II SA/Kr 1227/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Małgorzata Brachel- Ziaja Sędziowie : WSA Krystyna Daniel (spr.) WSA Grażyna Firek Protokolant : Małgorzata Piwowar po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 lutego 2008 r. sprawy ze skargi S. S. na decyzję Wojewody z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości. skargę oddala Starosta [...] decyzją z [...] r. znak: [...], wydaną na podstawie art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261 poz. 2603) oraz art. 104 kpa odmówił zwrotu części działki nr [...], objętej księgą wieczystą nr [...], położonej w obr. [...] jedn. ewid. [...] m. [...], w granicach wywłaszczonych parcel: [...]. kat. [...] i [...]. kat. [...]. gm. kat. [...], na rzecz: S. S. , G. S., K. S. i Z. O. Starosta [...] w uzasadnieniu swojej decyzji podał, że postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie zostało wszczęte [...] r. na wniosek J. S., który wniósł o zwrot nieruchomości składającej się z parcel: [...]. kat. [...] o pow. 5143 m2, [...] . kat. [...] o pow. 2787 m2, [...]. kat. [...] o pow. 88 m2, [...]. kat. [...] o pow. 2433 m2 oraz [...]. kat. [...] o pow. 1925 m2, położonych w b. gm. kat. [...] Organ I instancji ustalił, że orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej miasta [...] Urząd Spraw Wewnętrznych nr [...] z [...] 1967 r. na rzecz Skarbu Państwa została wywłaszczona część parceli [...]. kat. [...], odpowiadająca parceli [...]. kat. [...] o pow. 0,5143 ha poł. w b. gm. kat. [...], jako niezbędna pod budowę ulicy [...], zgodnie z zatwierdzoną lokalizacją szczegółową Nr [...] wydaną przez Wydział Budownictwa Urbanistyki i Architektury Nr [...] z [...] 1965 r. Następnie orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej miasta [...] Wydział Spraw Wewnętrznych z [...] 1967 r. nr [...] na rzecz Skarbu Państwa zostały wywłaszczone całe parcele [...] kat. [...] o pow. 0,2787 ha, [...] kat. [...] o pow. 0,0088 ha i [...]. kat. [...] o pow. 0,2433 ha, poł. w b. gm. kat. [...], jako niezbędne pod budowę Parku [...], zgodnie z decyzją o lokalizacji szczegółowej Nr [...] wydaną przez Prezydium Rady Narodowej miasta [...] Wdział Budownictwa Urbanistyki i Architektury Nr [...] z [...] 1965 r. Orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej miasta [...] Wydział Spraw Wewnętrznych Nr [...] z [...] 1969 r. na rzecz Skarbu Państwa została wywłaszczona cała parcela [...]. kat. [...] o pow. 0,1925 ha pół. w b. gm. kat. [...], jako niezbędna pod urządzenie Parku [...], zgodnie z decyzją o lokalizacji szczegółowej Nr [...] z [...]1965 r. Nr [...] Organ I instancji zaznaczył, że w dacie wywłaszczenia opisane wyżej parcele: [...] kat. [...],[...]. kat. [...],[...]. kat. [...],[...]. kat. [...] i [...]. kat. [...] pół. w b. gm. kat. [...] stanowiły własność J. S. i M. S. na prawach wspólności ustawowej. Na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w [...] Wydział I Cywilny z [...] r. w sprawie o sygn. akt [...] spadek po M. S. nabyli: wdowiec J. S. w 1/4 części oraz dzieci: K. S. , J. W. , J. S. , W. G. , G. S. , S. S. i Z. O. - po 3/28 części. Organ I instancji w wyniku analizy materiału geodezyjnego zgromadzonego w przedmiotowej sprawie ustalił, że po dacie wywłaszczenia opisane wyżej parcele zmieniły swe oznaczenie i konfigurację w taki sposób, że w aktualnym operacie ewidencji gruntów dla obr. [...] jedn. ewid. [...]: - parcela [...]. kat. [...] b. gm. kat. [...] odpowiada całej działce nr [...] (powstałej z podziału działki nr [...] dokonanego w ramach operatu nr ewid. [...] z dnia [...] r.) oraz częściom działek: nr [...] i nr [...]; - parcela [...]. kat. [...] b. gm. kat. [...] odpowiada częściom działek: nr [...] i nr [...]; - parcela [...]. kat. [...] b. gm. kat. [...] odpowiada całej działce nr [...] i częściom działek: nr [...] i nr [...]; - parcela [...]. kat. [...] b. gm. kat. [...] odpowiada całej działce nr [...] i częściom działek: nr [...], nr [...]. nr [...], nr [...] i nr [...]; - parcela [...]. kat. [...] b. gm. kat. [...] odpowiada częściom działek: nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...]. Natomiast przedmiotowe rozstrzygnięcie dotyczy jedynie części działki nr [...] położonej w obr. [...] jedn. ewid. [...] m. [...], znajdującej się w granicach parcel: [...]