II SA/Kr 1236/16

Kraków, dnia 7 czerwca 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Mirosław Bator po rozpoznaniu w dniu 7 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M.B. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi M.B. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 14 lipca 2016 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego W dniu 21 kwietnia 2017 r. M.B. złożyła do Sądu ponowny wniosek o zwolnienie od kosztów sadowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 14 lipca 2016 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wnioskodawczyni oświadczyła, iż prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe jest osobą ubogą i osiąga bardzo niskie dochody. Wskazała, że wiele lat pozostawała bez stałej pracy. Skarżąca jest współwłaścicielką w 1/4 części domu oraz działki o pow. 15 a. W uzasadnieniu wniosku skarżąca oświadczyła, iż wniosek o przyznanie prawa pomocy jest zasadny, bowiem nie stać ją na poniesienie kosztów opłaty sądowej i kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru. Domaga się ona zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych z uwagi na bardzo niskie dochody, a co za tym idzie - brak wystarczających środków, koniecznych do uiszczenia kosztów. Skarżąca wskazała, iż większość osiąganych dochodów na utrzymanie, utrzymuje się jedynie z minimalnego, niepełnego wynagrodzenia - aktualnie w wysokości 1449 zł. Wskazała na koszty utrzymania, leczenia, koszty dojazdu do pracy. Ponadto stwierdziła, iż w szeregu prowadzonych przed Sądem sprawach musiała opłacić wpisy sądowe co znacznie uszczupliło jej bieżący budżet. Aktualnie wnioskodawczyni wskazała na koszty energii elektrycznej 101 zł, telefon 50 zł, bilet miesięczny 100 zł, opłata za odpady 9 zł, opłata za wodę 52,64 zł, leki 80 zł i badania 130 zł, opłaty na poczcie , koszty xero ok.40 zł. Skarżąca dołączyła do wniosku szereg faktur i decyzji wymiarowych. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 26 kwietnia 2017 r. oddalił wniosek skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Uzasadniając rozstrzygnięcie referendarz wskazał, że obecny wniosek strony rozpoznawany jest w oparciu o art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który stanowi, iż postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. W Sygn. akt II SA/Kr 1236/16 niniejszej sprawie nie nastąpiła jednak zmiana okoliczności istotnych, mających wpływ na ocenę sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Skarżąca nie wykazała bowiem żadnych innych nowych okoliczności świadczących o pogorszeniu - w stosunku do stanu z lutego 2017 r. - jej stanu majątkowego. Wnioskodawczyni otrzymuje wynagrodzenie w wysokości - aktualnie 1449 zł a nie jak w lutym 2017r- 1174 zł, nie wykazała żadnych dodatkowych obciążeń budżetu domowego, poza tymi, o których wspominała w poprzednim wniosku. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe samodzielnie. Zatrudniona jest w niepełnym wymiarze etatu z wynagrodzeniem w wysokości - w listopadzie w kwocie 821 zł, pozostałe miesiące -1116,00 zł, aktualnie jej pensja wynosi 1449 zł. Z akt sprawy wynika, iż skarżąca posiada na zasadach współwłasności dom oraz nieruchomość rolną o pow. 15 arów. Nie wykazuje we wniosku o przyznanie prawa pomocy faktu posiadania wartościowych ruchomości czy też oszczędności. Dodaje, iż nie posiada samochodu ani nie prowadzi żadnych inwestycji. Wykazuje koszty : prąd - 101 zł, woda - 52 zł, koszty opłat od szeregu skarg prowadzonych przed tut. sądem, leki - 80 zł, koszt biletów 100 zł, koszty wysyłki listów 21,80 zł. Wskazuje, iż pozostała z dochodu część finansów przeznaczana jest na wyżywienie, zakup środków czystości, bielizny. Mając na uwadze powyższe, w ocenie orzekającego, skarżąca nie wykazała skutecznie, iż w obecnej sytuacji majątkowej nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Obecnie