II SA/Kr 1226/16

Kraków, dnia 17 lutego 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Mirosław Bator po rozpoznaniu w dniu 17 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. B. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 11 lutego 2016 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy wstrzymania wykonania decyzji w sprawie obowiązku ponoszenia opłat za opróżnienie zbiornika bezodpływowego postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego W dniu 16 listopada 2016 r. M. B. złożyła do Sądu wniosek o zwolnienie od kosztów sadowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 11 lutego 2016 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy wstrzymania wykonania decyzji w sprawie obowiązku ponoszenia opłat za opróżnienie zbiornika bezodpływowego. Wnioskodawczyni oświadczyła, iż prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe jest osobą ubogą i osiąga bardzo niskie dochody. Wskazała, że wiele lat pozostawała bez stałej pracy. Podała, że jej miesięczny dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę wynosi 1.116 zł. Skarżąca jest współwłaścicielką w ½ części domu oraz działki o pow. 15 a. W uzasadnieniu wniosku skarżąca oświadczyła, iż wniosek o przyznanie prawa pomocy jest zasadny, bowiem nie stać ją na poniesienie kosztów opłaty sądowej i kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru. Co miesiąc ponosi ona następujące koszty : bilet miesięczny – 95 zł, abonament telefoniczny – 25,00 zł, podatek od nieruchomości – 46 zł, leki - 80 zł miesięcznie, opłata za badania lekarskie -130 zł, dojazd do przychodni – 28 zł ( bilety MPK), środki czystości – 50 zł, opłata za gospodarowanie odpadami komunalnymi – 9 zł, opłata za energię elektryczną – 160 zł, opłata za wodę – 52,64 zł ( za 3 m-ce plus wodomierz), zakup obuwia - 129,99 zł oraz koszty jakie ponosi w związku z prowadzonymi licznymi sprawami sądowymi . Pozostała część dochodu skarżąca przeznacza na wyżywienie. Do wniosku skarżąca dołączyła kserokopię następujących dokumentów i rachunków: zawiadomienie o zajęciu wynagrodzenia za pracę z dnia 20 września 2016 r. skierowane do skarżącej prze Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] informacji z dnia 28 czerwca 2016 r. o opłatach za gospodarowanie odpadami komunalnymi ustalonym w wysokości 18 zł miesięcznie, biletu miesięczny – 95,00 zł, odcinki opłat za energię elektryczną – 199.62 zł za wrzesień 2016 r. następne – 160.12 zł, faktura VAT za wodę – 52,64zł (za trzy miesiące), faktura VAT za usługi poligraficzne – 18,00 zł, faktura VAT z października 2016 r. za hotel- 130 zł , trzy faktury VAT z października 2016 r. za zakup lekarstw na łączną kwotę – 75,28 zł oraz kserokopie czterech recept, faktura VAT z października 2016 r., za zakup obuwia 129.99 zł , decyzja Burmistrza Miasta i Gminy [...] w sprawie podatku rolnego i od nieruchomości za rok 2016, oświadczenie syna M. M. o zobowiązaniu do opłaty za odpady komunalne w wysokości 9 zł . Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 5 stycznia 2017 r. oddalił wniosek skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Uzasadniając rozstrzygnięcie referendarz wskazał, że skarżąca nie wykazała skutecznie, iż w obecnej sytuacji majątkowej nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z przedstawionych przez skarżącą kserokopii faktur i rachunków wynika w sposób nie budzących wątpliwości, iż gospodarstwa domowego nie prowadzi sama. Świadczą o tym dokonywane przez nią opłaty za media – przedłożona aktualna informacja o opłatach za gospodarowanie odpadami komunalnymi – kwota 18 zł. Według dostępnego załącznika do uchwały Nr [...] Rady Miejskiej w [...] z dnia 30 kwietnia 2015 r. wynika, iż opłata za gospodarowania odpadami liczona za gospodarstwo jednoosobowe wynosi 9 zł. Skarżąca zadeklarowała więc dwie osoby w gospodarstwie domowym, stąd naliczona opłata 18 zł. W przypadku rachunku za energię elektryczną, wskazana kwota 199,62 zł ( a od października 2016 r. 160 zł ) z pewnością nie dotyczy deklarowanego przez skarżącą gospodarstwa jednoosobowego. Jest to zdaniem orzekającego istotne biorąc pod uwagę, iż skarżąca w każdym z licznie prowadzonych postępowań sądowych podkreśla, że jest osobą ubogą, uzyskuje najniższe krajowe wynagrodzenie, gospodarstwo domowe prowadzi sam i nie może liczyć na niczyją pomoc. W przedmiotowej sprawie skarżąca dołączyła do pliku dokumentów przy wniosku oświadczenie syna – M. M., w którym zobowiązuje się on do regulowania opłat za odpady komunalne. Wzywana w sprawie do sygn. akt II SA/ Kr 1242/16 o wykazanie miesięcznego dochodu syna i podania jego źródła, odmówiła udzielenia informacji twierdząc, iż pytanie takie nie ma uzasadnianie prawnego a syn odmówił ujawnienia swojego majątku, gdyż nie jest stroną postępowania. W takiej sytuacji, w ocenie referendarza oświadczenie majątkowe skarżącej zawarte w formularzu nie uczyniło zadość obowiązkowi wynikającemu z art. 252 § 1 P.