. kat [...] i l. kat. [...] b. gm. kat. [...], która to działka objęta jest księgą wieczystą [...] i stanowi własność Gminy [...] Wcześniej tj. w 1967 r. działka ta stanowiła współwłasność J. S. i M. S. a wniosek o zwrot nieruchomości został złożony przez J. S. w 2001 r. W stosunku do części przedmiotowej działki nr [...] pół. w obr. [...] jedn. ewid. [...] m. [...], obejmującej powierzchnię ok. 0,0077 ha, [...] r. zawarta została umowa nr [...], którą Gmina [...] oddała w użyczenie opisaną wyżej część działki na rzecz: T. W., B. W., R. B. i J. B., w celu wykorzystania jej jako drogi dojazdowej do działek stanowiących własność tych osób. Organ I instancji podał, że zgodnie z art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do przepisu art. 137 tej ustawy, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot nieruchomości lub jej części występuje się do starosty, wykonującego zadania z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ. W toku prowadzonego postępowania wyjaśniającego w sprawie zwrotu części działki nr [...] położonej w obrębie [...] jedn. ewid. [...] miasta [...], organ prowadzący to postępowanie powziął wiadomość o śmierci wnioskodawcy. W oparciu o treść pisma Urzędu Miasta [...] Wydział Spraw Obywatelskich z [...] r. znak: [...] ustalono dane osobowe dzieci wnioskodawcy, a mianowicie: synów – S. S., G. S. i K. S. oraz córek – W. G., Z. O. i J. W. Pismem z [...] r. poinformowano te osoby o wszczętym na wniosek ich ojca postępowaniu o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, a także o tym, że w przypadku wyrażenia chęci dalszego prowadzenia postępowania w przedmiotowej sprawie niezbędne jest uzupełnienie materiału dowodowego postanowieniem właściwego sądu stwierdzającym nabycie praw do spadku po zmarłym J. S. wraz z oświadczeniami woli wszystkich ustalonych w postępowaniu sądowym jego spadkobierców, dotyczącymi żądania zwrotu nieruchomości, bądź, w przypadku braku postanowienia sądowego, doręczenia dokumentu na podstawie, którego zainteresowani uprawdopodobniliby, że w tym zakresie podjęli działania. W odpowiedzi na powyższe wezwanie stosowne oświadczenia woli wyrażające chęć dalszego kontynuowania postępowania o zwrot wywłaszczonej nieruchomości złożyli: S. S., K. S., G. S. i Z. O. Ponownie pismami z: [...] r. i [...] r. organ wezwał wyżej wskazane osoby do uzupełnienia pozostałych braków wniosku, jednakże w zakreślonych przez organ terminach żadna z tych osób nie uzupełniła braków w tym zakresie, jak również nie uprawdopodobniła, że w tym zakresie podjęła jakiekolwiek działania. W związku z powyższym nie doręczenie przez wnioskodawców wymaganych dokumentów pozwalających w sposób prawidłowy ustalić krąg osób mogących żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, nie może stanowić przeszkody do rozpoznania zgłoszonego roszczenia i musi prowadzić do odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł S. S., domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji i merytorycznego rozpoznania sprawy względnie przekazania jej do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Skarżący zarzucił organowi I instancji naruszenie art. 107 § 1 kpa i art. 28 kpa polegające na odmowie uznania dzieci J. S. występujących w sprawie jako spadkobierców. Dodatkowo zdaniem skarżącego organ I instancji naruszył również art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, gdyż skoro o fizyczne wydanie nieruchomości nie muszą wnosić wszyscy współwłaściciele/współspadkobiercy, lecz zwrot ten może nastąpić do rąk jednego z uprawnionych, to tym bardziej rozstrzygnięcie co do praw może nastąpić z uwzględnieniem znanego organowi stanu prawnego. Odmienna wykładnia narusza ochronę własności przyznaną nie tylko Konstytucją RP, ale także ratyfikowanymi przepisami prawa międzynarodowego. Wojewoda [...] decyzją z [...] r. znak: [...], wydaną na podstawie art. 9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r., Nr 261, poz. 2603 ze zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Wojewoda [...] w uzasadnieniu swojej decyzji podał, że zgodnie z art. 136 ust. 3 w razie śmierci poprzedniego właściciela, jedynymi uprawnionymi do wystąpienia o zwrot wywłaszczonej nieruchomości osobami są jego spadkobiercy, przy czym z wnioskiem wystąpić muszą wszyscy. Pogląd ten jest powszechnie wyrażany w orzecznictwie sądów administracyjnych. Organ odwoławczy podkreślił, że