawia wszczęcia postępowania, gdy brak przesłanek do jego prowadzenia jest oczywisty. W każdym innym przypadku, np. gdy brak interesu prawnego wnoszącego żądanie wszczęcia postępowania nie jest oczywisty, budzi wątpliwości bądź wymaga przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, organ nie powinien odmawiać wszczęcia postępowania, ale kontynuować je i dopiero w jego trakcie ustalić status prawny żądającego wszczęcia postępowania. W przypadku ustalenia, że żądający wszczęcia postępowania jest stroną, postępowanie powinno się zakończyć wydaniem decyzji co do istoty (art. 104), a w przypadku braku przymiotu strony – umorzeniem postępowania stosownie do art. 105 § 1 (zob. np. wyroki NSA: z 7.02.2017 r., II OSK 1625/15 oraz z 29.11.2017 r., II OSK 337/17).
Następcza bezprzedmiotowość postępowania ma miejsce wtedy, gdy w toku postępowania odpadną przesłanki decydujące o dopuszczalności jego prowadzenia, czyli o istnieniu sprawy administracyjnej.
W rozumieniu art. 105 § 1 sprawa administracyjna jest bezprzedmiotowa wtedy, gdy nie ma materialnoprawnych podstaw do władczej (w formie decyzji administracyjnej) ingerencji organu administracyjnego, co oznacza, że jakiekolwiek rozstrzygnięcie organu – pozytywne czy negatywne – staje się prawnie niedopuszczalne. Inaczej mówiąc, bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego, o której stanowi art. 105 § 1, oznacza, że brak jest któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego, a wobec tego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. W orzecznictwie administracyjnym i sądowoadministracyjnym reprezentowany jest też pogląd, że brak przesłanek do uwzględnienia żądania strony nie czyni postępowania administracyjnego bezprzedmiotowym w rozumieniu art. 105 § 1 i nie oznacza, że postępowanie takie nie powinno być prowadzone. Jeżeli strona domaga się rozstrzygnięcia organu, opierając swój wniosek na obowiązujących przepisach prawa materialnego, to organ administracji nie może uchylać się od merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy. Czym innym jest kwestia zasadności takiego wniosku, która powinna zostać rozstrzygnięta merytorycznie po przeprowadzeniu postępowania (wyroki NSA: z 29.01.2020 r., II OSK 3589/18, z 22.11.2019 r., II GSK 3210/17, z 3.04.2019 r., II OSK 1242/17, z 15.12.2011 r., II GSK 1355/10). Dopiero wynik postępowania pozwala na ocenę zasadności żądania strony. O ile zatem umorzenie postępowania administracyjnego podyktowane jest przesłankami procesowymi, o tyle istnienie bądź nieistnienie przesłanek materialnych, od których uzależnione jest przyznanie stronie określonego uprawnienia, powinno skutkować merytorycznym rozpatrzeniem żądania strony (por. wyroki NSA: z 11.09.2012 r., II OSK 224/11; z 17.03.2011 r., I OSK 1740/10,; z 20.09.2011 r., I OSK 697/11).
Zauważyć także należy, że z reguły sądy administracyjne nie kwalifikują naruszenia polegającego na wydaniu decyzji odmownej zamiast decyzji o umorzeniu postępowania oraz decyzji o umorzeniu postępowania zamiast decyzji odmownej jako naruszenia mającego istotny wpływ na wynik sprawy (wyrok NSA z 7.10.2010 r., I OSK 1673/09, LEX nr 745124). W przypadku spełnienia hipotezy art. 229 u.g.n. ani wydanie decyzji umarzającej postępowanie zamiast odmownej, ani wydanie decyzji odmownej zamiast umarzającej postępowanie nie stanowią uchybienia powodującego konieczność uchylenia takich decyzji, z uwagi na skutki podjętego w takiej sytuacji rozstrzygnięcia. Zarówno bowiem umorzenie postępowania, jak i decyzja odmowna sprowadzają się do tego, że nie może nastąpić zwrot wywłaszczonej nieruchomości (wyrok WSA w Olsztynie z 10.09.2013 r., II SA/Ol 479/13, LEX nr 1370848).
W uzasadnieniu wyroku SN z 9.11.1995 r., III ARN 50/95, OSNAPiUS 1996/11, poz. 150, sformułowano tezę, że ze względu na ustrojową zasadę prawa strony do merytorycznego rozpatrzenia jej żądania w postępowaniu administracyjnym i prawa do rozstrzygnięcia sprawy decyzją, art. 105 § 1 k.p.a., przewidujący tzw. obiektywną bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego, nie może być interpretowany rozszerzająco. Powyższy przepis ma bowiem zastosowanie tylko w tych sytuacjach, gdy w świetle prawa materialnego i ustalonego stanu faktycznego brak sprawy administracyjnej mogącej być przedmiotem postępowania. Teza ta została powtórzona w wyroku SN z 20.01.2011 r., III SK 20/10.
Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy przypomnieć należy, że wnioskodawczynie domagały się "zwrotu wszystkich gruntów nieruchomości oznaczonej jako działki[...], które określa, identyfikuje w terenie mapa z 1884 r., załączona do zbioru dokumentów" dawnej księgi wieczystej nr [...]. b. gm. kat. K. Podały, że "część tej nieruchomości została wywłaszczona przez władze PRL na rzecz wielu obywateli, następna część została zlicytowana przez sąd PRL".
Pismem z dnia 22 września 2023 r. (k. 41 a.a.) Starosta Krakowski zawiadomił wnioskodawczynię, że prowadzi postępowanie w trybie art.136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami o zwrot wywłaszczonej nieruchomości oznaczonej jako części działek: nr [...], [...], [...], [...] i [...] poł. w obr. [...], jedn. ewid. Z. odpowiadające dawnej działce nr [...] położonej w obr. K. jedn. ewid. Z..
W przedłożonych aktach administracyjnych (np. strony 12 – 15) znajdują się pisma z 2018 r. opatrzone znakiem sprawy [...], z których wynika, że już wtedy prawdopodobnie prowadzona była sprawa o zwrot wywłaszczonej nieruchomości składającej się działek: [...] wchodzących w skład "Folwarku [...]". W uzasadnieniu decyzji z dnia 11 grudnia 2024 r. Starosta Krakowski podał, że prowadził postępowanie znak: GN.II.6821.1.45.2011.KH w sprawie dotyczącej zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oznaczonej jako działki: nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...] poł. w obr. [...], jedn. ewid. Z. w granicach dawnych działek: nr [...] poł. w obr. K. jedn. ewid. Z., które decyzją z dnia 15 lutego 2019 r. zostało umorzone jako bezprzedmiotowe, a decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Wojewody Małopolskiego z dnia 13 czerwca 2019 r. znak: WS-VI.7534.3.65.2019.MK.
W aktach sprawy brak tych decyzji.
Z treści wniosku o zwrot nieruchomości wynika, że skarżące prosiły o " ponowne rozpatrzenie wszystkich działek, które wchodziły w skład naszej nieruchomości, zgodnie ze stanowiskiem Wojewody Małopolskiego w decyzji WS-VI. 7534.3.65.2019.MK ".
Niezbędnym zatem było dołączenie tej decyzji do materiału dowodowego zebranego w sprawie.
Z "Planu Sytuacyjnego R. oraz części gruntu sprzedanych w latach 1945 – 1947 folwarku "[...]" z 1949 r. wynika, że w skład parceli nr [...] wchodziła rola – 2050 m2, kultura parkowa – 745 m2, rzeka – 1250 m2, podwórko – 2535 m2, budowle – 315 m2, drogi prywatne – 375 m2 – łącznie 7270 m2.
Z opisowego wykazu zmian zawartego w "Mapie do celów prawnych – kompilacji działek nr [...] do 24 b gm. kat. K. z mapą ewidencyjną obręb [...] K. z 2017 r. (k.9 a.a.), sporządzonej przez mgr inż. K. B.-K. wynika, że "działka nr [...] b.gm. kat. K. stanowi części aktualnych działek nr [...], [...], [...], [...], [...] oraz działki nr [...], [...], [...] obręb [...] K.
Część opisowa tego dokumentu nie zgadza się z treścią graficzną mapy. Wskazana w tej części działka ew. nr [...] w żadnym fragmencie nie pokrywa się z granicami dawnej parceli katastralnej nr [...]. W części opisowej omawianej mapy nie wymieniono części działek nr [...] i [...] jako wchodzących w skład dawnej parceli katastralnej nr [...].
Z kolei wymieniona w części opisowej tego dokumentu działka ew.nr [...] obr [...], jako mająca w całości wchodzić w skład dawnej parceli katastralnej nr [...], jak wynika z części graficznej – w ogóle nie pokrywa się z parcelą kat nr [...], wchodząc w skład dawnych parcel nr [...]
Jak bowiem wykazała analiza części graficznej "Mapy do celów prawnych – kompilacji działek nr [...] do 24 b gm. kat. K. z mapą ewidencyjną obręb [...]" z 2017 r. (k.9 a.a.), sporządzonej przez mgr inż. K. B.-K." dokonana przez Sąd, Wojewoda Małopolski pominął część działki ewidencyjnej nr [...] (część wschodnia) jako wchodzącej w skład dawnej parceli katastralnej nr [...].