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o prawo pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym o dochodach nie tylko wnioskodawcy, ale również dzieci i innych domowników. Wniosek skarżącej nie zawierał więc pełnej informacji dotyczącej zdolności do uiszczenia kosztów postępowania, choćby w części, uwzględniając sytuację majątkową i finansową osób najbliższych tj. domowników i osób zobowiązanych do alimentacji. W sprzeciwie od tego postanowienia referendarza sądowego, skarżąca wskazała, iż Sąd bezpodstawnie odmówił jej przyznania prawa pomocy analizując dokumenty przedłożone do innych spraw. Podała, że nie są jej znane dochody syna a poza tym nie mają znaczenia w niniejszej sprawie, gdyż nie jest strona postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Zaskarżone postanowienie jest prawidłowe i należało utrzymać je w mocy. Zgodnie z art. 259 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej "P.p.s.a." - od postanowień, wydanych przez referendarza sądowego przysługuje sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. Przepis art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. stanowi, że osoba fizyczna może domagać się przyznania pomocy w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z przepisu tego wynika, iż na takiej osobie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (zob. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi – komentarz, wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004, str. 319). Wykładnia systemowa prowadzi ponadto do wniosku, że osoba fizyczna powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli posiada jakiekolwiek środki majątkowe (zob. J.P. Tarno, Prawo..., str. 320). Stosownie do art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. W orzecznictwie sądowym powszechnie prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób pozostających w faktycznym ubóstwie. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.), stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej i dlatego muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Z powyższego wynika, że strona dochodząca swoich praw na drodze sądowej ma prawo do ubiegania się o przyznanie jej prawa pomocy, jednakże dla skuteczności złożonego w tej materii wniosku zobowiązana jest spełnić przesłanki określone przepisami prawa, które regulują instytucję prawa pomocy. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zdaniem Sądu podzielić należy pogląd zaprezentowany przez referendarza sądowego, że skarżąca nie wykazała skutecznie, że należy jej się przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wymaga przy tym podkreślenia, że wskazywane przez skarżącą wydatki na zakup obuwia (129,99 zł), czy też związane z ponoszonymi kosztami badań (130 zł) nie stanowią wydatków, które obciążałyby comiesięczny budżet skarżącej. Skarżąca nie wykazała jednak w sposób dostateczny wysokości uzyskiwanego przez nią miesięcznego wynagrodzenia za pracę. Z jednej bowiem strony w przedłożonym formularzu podała, iż z tego tytułu otrzymuje kwotę 1116 zł, z drugiej zaś strony w innych sprawach rozpoznawanych przez WSA w Krakowie (vide np. sygn. akt II SA/Kr 1224/16) podała, że za miesiąc grudzień otrzymała wynagrodzenie w kwocie 963,13 zł z uwagi na przebywanie na zwolnieniu chorobowym. Niemniej jednak skarżąca nie przedłożyła na tę okoliczność jakichkolwiek dokumentów, z których wynikałaby wysokość uzyskiwanego przez nią wynagrodzenia za którykolwiek miesiąc, podczas gdy w sposób skrupulatny udokumentowała ponoszone przez nią koszty, przedkładając liczne zaświadczenia i rachunki. W ocenie Sądu nie jest zatem możliwe ustalenie faktycznie uzyskiwanego przez skarżącą dochodu, tym bardziej co wymaga powtórnego podkreślenia, że w innych sprawach, w których skarżąca ubiegała się o przyznanie prawa pomocy podawała ona w składanych sprzeciwach odmienne kwoty uzyskanego dochodu za ten sam miesiąc, tj. listopad (w sprawie o sygn. akt II SA/Kr 1247/16 – 789,71 zł, zaś w sprawie o sygn. akt II SA/Kr 1236/16 – 821 zł). Z tego też względu Sąd nie mógł ocenić w pełni faktycznej sytuacji majątkowej skarżącej. Niemniej jednak gdyby nawet dać wiarę, iż skarżąca otrzymuje miesięczne wynagrodzenie w wysokości 1116 zł (kwota podana w złożonym pod rygorem odpowiedzialność karnej za składanie fałszywych zeznań wniosku PPF), to przy uwzględnieniu wskazanych przez skarżącą kosztów utrzymania, w tym niewskazanych, ale oczywiście ponoszonych koniecznych wydatków na wyżywienie, zdaniem Sądu, skarżąca jest w stanie poczynić miesięcznie stosowne oszczędności na opłacenie kosztów postępowania sądowego. Ponadto w ocenie Sądu, argumentem przemawiającym za przyznaniem prawa pomocy nie może być także fakt, że ze skarg tej samej skarżącej toczy się duża ilość postępowań sądowych (m.in. w 2016 r. ponad 30 spraw). Przyznanie prawa pomocy nie jest bowiem uzależnione od ilości toczących się postępowań sądowych, lecz wyłącznie od sytuacji finansowej skarżącego (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 października 2012 r., sygn. akt II GZ 341/12, LEX nr 1270155). Tym samym duża ilość postępowań sądowych wnioskodawcy nie może przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem przy rozpatrywaniu jego wniosków o przyznanie prawa pomocy (tak np. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 25 lipca 2014 r., sygn. akt II OZ 723/14, LEX nr 1510362 oraz podobnie w postanowieniu z dnia 24 lipca 2012 r., sygn. akt II FZ 521/12, LEX nr 1261047). Skarżąca, jak każdy obywatel, musi mieć świadomość, że wdając się w spór sądowy ponosi ryzyko, że w razie przegranej będzie zobowiązana do ponoszenia kosztów z tego tytułu. Sąd nie zaprzecza, że skarżąca znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, jednak stoi na stanowisku, że nie można twierdzić, że skarżąca nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów sądowych. Mając na względzie powyższe Sąd uznał, że prawidłowo referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W związku z powyższym, na podstawie art. 260 § 1 i § 2 P.p.s.a., orzeczono o utrzymaniu zaskarżonego postanowienia w mocy.