skarżąca utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę w wysokości 1.449 zł , w miesiącu listopadzie otrzymała je w wysokości 821 zł. Jej wydatki konieczne zamykają się kwotą około 500 zł (opłaty za media, wykup lekarstw i podatek od nieruchomości). Pozostałe zadeklarowane przez skarżącą wydatki nie mają charakteru koniecznych. Szczególnie wydatki na zakup tuszu, papieru do drukarki czy usług kserograficznych. Nawet jeśli skarżąca osiąga miesięczny dochód netto z tytułu wynagrodzenia za pracę w kwocie 1.449 zł (dochód ten wzrósł w stosunku do poprzednio ocenianej sytuacji majątkowej strony), to jednak zsumowanie wszelkich wiarygodnie wykazanych wydatków o charakterze stałym i koniecznym (około 500 zł) wskazuje, że miesięcznie skarżąca po ich opłaceniu dysponuje jeszcze kwotą ok. 500 zł. W sprzeciwie od tego postanowienia referendarza sądowego, skarżąca wskazała, iż Sąd bezpodstawnie odmówił jej przyznania prawa pomocy analizując dokumenty przedłożone do innych spraw. Ponadto jej zdaniem "sąd bezpodstawnie rozmnożył sprawy" i pominął rachunek w kwocie 520,26 zł za energię elektryczną. 3 Sygn. akt II SA/Kr 1236/16 Dalej zarzuciła, że kłamstwem jest uznanie, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo razem z synem. Skarżąca podniosła, że zarabia tylko 1.440 zł i nie jest w stanie z tej kwoty poczynić żadnych oszczędności. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Zaskarżone postanowienie jest prawidłowe i należało utrzymać je w mocy. Zgodnie z art. 259 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., póz. 718 -oznaczana dalej jako P.p.s.a.) - od postanowień, wydanych przez referendarza sądowego przysługuje sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. Z brzmienia art. 260 P.p.s.a. wynika natomiast, iż rozpoznając sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W myśl przepisu art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym, przy czym prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2 tego przepisu), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.), zaś częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (art. 245 § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej może nastąpić: w zakresie całkowitym- gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Nadto należy zaznaczyć, iż wniosek skarżącej jest jej kolejnym w niniejszej sprawie wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Poprzedni wniosek -postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 6 lutego 2017 r. został rozpoznany odmownie, a postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 14 grudnia 2016 r. odmawiające jej przyznania prawa pomocy zostało utrzymane w mocy. Ponieważ postanowienie to stało się prawomocne, obecny wniosek strony rozpoznawany jest w oparciu o art. 165 P.p.s.a., który 4 Sygn. akt II SA/Kr 1236/16 stanowi, iż postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. A zatem przepisy cyt. ustawy dopuszczają możliwość wielokrotnego składania wniosku o przyznanie prawa pomocy, jednakże odmienna ocena sytuacji materialnej wnioskodawcy przy rozpatrywaniu kolejnego wniosku jest możliwa wyłącznie po zmianie istotnych okoliczności mających wpływ na tę ocenę. W niniejszej sprawie w ocenie Sądu nie nastąpiła jednak zmiana okoliczności istotnych, mających wpływ na ocenę sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Skarżąca nie wykazała bowiem żadnych innych nowych okoliczności świadczących o pogorszeniu - w stosunku do stanu ze stycznia 2017 r. - jej stanu majątkowego. Wnioskodawczyni otrzymuje wynagrodzenie w wysokości - aktualnie 1449 zł a nie jak podała w poprzednim wniosku w kwocie 1116,00 zł, nie wykazała też żadnych dodatkowych obciążeń budżetu domowego, poza tymi, o których wspominała w poprzednim wniosku. Jako jedyną okoliczność dodatkową wskazuje konieczność poniesienia wyrównującej opłaty za prąd. Mając na uwadze powyższe, w ocenie Sądu Wnioskodawczyni nie wykazała wystarczająco skutecznie, iż w aktualnej jej sytuacji majątkowo - bytowej nastąpiła taka zmiana okoliczności , która uzasadniałaby zmianę wcześniej wydanego orzeczenia. