II SA/Kr 1222/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 30 października 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A.F. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie skargi na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 24 kwietnia 2009 r. Nr: [...] w przedmiocie umorzenia postępowania p o s t a n a w i a I) oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych; II) oddalić wniosek o ustanowienie adwokata W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 500 zł od skargi na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 24 kwietnia 2009 r. Nr: [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie obniżenia drogi dojazdowej A.F. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie na jego rzecz adwokata. Z oświadczenia zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy "PPF" wynika, że skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z żoną M.F. oraz dwiema córkami: 19-letnią I. i 17-letnią B. Miesięczny dochód rodziny wynosi [...] zł i stanowi go renta pobierana przez skarżącego w wysokości 500 zł oraz wynagrodzenie za pracę jego żony w wysokości [...] zł. W skład majątku skarżącego wchodzi dom o powierzchni ok. 100 m² oraz działka. Nie wykazuje on natomiast posiadania zasobów pieniężnych, jak również cennych przedmiotów o wartości powyżej 3000 euro. Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżący podniósł, że jest osobą schorowaną, po przebytych trzech zawałach serca. Jest całkowicie niezdolny do pracy z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności. Na utrzymaniu skarżącego pozostają dwie córki pobierające naukę w szkołach. Sytuacja materialna i zdrowotna rodziny jest bardzo ciężka. Nauka dzieci w szkole średniej oraz wydatki na wyżywienie oraz leki spowodowały, że skarżący nie posiada żadnych oszczędności. Dane zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazały się niewystarczające do oceny stanu majątkowego i zdolności płatniczych skarżącego, dlatego został on wezwany do uzupełnienia wniosku poprzez: przedstawienie dokumentów poświadczających o wysokości dochodu osiąganego przez skarżącego oraz jego żonę, potwierdzenie stosownymi rachunkami aktualnych wydatków związanych z utrzymaniem i leczeniem, przedłożenie rachunków bankowych skarżącego oraz osób pozostających wraz z nim we wspólnym gospodarstwie domowym z ostatnich trzech miesięcy, wykazanie majątku nieruchomego, cennych ruchomości i oszczędności należących do skarżącego oraz domowników, przedstawienie zeznań podatkowych skarżącego i jego najbliższych za rok 2008. W odpowiedzi na wezwanie skarżący przedłożył orzeczenie o niepełnosprawności, odcinki renty za miesiące kwiecień 2008 roku i czerwiec 2008 roku oraz zaświadczenie z dnia [...] grudnia 2008 roku o wynagrodzeniu M.F. za miesiąc listopad 2008 roku. Wnioskodawca oświadczył, że nie jest w stanie przedstawić stosownych dokumentów potwierdzających wysokość kosztów utrzymania i leczenia, gdyż dokumentów takich nie gromadził. Nie posiada żadnych rachunków bankowych, ani cennych ruchomości. W skład jego majątku wchodzi tylko budynek mieszkalny o powierzchni około 85 m². Budynek usługowy został przekazany innym członkom rodziny, którzy nie pozostają wraz ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym. Skarżący posiada samochód marki Opel [...] o pojemności silnika 1200 cm³. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Instytucja przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym ma na celu zapewnienie realizacji prawa do sądu stronie, która ze względu na trudną sytuację finansową nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późniejszymi zmianami) następuje w określonych przypadkach. W zakresie całkowitym, gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W zakresie częściowym zaś, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym we wskazanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej, w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu postanowienia z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.) stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Z powyższego wynika, że strona dochodząca swoich praw na drodze sądowej ma prawo do ubiegania się o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienia kwalifikowanego pełnomocnika bez konieczności ponoszenia jego wynagrodzenia, jednakże dla skuteczności złożonego w tej materii wniosku zobowiązana jest spełnić przesłanki określone przepisami prawa, które regulują instytucję prawa pomocy. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zatem to skarżący ubiegając się o udzielenie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu, winien był przekonać sąd, że jego sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania we własnym zakresie bez uszczerbku w utrzymaniu siebie i rodziny. Zdaniem orzekającego skarżący nie wykazał, iż w stosunku do jego osoby zachodzą przesłanki, od których zależy przyznanie prawa pomocy. Dane zawarte w złożonym przez niego oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie mają cechy "dokładności", o której mowa w art. 252 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a wezwanie do uzupełnienia danych zostało przez skarżącego wykonane jedynie w ograniczonym zakresie. Stosownie do treści art. 255 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi strona obowiązana jest złożyć na wezwanie w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, jeżeli jej oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości. Wezwanie skierowane do skarżącego o uzupełnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń oraz nadesłanie dokumentów źródłowych oznaczało, że dane, którymi dysponował orzekający nie wystarczyły do wolnej od wątpliwości oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy, a tym samym nie umożliwiły uwzględnienia wniosku. Wątpliwości budziło przede wszystkim oświadczenie skarżącego o wysokości uzyskiwanych dochodów oraz o składnikach jego majątku, a także wysokości wydatków ponoszonych przez rodzinę. Potwierdzeniem tych danych miało być przedłożenie zeznania podatkowego za rok 2008, potwierdzenie wysokości aktualnie pobieranej renty i wynagrodzenia za pracę żony skarżącego, wypisu z ewidencji gruntów oraz rachunków potwierdzających wysokość obciążeń z tytułu utrzymania i leczenia. Jako potwierdzenie wysokości uzyskiwanych dochodów skarżący przesłał jedynie odcinki renty za miesiące kwiecień 2008 roku i czerwiec 2008 roku oraz zaświadczenie o wynagrodzeniu żony za miesiąc listopad 2008 roku. Orzekający pragnie zauważyć, że wezwanie dotyczyło udokumentowania wysokości aktualnie uzyskiwanych dochodów. Przedłożone przez skarżącego dokumenty dotyczą świadczeń pobieranych przez skarżącego przed osiemnastoma miesiącami, zaś jego żony przed rokiem. Dokumenty te nie obrazują zatem wysokości aktualnie uzyskiwanych dochodów. Skarżący nie przedstawił wyciągów z ewidencji gruntów na okoliczność wykazania stanu majątkowego. Nie nadesłał też, mimo wyraźnego wezwania, rachunków potwierdzających wysokość ponoszonych kosztów utrzymania i leczenia argumentując, że dokumentów takich nie gromadzi. Nie podał nawet szacunkowej wysokości wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem rodziny. Nie przedłożył także zeznań podatkowych o wysokości dochodów osiągniętych przez członków gospodarstwa domowego. Brak potwierdzenia przez skarżącego podstawowych informacji dotyczących wysokości uzyskiwanych dochodów, ponoszonych wydatków oraz posiadanego majątku spowodowało, iż niewyjaśnione pozostały podstawowe okoliczności dotyczące rzeczywistej sytuacji majątkowej wnioskodawcy. W świetle powyższego należy stwierdzić, iż skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie uiścić należnych w sprawie kosztów sądowych oraz wynagrodzenia pełnomocnika z wyboru. Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 245 § 2, art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami).