II SA/Kr 1247/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Paweł Darmoń po rozpoznaniu w dniu 30 stycznia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu skarżącej od postanowienia referendarza sądowego z dnia 2 grudnia 2016 r., sygn. II SA/Kr 1247/16 w sprawie ze skargi M.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 8 lipca 2016r. znak: [....] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: zmienić zaskarżone postanowienie referendarza sądowego w ten sposób, że zwolnić skarżącą od kosztów sądowych w połowie i ustanowić dla M.B. adwokata, którego wyznaczy Okręgowa Rada Adwokacka w K. M.B. złożyła w niniejszej sprawie wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu. Postanowieniem z dnia 2 grudnia 2016 r. referendarz sądowy oddalił jej wniosek w całości. Skarżąca wniosła sprzeciw na postanowienie referendarza sądowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 259 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej "p.p.s.a." - od postanowień, wydanych przez referendarza sądowego przysługuje sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. Zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniosek skarżącej obejmował przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Przepis art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. stanowi, że osoba fizyczna może domagać się przyznania pomocy w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zgodnie zaś z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W ocenie Sądu postanowienie referendarza wydane w niniejszej sprawie było wadliwe, a wniosek skarżącej zasługuje na uwzględnienie w części obejmującej przyznanie jej adwokata z urzędu oraz zwolnienie od kosztów sądowych w połowie. W zaskarżonym postanowieniu referendarz stwierdza, że skarżąca wskazuje, że ponosi opłatę za wodę w kwocie 52,64 zł, a w dalszej części uzasadnienia wykazuje koszt wody w kwocie 44 zł. Tymczasem skarżąca we wniosku o prawo pomocy wskazała na kwotę 52,64 zł i na taką też kwotę przedstawiła kserokopię faktury (k. 20 akt sądowych). Taka rozbieżność w zaskarżonym postanowieniu - mimo, że dotyczy tylko kwoty 8,64 zł – przemawia za brakiem dokładnego rozpoznania złożonego wniosku. Referendarz stwierdził, że wydatki konieczne skarżącej "zamykają się kwotą około 500 zł (opłaty za media, wykup lekarstw i podatek od nieruchomości). Pozostałe zadeklarowane przez skarżącą wydatki nie mają charakteru koniecznych". W tym zakresie trzeba wyjaśnić, że po pierwsze: obliczając kwotę zobowiązań skarżącej pominięto fakt, że opłata za wodę oraz za podatek od nieruchomości obejmuje cały ostatni kwartał 2016 r., a zatem nie jest opłatą miesięczną, a po drugie - całkowicie pominięto wydatki na wyżywienie, które niewątpliwie mają charakter wydatków koniecznych. Również wskazane i wykazane dokumentami wydatki nie zostały przeanalizowane w sposób szczegółowy np. pominięto wydatki na środki czystości. We wniosku o prawo pomocy skarżąca podniosła, że ponosi następujące wydatki: ← koszty energii elektrycznej 160 zł, ← opłata za odpady 9 zł, ← telefon 25 zł, ← podatek od nieruchomości 46 zł, ← opłata za wodę 52,64 zł, ← leki 80 zł, ← bilet miesięczny 95 zł, ← bilety tramwajowe 28 zł ← badania 130 zł, ← zakup obuwia 129,99 zł ← środki czystości 70 zł ← koszty xero 40 zł. Oceniając tak przedstawione koszty utrzymania należy mieć na uwadze, że z tytułu wody przypada skarżącej miesięczna opłata w kwocie ok. 17 zł, zaś z tytułu podatku od nieruchomości - 12 zł. Ponadto wydatki na obuwie czy też badania nie są wydatkami ponoszonymi w każdym miesiącu. W zakresie leków skarżąca przedstawiła kserokopie faktur na łączną kwotę 44,30 zł - a nie na wskazaną we wniosku kwotę 80 zł - oraz kserokopie recept, przy czym te ostatnie nie wskazują na kwotę konieczną do poniesienia przez skarżącą. Jak wynika z powyższej analizy z tytułu comiesięcznych rachunków za media, biletów na komunikację publiczną oraz kosztów leczenia skarżąca wykazała kwotę 460 zł. W żaden sposób nie udokumentowała wydatków na środki czystości, niemniej w ocenie Sądu kwota 70 zł miesięcznie z tego tytułu jest kwotą prawdopodobną. W zaskarżonym postanowieniu powołano się na przedstawione przez skarżącą zawiadomienie o zajęciu wynagrodzenia za pracę na kwotę 1760,99 zł, jednak nie poddano tej okoliczności żadnej analizie. Jeśli chodzi o zarobki skarżącej to we wniosku wskazała ona na kwotę 1116 zł miesięcznie, natomiast w sprzeciwie podała, że w listopadzie jej wynagrodzenie za pracę wyniosło 789,71 zł. Być może ma to związek ze wskazanym wyżej zajęciem wynagrodzenia za pracę. Skarżąca nie przedstawiła żadnych dokumentów, z których wynika wysokość jej wynagrodzenia za pracę w którymkolwiek miesiącu. Biorąc powyższe pod uwagę należy dojść do wniosku, że wskazywana przez skarżąca sytuacja majątkowa jest zła, jednakże nie wykazała ona w pełni, że zasługuje na przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, przede wszystkim w zakresie comiesięcznego przychodu. Z tego względu - nie mogąc w pełni ocenić faktycznej sytuacji materialnej skarżącej Sąd uznał, że zasadne będzie przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym. Nie ulega bowiem wątpliwości, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tego prawa. To strona winna wykazać, iż znajduje się w takim położeniu, iż nie jest w stanie wyłożyć niezbędnych kosztów postępowania i że w tej mierze uzasadniona jest pomoc Państwa. Jednocześnie za bezzasadne należało uznać argumenty sprzeciwu dotyczące wysokich kosztów sądowych, które musi ponosić skarżąca w związku z licznymi skargami do sądu administracyjnego. W tym zakresie Sąd podziela pogląd przedstawiony przez referendarza, który znajduje również oparcie w orzecznictwie sądowym (por. np. postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2008 r., sygn. II FZ 605/08, dostępne w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych, gdzie stwierdzono: "(...) wszczynając tak liczne postępowania sądowe, skarżąca powinna liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów sądowych i zabezpieczenia środków finansowych na te koszty"). Wpis od skargi w niniejszej sprawie wynosi 200 zł, co determinuje również ewentualne późniejsze koszty postępowania (np. koszt skargi kasacyjnej). Ze względów wskazanych wyżej Sąd doszedł do wniosku, że zasadne będzie zwolnienie skarżącej od kosztów sądowych w połowie. Natomiast co do wniosku o ustanowienie adwokata z urzędu nie można odmowy uwzględniania wniosku o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie uzasadniać tym, że zgodnie z przepisami ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd rozpoznając sprawę nie jest związany granicami skargi, lecz "wnikliwie bada sprawę, bez względu na fachowość, styl i konstrukcję samej skargi sporządzonej przez stronę nieposiadającą wykształcenia prawniczego". Taka argumentacja prowadziłaby do wniosku, że skoro wojewódzki sąd administracyjny z urzędu bierze pod uwagę wszystkie okoliczności sprawy, to pomoc fachowego pełnomocnika w ogóle jest w postępowaniu przed sądami administracyjnymi zbędna. Tymczasem w przepisach ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi brak jest przepisów, które uzależniałyby przyznanie prawa pomocy w zakresie fachowego pełnomocnika od stopnia trudności danej sprawy czy też od "jakości" pism procesowych sporządzanych przez stronę skarżącą. Jedynie sytuacja majątkowa wnioskodawcy jest brana pod uwagę przy przyznawaniu prawa pomocy. Biorąc powyższe pod uwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł o zmianie zaskarżonego postanowienia referendarza poprzez przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym - na podstawie art. 260 § 1 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.