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych i przyznania kwalifikowanego zastępstwa prawnego stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić należnych kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach - z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. 5 Sygn. akt II SA/Kr 1236/16 Skarżąca nie wykazała skutecznie, iż w obecnej sytuacji majątkowej nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania czy też kosztów pełnomocnika. Obecnie skarżąca utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę w wysokości 1449 zł. Jej wydatki konieczne zamykają się kwotą około 500 zł (opłaty za media, wykup lekarstw). Pozostałe zadeklarowane przez skarżącą wydatki nie mają charakteru koniecznych. Szczególnie wydatki na zakup tuszu, papieru do drukarki czy usług kserograficznych, o których wspomina w szeregu innych wniosków w sprawach prowadzonych przed sądem. Sąd nie neguje faktu, że skarżąca znajduje się w niełatwej sytuacji majątkowej, ale jednocześnie sytuacja ta nie jest na tyle zła, aby uzasadniać przyznanie prawa pomocy w zakresie choćby częściowym. Wskazane obecnie dodatkowe koszty poniesienia kosztów sądowych należnych od licznych skarg złożonych w sądzie były do przewidzenia. Strona musi liczyć się z obowiązkiem ponoszenia kosztów sądowych - w szczególności na początku - należnego wpisu sądowego - od składanych szeregu skarg do tut. Sądu na decyzje czy postanowienia organów administracyjnych. Nadto w przedstawionych przez skarżącą danych pojawia się wątpliwość, czy skarżąca faktycznie prowadzi gospodarstwo domowe sama. Nadto z informacji zawartych licznych dokumentach, również w innych sprawach skarżącej prowadzonych w tut. Sądzie wynika, iż mieszka z nią również syn. Jest to o tyle istotne, biorąc pod uwagę, iż skarżąca w każdym z licznie prowadzonych postępowań sądowych podkreśla, że jest osobą ubogą, uzyskuje najniższe krajowe wynagrodzenie, gospodarstwo domowe prowadzi sama i nie może liczyć na niczyją pomoc. Będąc w takiej sytuacji skarżąca czyniłaby znaczne oszczędności w prowadzonym przez siebie gospodarstwie domowym, a z przedłożonych do licznych spraw rachunków ten fakt nie wynikał. Daje to uzasadnione wątpliwości, co do tego, czy prowadzi ona gospodarstwo domowe sama, czy z innymi osobami, których dochodów nie ujawnia. Ma to również potwierdzenie w rozliczanym obecnie rachunku wyrównującym w kwocie 520 zł za energię elektryczną. W związku z powyższym, referendarz zasadnie podał, iż skarżąca nie ujawniła całokształtu swojej sytuacji rodzinnej i majątkowej. Argumentem, przemawiającym za przyznaniem prawa pomocy nie może być też fakt, że ze skargi tej samej skarżącej toczy się bardzo duża ilość postępowań sądowych. Przyznanie prawa pomocy nie jest uzależnione od ilości toczących się postępowań sądowych lecz wyłącznie od 6 Sygn. akt II SA/Kr 1236/16 sytuacji finansowej skarżącego (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 października 2012 r, sygn. akt II GZ 341/12, Lex Omega nr 1270155). Duża ilość postępowań sądowych wnioskodawcy nie może przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem przy rozpatrywaniu jego wniosków o przyznanie prawa pomocy (tak Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 25 lipca 2014 r., sygn. akt II OZ 723/14, Lex Omega nr 1510362, podobnie -w postanowieniu z dnia 24 lipca 2012 r., sygn. akt II FZ 521/12, Lex Omega nr 1261047). Z uwagi na powyższe w ocenie Sądu skarżąca nie wykazała, aby jej sytuacja materialna obecnie uległa pogorszeniu w stosunku do poprzednio ocenianej przez Sąd, uzasadniającemu zmianę poprzednio wydanego postanowienia.