Dlatego też, niezależnie od kwestii, czy prawidłowym rozstrzygnięciem jest umorzenie postępowania zwrotowego jako bezprzedmiotowego, czy orzeczenie o odmowie zwrotu, też celem wyeliminowania tego błędu, należało decyzję organu II instancji uchylić.
Sąd nie podzielił zarzutu skargi, że w zaskarżonej decyzji organ nie ustalił w pełni podstaw prawnych przejęcia nieruchomości i czy rzeczywiście nie mieści się ono w kategoriach art. 216 u.g.n. Zaznaczyć należy, że przepis art.216 ust.1 u.g.n. ma zastosowanie wyłącznie do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa, na podstawie: art. 6 lub art. 47 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. poz. 64 oraz z 1982 r. poz. 79), ustawy z dnia 22 maja 1958 r. o terenach dla budownictwa domów jednorodzinnych w miastach i osiedlach (Dz. U. poz. 138, z 1961 r. poz. 47 i 159 oraz z 1972 r. poz. 192), ustawy z dnia 31 stycznia 1961 r. o terenach budowlanych na obszarach wsi (Dz. U. z 1969 r. poz. 216, z 1972 r. poz. 312 oraz z 1985 r. poz. 99), art. 22 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz. U. z 1969 r. poz. 159, z 1972 r. poz. 193 oraz z 1974 r. poz. 84), ustawy z dnia 6 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach (Dz. U. poz. 192, z 1973 r. poz. 282 oraz z 1985 r. poz. 99) oraz do nieruchomości wywłaszczonych na rzecz państwowych i spółdzielczych przedsiębiorstw gospodarki rolnej, jak również do gruntów wywłaszczonych na podstawie odrębnych przepisów w związku z potrzebami T. Parku Narodowego. Katalog ten ma charakter zamknięty. Niedopuszczalne jest więc, aby w drodze wykładni rozszerzać stosowanie instytucji zwrotu nieruchomości na podstawie omawianego przepisu na nieruchomości, które nie zostały wywłaszczone, ani też nie zostały "przejęte lub nabyte" w trybie ustaw wymienionych w art. 216 u.g.n.
Przepis art.216 ust.2 u.g.n. stosuje się odpowiednio do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa albo gminy na podstawie: 1) art. 5 i art. 13 ustawy z dnia 25 czerwca 1948 r. o podziale nieruchomości na obszarach miast i niektórych osiedli (Dz. U. poz. 240 oraz z 1957 r. poz. 172), 2) art. 9 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r. poz. 31), 3) ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. poz. 127, z późn. zm.). Tym samym art. 216 u.g.n. nie ma zastosowania do nieruchomości wywłaszczonych lub nabytych przez państwo albo gminę na podstawie innych aktów prawnych.
Nie uznał również za zasadny zarzut naruszenia prawa materialnego, a to art. 136 ust. 3 oraz art. 216 ust. 1 i 2 u.g.n. – poprzez błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że przejęcie nieruchomości w trybie egzekucji sądowej wyłącza stosowanie instytucji zwrotu, bez zbadania, czy przejęcie to nie mieści się w rozszerzonym katalogu przypadków objętych art. 216 u.g.n.
W zgromadzonym przez organ I instancji materiale dowodowym znajduje się kserokopia postanowienia Sądu Powiatowego w K. z dnia 10 stycznia 1962 r. sygn. akt I [...] o przybiciu, postanowienia Sądu Powiatowego w K. z dnia 22 sierpnia 1962 r o przysądzeniu własności oraz postanowienia Sądu Powiatowego w K. z dnia 22 października 1962 r. w sprawie planu podziału sumy uzyskanej z egzekucji, z których wynika, że zostały wydane w sprawie egzekucyjnej prowadzonej z wniosku wierzycieli Narodowego Banku Polskiego i K. S. przeciwko dłużnikowi W. R..
Zgodnie z przepisami zamieszczonymi w części drugiej, w rozdziale III Kodeksu postepowania cywilnego z dnia 29 listopada 1930 r. (Dz.U.1950.43.394 t.j.) normującym egzekucję z nieruchomości (art.662 i nast.), w jej toku przeprowadzana była licytacja nieruchomości, po zamknięciu przetargu sąd w osobie sędziego, pod którego nadzorem odbywała się licytacja, wydawał postanowienie co do przybicia na rzecz licytanta, który zaofiarował najwyższą cenę. W myśl art.742 k.p.c. po uprawomocnieniu się przybicia i po wykonaniu przez nabywcę warunków licytacyjnych sąd wydawał postanowienie o przysądzeniu własności. Postanowienie to było tytułem do wpisu prawa własności w księdze wieczystej na rzecz nabywcy oraz tytułem egzekucyjnym do wprowadzenia go w posiadanie nieruchomości.