w postępowaniu administracyjnym o zwrot wywłaszczonej nieruchomości wniosek musi pochodzić od wszystkich poprzednich właścicieli (współwłaścicieli), bądź od wszystkich spadkobierców poprzednich właścicieli wywłaszczonej nieruchomości. Organ II instancji podał, że mając na uwadze ustalony w sprawie stan faktyczny należy zauważyć, że S. S., G. S., K. S. i Z. O., nie spełnili podstawowego wymogu o charakterze podmiotowym, jaki na osoby ubiegające się o zwrot wywłaszczone nieruchomości nakładają przepisy prawa, tj. nie udowodnili, iż są spadkobiercami poprzednich właścicieli nieruchomości tzn. M. S. i J. S. Wówczas bowiem, gdyby na podstawie stosownych postanowień spadkowych organ I instancji mógł jednoznacznie ustalić krąg spadkobierców, możliwe byłoby stwierdzenie, czy z wnioskiem wystąpiły wszystkie do tego uprawnione osoby. Organ odwoławczy podkreślił, że wyłącznym dowodem stwierdzającym prawa do spadku jest postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku. Dodatkowo zgodnie z powszechnie przyjętym w orzecznictwie poglądem - wykazanie następstwa prawnego (praw do spadkobrania) po poprzednim właścicielu nieruchomości nie jest elementem formalnym wniosku o zwrot nieruchomości. W związku z tym, niewykazanie następstwa prawnego (praw do spadku) po poprzednim właścicielu prowadzi do odmowy zwrotu nieruchomości. Należy przy tym zauważyć, iż jak wskazał zresztą również Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie - Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie w wyroku z 19 marca 2002 r. sygn. akt. II SAB/Kr 145/01 "w sytuacji, kiedy nie wszyscy współwłaściciele wyrażają zgodę na zwrócenie im nieruchomości, współwłaściciele, którzy posiadali przed wywłaszczeniem co najmniej połową udziału we współwłasności nieruchomości mogą żądać na podstawie art. 199 K.c. wydania przez sąd orzeczenia zastępującego - zgodnie z art. 64 K.c. -oświadczenie woli współwłaścicieli, nie wyrażających zgody na zwrot nieruchomości. Możliwe jest również zrzeczenie się przez współwłaścicieli, niezainteresowanych zwrotem nieruchomości, roszczenia przewidzianego w art. 136 ust, 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, jak również umowne upoważnienie jednego lub kilku współwłaścicieli do dochodzenia zwrotu nieruchomości. Natomiast upoważnienie do żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części nie może być przeniesione na osobę trzecią. Z kolei, w przypadku śmierci poprzedniego właściciela (współwłaściciela) wywłaszczonej nieruchomości, legitymację procesową w sprawie o zwrot nieruchomości posiada jego spadkobierca lub spadkobiercy lub też osoby, które nabyły spadek lub udział w spadku. Jeżeli spadkobierców jest kilku, niezbędna jest zgoda wszystkich spadkobierców. W przypadku braku takiej zgody możliwe jest - na podobnych zasadach jak w przypadku współwłasności - uzyskanie orzeczenia sądowego zastępującego oświadczenie woli spadkobierców nie wyrażających zgody na zwrot nieruchomości, jak również umowne upoważnienie niektórych spadkobierców do dochodzenia takiego zwrotu ". Skargę od powyższej decyzji z [...] r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie złożył [...] r. S. S., domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia. Skarżący zarzucił organom administracji naruszenie art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, poprzez błędną wykładnię oraz art. 1035 kc w zw. z art. 209 kc poprzez wadliwe ich niezastosowanie. Skarżący podał, że organ administracji winien był sam złożyć wniosek o stwierdzenie nabycia spadku po zmarłym wnioskodawcy J. S. Wojewoda [...] w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie w całości, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu decyzji z [...] r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Stosownie do art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej kognicji sąd bada czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do dyspozycji art. 134 § 1 p.p.s.a. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd rozpoznając sprawę nie stwierdził, aby organy administracji wydając zaskarżone decyzje naruszyły przepisy prawa materialnego czy przepisy postępowania administracyjnego w stopniu przesądzającym o niezgodności z prawem tych decyzji. W myśl art. 136 ust. 3 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.) poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Powszechnie bowiem w orzecznictwie i doktrynie (wyrok NSA w Warszawie z 5 stycznia 2001 r. IV SA 2217/1998, Lex nr 53398, wyrok WSA w Warszawie z 17 marca 2005 r. I SA/Wa 382/2004 Lex nr 189027, Komentarz do ustawy o gospodarce nieruchomościami pod redakcją Gerarda Bieńka Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005 r., s .440) uważa się, że z wnioskiem o zwrot nieruchomości muszą wystąpić wszyscy współwłaściciele lub ich spadkobiercy. Brak wniosku pochodzącego od wszystkich współwłaścicieli wyłącza możliwość wydania pozytywnej decyzji o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości. Jest to jednak brak usuwalny i organ administracji jest zobligowany wezwać składającego wniosek o jego uzupełnienie. Uzupełnienie wniosku może polegać na podpisaniu wniosku przez wszystkich byłych współwłaścicieli lub spadkobierców albo też upoważnieniu jednego z nich do występowania w imieniu pozostałych. Dopiero nieuzupełnienie tego braku upoważnia do wydania decyzji odmownej. W niniejszej sprawie z wnioskiem o zwrot wywłaszczonej nieruchomości tj. części działki nr [...] położonej w obr. [...] jedn. ewid. [...] m. [...], znajdującej się w granicach parcel: [...]. kat [...] i [...]. kat. [...] b. gm. kat. [...], która to działka objęta jest księgą wieczystą [...] wystąpił J. S. w [...] r. Wnioskodawca podał, że cel wywłaszczenia nie został zrealizowany, gdyż nieruchomości została wywłaszczona na budowę ul. [...] i Parku [...], które nie powstały na przedmiotowych działkach. W trakcie toczącego się postępowania wnioskodawca zmarł dlatego też organ I instancji właściwie postąpił informując spadkobierców zmarłego pismem z [...] r. o wszczętym na wniosek ich ojca postępowaniu o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, a także o tym, że w przypadku wyrażenia chęci dalszego prowadzenia postępowania w przedmiotowej sprawie niezbędne jest uzupełnienie materiału dowodowego postanowieniem właściwego sądu stwierdzającym nabycie praw do spadku po zmarłym J. S. wraz z oświadczeniami woli wszystkich ustalonych w postępowaniu sądowym jego spadkobierców, dotyczącymi żądania zwrotu nieruchomości, bądź, w przypadku braku postanowienia sądowego, doręczenia dokumentu na podstawie, którego zainteresowani uprawdopodobniliby, że w tym zakresie podjęli działania. Należy podkreślić, że zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa cywilnego (art. 1025 § 2 kc) wyłącznym dowodem stwierdzającym, że dana osoba nabyła prawa do spadku, czyli że jest spadkobiercą jest postanowienie sądu stwierdzające nabycie spadku. Jednocześnie należy zaznaczyć, odnosząc się do zarzutów skargi, że postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku jest postępowaniem wszczynanym przez sąd powszechny na wniosek spadkobiercy lub innej osoby zainteresowanej, tj. takiej której praw dotyczy wynik postępowania spadkowego (art. 506 i 510 § 1 kpc). Organ administracji publicznej jakim jest starosta nie spełnia tych wymogów, a zatem nie ma uprawnień by skutecznie wystąpić do sądu spadku z takim wnioskiem (wyrok WSA w Warszawie z 12 lutego 2007 r. sygn. akt I SA/Wa 1444/2006, Lex nr 316787). Nadto należy stwierdzić, że w niniejszej sprawie zainteresowanie zwrotem przedmiotowej nieruchomości wyrazili jedynie S. S., K. S., G. S. i Z. O., podczas gdy zgodnie z obowiązującym orzecznictwem jeżeli po właścicielu wywłaszczonej nieruchomość zostało kilku spadkobierców to stosownie do art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości musi pochodzić od nich wszystkich (wyrok NSA w Warszawie z 5 stycznia 2001 r. sygn. akt IV SA 2217/1998, Lex nr 53398). Dlatego też brak uzupełnienia wniosku przez skarżącego poprzez przedłożenie postanowienia właściwego sądu stwierdzającego nabycie praw do spadku po zmarłym J. S. wraz z oświadczeniami woli wszystkich ustalonych w postępowaniu sądowym jego spadkobierców, dotyczącymi żądania zwrotu nieruchomości, bądź doręczenie dokumentu na podstawie, którego zainteresowani uprawdopodobniliby, że w tym zakresie podjęli działania musiał skutkować wydaniem decyzji odmownej przez organ I instancji. Mając zatem na uwadze całokształt przedstawionych wyżej okoliczności sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny, uznając skargę za nieuzasadnioną w oparciu o przepis art. 151 p.p.s.a. orzekł o jej oddaleniu.