II SA/Kr 1228/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Krystyna Daniel po rozpoznaniu w dniu 2 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M.B. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 14 lipca 2016 r., znak [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności postanowienia postanawia: utrzymać w mocy postanowienie Referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 27 kwietnia 2017 r., sygn. II SA/Kr 1228/16 W dniu 7 kwietnia 2017 r. skarżąca M.B. złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika w sprawie swej skargi na postanowienie SKO w K. z 14 lipca 2017r. wydane w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności postanowienia. Skarżąca domagała się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych z uwagi na bardzo niskie dochody, a co za tym idzie - brak wystarczających środków, koniecznych do uiszczenia kosztów. Skarżąca wskazała, że jest osobą bardzo ubogą, wydatkuje większość osiąganych dochodów na utrzymanie, utrzymuje się jedynie z minimalnego, niepełnego wynagrodzenia. Wiele lat pozostawała bez stałej pracy. Zatrudniona jest w niepełnym wymiarze etatu z wynagrodzeniem w wysokości 1440,00 zł ( za luty 1174 zł). Posiada na zasadach współwłasności dom oraz nieruchomość rolną o pow. 15 arów. Nie wykazała faktu posiadania wartościowych ruchomości, oszczędności, nie posiada samochodu ani nie prowadzi żadnych inwestycji. Wskazała na koszty utrzymania, leczenia, koszty dojazdu do pracy. Ponadto w szeregu prowadzonych przed tut. sądem sprawach musiała opłacić wpisy sądowe co znacznie uszczupliło jej bieżący budżet. Ponosiła te koszty również za pożyczone pieniądze. Aktualnie wnioskodawczyni wskazuje na koszty energii elektrycznej – wyrównanie 520 zł – szacunkowo 101,46 zł, telefon 50 zł, bilet miesięczny 100 zł, opłata za odpady 10 zł, opłata za wodę 52,60 zł, leki 80 zł. Postanowieniem z 27 kwietnia 2017 r. referendarz sądowy tut. Sądu oddalił wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu. W ocenie orzekającego, skarżąca nie wykazała skutecznie, iż w obecnej sytuacji majątkowej nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Obecnie – jak wiadomo orzekającemu z urzędu - skarżąca utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę w wysokości 1.440 zł ( w formularzu wniosku strona podaje wysokość wynagrodzenia za luty - 1174 zł). Jej wydatki konieczne zamykają się kwotą około 500 zł ( opłaty za media, wykup lekarstw ). Pozostałe zadeklarowane przez skarżącą wydatki nie mają charakteru koniecznych. Szczególnie wydatki na zakup tuszu, papieru do drukarki czy usług kserograficznych, o których wspomina w szeregu innych wniosków w sprawach prowadzonych przed tut. sądem. Orzekający argumentował, że jeśli skarżąca osiąga miesięczny dochód netto z tytułu wynagrodzenia za pracę w kwocie 1.440 zł, to zsumowanie wszelkich wiarygodnie wykazanych wydatków o charakterze stałym i koniecznym (około 500 zł) wskazuje, że miesięcznie skarżąca po ich opłaceniu dysponuje jeszcze kwotą ok. 600 zł. Zaznaczył przy tym, że nie neguje faktu, że skarżąca znajduje się w niełatwej sytuacji majątkowej, ale jednocześnie sytuacja ta nie jest na tyle zła, aby uzasadniać przyznanie prawa pomocy w zakresie choćby częściowym. Wskazane obecnie dodatkowe koszty poniesienia kosztów sądowych należnych od licznych skarg złożonych w tut. sądzie były do przewidzenia i ew. zaplanowania. Ponadto, z przedstawionych przez skarżącą danych pojawia się wątpliwość, czy skarżąca faktycznie prowadzi gospodarstwo domowe sama. Z informacji zawartych bowiem w licznych dokumentach, również w innych sprawach skarżącej prowadzonych w tut. sądzie wynika, iż pomieszkuje u niej również syn. Jest to zdaniem orzekającego istotne, biorąc pod uwagę, iż skarżąca w każdym z licznie prowadzonych postępowań sądowych podkreśla, że jest osobą ubogą, uzyskuje najniższe krajowe wynagrodzenie, gospodarstwo domowe prowadzi sama i nie może liczyć na niczyją pomoc. Ma to również potwierdzenie w rozliczanym obecnie rachunku wyrównującym w kwocie 520 zł za energię elektryczną. Orzekający podkreślił, iż przedstawione rachunki wskazują na realne zużycia a nie prognozy czy opłaty abonamentowe. Nie dał wiary skarżącej, iż prowadzi ona jednoosobowe gospodarstwo domowe, skoro ponosiła opłatę za śmieci także za syna, czyli za dwie osoby zamieszkujące przedmiotową nieruchomość. M.B wniosła sprzeciw od ww. postanowienia. Zarzuciła, że sąd celowo rozłącza wnoszone przez nią sprawy, mnożąc w ten sposób koszty sądowe. Zarzuciła, że sąd nie bierze pod uwagę rachunku za prąd w wysokości 520 zł za ogrzewanie w sezonie zimowym oraz pomniejszenia wynagrodzenia z uwagi liczne zwolnienia lekarskie. Wskazała na zadłużenie w wysokości 1500 zł, które zaciągnęła w związku z koniecznością opłacenia kosztów sądowych w innych sprawach. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1-3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym. Przepis art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. stanowi, że osoba fizyczna może domagać się przyznania pomocy w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z przepisu tego wynika, iż na takiej osobie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (zob. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi – komentarz, wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004, str. 319). Wykładnia systemowa prowadzi ponadto do wniosku, że osoba fizyczna powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli posiada jakiekolwiek środki majątkowe (zob. J.P. Tarno, Prawo..., str. 320). Stosownie do art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W orzecznictwie sądowym powszechnie prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób pozostających w faktycznym ubóstwie. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.), stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Skarżąca ubiegała się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i przyznania pełnomocnika z urzędu. Biorąc pod uwagę oświadczenie złożone w niniejszym postępowaniu, a także znane sądowi z urzędu okoliczności, będące podstawa ustaleń w innych, licznych postępowaniach sądowych zainicjowanych przez skarżącą w ostatnim czasie, sąd doszedł do wniosku, że prawo pomocy skarżącej nie przysługuje. Jak już wyżej wskazano, prawo pomocy zostało zarezerwowane dla osób najuboższych, a więc takich którzy mimo podjętego wysiłku nie są w stanie ponieść niezbędnych kosztów sądowych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej i dlatego muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Skarżąca do takich osób nie należy. Z tytułu zatrudnienia uzyskuje stały miesięczny dochód. Wykazana kwota wynagrodzenia jest niewielka, jednak należy zwrócić uwagę, że skarżąca nie spełnia kryterium dochodowego uprawniającego ją do korzystania z pomocy społecznej, przekraczając kwoty wynikające ustawy z 8 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tj. Dz. U. z 2016 r. poz. 930) nawet kilkukrotnie (z zaświadczenia złożonego do sprawy o sygn. II SA/Kr 1616/16 wynika, że wynagrodzenie zasadnicze to kwota 1449,28 zł netto). Nie ulega również wątpliwości, że skarżąca posiada zdolność kredytową, a zatem jej sytuacja materialna daje – w ocenie wyspecjalizowanych instytucji finansowych - gwarancję spłaty zadłużenia. Już ten sam fakt uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy. Odnosząc się w tym miejscu do zarzutów sformułowanych w sprzeciwie dotyczących celowego rozłączania spraw i generowania dodatkowych kosztów sąd pragnie wyjaśnić, że dla każdej sprawy jest obowiązany prowadzić osobne akta. Zawarcie w jednym piśmie skarg na kilka orzeczeń wydanych w postępowaniu administracyjnym obliguje sąd do ich rozdzielenia i nadania odrębnych sygnatur. Nie negując prawa skarżącej do inicjowania spraw administracyjnych, a następnie kontroli sądowej wydanych rozstrzygnięć, należy zwrócić uwagę, iż obecnie większość spraw dotyczy orzeczeń wydanych postępowaniach nadzwyczajnych, a więc stanowią próby skarżącej wzruszenia decyzji/postanowień ostatecznych. W tym kontekście, na uwagę zasługuje pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 1 października 2012 r., sygn. akt II FZ 591/12: "wymóg ponoszenia kosztów sądowych zmusza każdą stronę inicjującą postępowanie sądowe do zastanowienia się nad celowością składania nieracjonalnych i bezprzedmiotowych skarg, a w konsekwencji ponoszonych kosztów. Niedopuszczalne jest bowiem używanie uprawnień procesowych do celów innych od tych odpowiadających ich przeznaczeniu." Argumentem, przemawiającym za przyznaniem prawa pomocy nie może być więc fakt, że ze skarg skarżącej toczy się bardzo duża ilość postępowań sądowych. Przyznanie prawa pomocy nie jest uzależnione od ilości toczących się postępowań sądowych lecz wyłącznie od sytuacji finansowej skarżącego (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3 października 2012 r., sygn. akt II GZ 341/12). Duża ilość postępowań sądowych wnioskodawcy nie może przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem przy rozpatrywaniu jego wniosków o przyznanie prawa pomocy (tak Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 25 lipca 2014 r., sygn. akt II OZ 723/14, podobnie – w postanowieniu z 24 lipca 2012 r., sygn. akt II FZ 521/12). Wreszcie sąd zauważa, że kwestia czy syn skarżącej pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym ze skarżącą nie może być uznana za należycie wyjaśnioną. W postanowieniu z 12 maja 2017 r., sygn. II SA/Kr 620/16 sąd wskazał, że "(...)skarżąca sama podaje, że pozostaje on zameldowany w jej domu. Przez pewien czas opłaty za odpady komunalne były obliczane jak za gospodarstwo dwuosobowe, nadto korespondencja sądowa, skierowana na adres skarżącej została jeden raz odebrana przez jej syna (przesyłka z dnia 7 lutego 2017 r., odebrane w dniu 27 lutego 2017 r., k. 145 akt sądowych sygn. II SA/Kr 620/16)". Skarżąca mając świadomość, również w niniejszej sprawie, wątpliwości sądu odnośnie zamieszkiwania wspólnie z synem nie podjęła próby wykazania prawdziwości oświadczenia, że syn bywa u niej jedynie okazjonalnie. Oczywistym jest, że zadeklarowanie dodatkowej osoby na potrzeby obliczenia opłaty za gospodarowanie odpadami nie ma zwykle miejsca w odniesieniu do osób jedynie sporadycznie goszczących. Nie powinno zatem budzić zdziwienia, że sąd mając wiedzę w tym zakresie domniemuje, że osoba ta mieszka na stałe, co wyłącza możliwość uznania, że wnioskodawca prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Wątpliwości te pogłębia sama postawa skarżącej, która w piśmie z 20 grudnia 2016 r. złożonym w sprawie do sygn. II SA/Kr 1242/16 kwestionowała samo prawo sądu do badania sytuacji finansowej syna, argumentując, że nie jest on stroną postępowania sprawie i jak sam podnosi nie będzie ujawniał swojego majątku. W świetle zaprezentowanych rozważań, należało uznać zaskarżone postanowienie z dnia 27 kwietnia 2017 r. za prawidłowe. Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak na wstępie, za podstawę biorąc art. 245 § 1 i § 2 oraz art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 260 § 1 p.p.s.a.