Tak więc żadną miarą przejęcie nieruchomości przez Skarb Państwa w wyniku egzekucji komorniczej nie mieści się w katalogu objętym przepisem art.216 u.g.n.
W zakresie zarzutu skargi, że organ nie odniósł się właściwie do zarzutów odwołania i ograniczył się do stwierdzenia, że nie jest władny badać podniesionych przez stronę okoliczności dotyczących prawa pierwokupu, wadliwych sprzedaży przez gminę i braku odszkodowania, Sąd uznał, że są one niezasadne. Prawnie relewantną okolicznością w tym zakresie było bowiem jedynie to, komu aktualnie przysługuje własność przedmiotowych nieruchomości.
Roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości ma charakter cywilnoprawny. Realizacja tego roszczenia - przeniesienie własności nieruchomości ze Skarbu Państwa z powrotem na wywłaszczonego właściciela lub na jego następcę - następuje w drodze postępowania administracyjnego. Ostateczna decyzja o zwrocie nieruchomości ma charakter konstytutywny, wywołuje skutek rzeczowy w postaci przejścia prawa własności na poprzedniego właściciela i stanowi podstawę wpisu w księdze wieczystej. Roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, gdy zachodzą przesłanki wymienione w art. 136 ust. 3 u.g.n., przysługuje wyłącznie przeciwko Skarbowi Państwa albo jednostce samorządu terytorialnego. Z tych względów orzeczenie o zwrocie nieruchomości może być wydane wyłącznie wtedy, gdy Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego jest właścicielem nieruchomości (uchwała Sądu Najwyższego z 18 kwietnia 1996 r. sygn. akt III CZP 29/96, OSNC 1996/7-8/102). Brak tytułu prawnego do nieruchomości po stronie zobowiązanego podmiotu publicznoprawnego oznacza brak podstaw do orzeczenia o zwrocie, ponieważ decyzja taka byłaby niewykonalna, zgodnie z zasadą nemo plus iuris in alium transferre potest quam ipse habet. Powyższą wykładnię art. 229 u.g.n. potwierdza także uchwała NSA z dnia 13 kwietnia 2015 r. o sygn. akt I OPS 3/14. Wprawdzie w stanie prawnym obowiązującym przed dniem 1 stycznia 1998 r. nie było przepisu stanowiącego wprost, że poprzedniemu właścicielowi lub jego następcy prawnemu nie przysługuje roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, jeżeli nieruchomość została sprzedana albo oddana w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej, a prawa nabywcy zostały ujawnione w księdze wieczystej, jak to stanowi obecnie przepis art. 229 u.g.n., to jednak zarówno w doktrynie jak i w orzecznictwie wielokrotnie wypowiadano się o kwestii zależności pomiędzy zwrotem nieruchomości, a prawem użytkowania wieczystego nieruchomości. Wskazywano, że nie jest dopuszczalne wydanie decyzji o zwrocie nieruchomości zbędnej na cel określony w decyzji wywłaszczeniowej, jeżeli Skarb Państwa lub gmina nie władają taką nieruchomością na skutek m. in. ustanowienia na niej prawa użytkowania wieczystego.
Zbycie nieruchomości przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego osobie trzeciej nie powoduje bezprzedmiotowości postepowania zwrotowego, lecz stanowi podstawę odmowy zwrotu nieruchomości (por. wyrok WSA w Krakowie, sygn. II SA/Kr 1083/22).
Wobec powyższego, na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit.c) p.p.s..a., uznając, że wyrzeczenie decyzji co do określenia przedmiotu postępowania wymaga zmiany oraz uznając, że właściwą formą rozstrzygnięcia w ustalonym przez organy stanie faktycznym jest orzeczenie o odmowie zwrotu, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody Małopolskiego.
O kosztach orzeczono na zasadzie art. 200 p.p.s.a., zgodnie z którym w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Na zasądzone koszty w wysokości 697 zł składa się: kwota 200 zł tytułem uiszczonego przez skarżącą wpisu; kwota 480 zł tytułem wynagrodzenia adwokata reprezentującego skarżącą, ustalona jako stawka minimalna na podstawie art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt. 1 lit.c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie. (Dz. U. poz. 1800 z późn. zm.) oraz kwota 17 zł tytułem uiszczonej przez pełnomocnika skarżących opłaty skarbowej za złożony dokument pełnomocnictwa (art. 1 ust. 1 pkt. 2 w związku z cz. I.IV załącznika do ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej, t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 1827).
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 13.09.2026. · Źródło