II SA/Kr 1255/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Kazimierz Bandarzewski Sędziowie WSA Renata Czeluśniak WSA Ewa Rynczak (spr) Protokolant Grażyna Grzesiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 lutego 2009 r. sprawy ze skargi M.Z. na decyzję Wojewody z dnia 14 października 2008r., nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia odszkodowania skargę oddala Decyzją z dnia 11 sierpnia 2008 r. znak: [....] Starosta C. , na podstawie art. 150 § 1 i art. 151 § 1 pkt 2 w zw. z art. 145 § 1 pkt 8, art. 147, art. 105 § 1 k.p.a. oraz art. 132 ust. 3a i art. 227 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U z 2004 r. Nr 261, póz. 260S z późn. zm.): 1. uchylił ostateczną decyzję Starosty C. [....] z dnia 14.11.2005 r., orzekającej o ustaleniu na rzecz M.Z. odszkodowania w wysokości 545,00 zł za nieruchomość oznaczoną w ewidencji gruntów obrębu B. jako działka [....] o pow. 0,0111 ha; 2. umorzył postępowanie prowadzone na podstawie art. 73 ust. 2, 4 i 5 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, póz. 872 z późn. zm.) oraz art. 129 ust. 5, art. 130, art. 132 ust. 1a, 2, 3 i 3a, art. 133 i art. 134 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami na wniosek M.Z. , w sprawie ustalenia odszkodowania za działkę [....] o powierzchni 0,0111 ha - obręb B. W uzasadnieniu organ wskazał, że decyzją [....] z dnia 5.07.2005 r. Wojewoda [....] orzekł, że z dniem 1 stycznia 1999 r. z mocy prawa Województwo [....] nabyło własność w/w nieruchomości objętej KW nr [....] stanowiącej własność M.Z. , zajętej pod drogę publiczną o kategorii drogi wojewódzkiej - nr [....] relacji [....] . W oparciu o tę decyzję Starosta C. wydał w dniu 14.11.2005 r. decyzję ustalająca odszkodowanie na rzecz byłej właścicielki działki M.Z , w kwocie 545,00 zł. Decyzją [....] z dnia 3.12.2007r. Wojewoda [....] uchylił ostateczną decyzję z dnia 5.07.2005 r. i umorzył postępowanie. Organ wskazał następnie, że zgodnie z art. 149 § 1 i 2 k.p.a. postanowieniem z dnia 25.02.2008 r. wznowił postępowanie odszkodowawcze i przeprowadził postępowanie, co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy. Przyczyną wznowienia postępowania odszkodowawczego było uchylenie przez Wojewodę [....] decyzji z dnia 5.07.2005 r. (art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a.) oraz konieczność wydania przez Starostę C. zgodnie z art. 151 § 1 pkt 2 1 k.p.a. decyzji uchylającej decyzję z dnia 14.11.2005 r., a także wydanie nowej decyzji rozstrzygającej o istocie sprawy. Następnie organ wskazał na treść art. 132 ust. 3a ustawy o gospodarce nieruchomościami zobowiązujący strony, którym wypłacone zostało odszkodowanie, do zwrotu pobranego odszkodowania, w przypadku jeśli decyzja, w oparciu o którą wypłacono odszkodowanie zostanie uchylona lub unieważniona. Od powyższej decyzji odwołanie wniosła M.Z. wskazując, iż przedmiotowa działka nr [....] była jej własnością w dniu 31 grudnia 1998 r, zgodnie z wpisem do księgi wieczystej nr [....] Sądu Rejonowego w C. Decyzją z dnia 29 października 2008r. znak: [....] Wojewoda [....] działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. uchylił pkt 2 zaskarżonej decyzji Starosty C. i w tym zakresie orzekł o odmowie ustalenia odszkodowania za nieruchomość oznaczoną jako działka nr [....] o powierzchni 0,0111 ha - obręb B. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy podał, że Wojewoda [....] w wyniku wznowienia postępowania decyzją z 3 grudnia 2007 r. nr [....] uchylił, swoją ostateczną decyzję z dnia 5 lipca 2005 r. nr [....] stwierdzającą, że z dniem 1 stycznia 1999 r. Województwo [....] , nabyło z mocy prawa własność przedmiotowej nieruchomości objętej KW nr [....] , stanowiącej własność M.Z. , zajętej pod drogę wojewódzką nr [....] relacji [....] i umorzył postępowanie w sprawie. W uzasadnieniu decyzji z dnia 3 grudnia 2007 r. Wojewoda [....] podniósł, iż na podstawie przekazanych przez Zarząd Dróg Wojewódzkich w K. dokumentów, stwierdzono, iż Zastępca Kierownika Urzędu Spraw Wewnętrznych Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. wydał decyzję nr [....] 15 lutego 1967 r. orzekającą o wywłaszczeniu nieruchomości i o odszkodowaniu obejmującej między innymi przedmiotową działkę nr [....] o pow. 0.0111 ha na rzecz Skarbu Państwa, która stała się ostateczna z dniem 1 kwietnia 1967 r. Ze względu na wydanie decyzji Wojewody [....] z 3 grudnia 2007 r. w sprawie dotyczącej ustalenia odszkodowania na podstawie art. 73 ustawy przepisy wprowadzające ustawę reformującą administrację publiczną, zakończonej ostateczną decyzją Starosty C. z dnia 14 listopada 2005 r., zaistniała przesłanka wznowienia z art. 145 § 1 pkt. 8 k.p.a. - decyzja została wydana w oparciu o inną decyzję lub orzeczenie sądu, które zostało następnie uchylone lub zmienione. Dlatego prawidłowym było wznowienie na tej podstawie postępowania zakończonego decyzją z 14 listopada 2005 r. a następnie uchylenie tej decyzji i wydanie rozstrzygnięcia co do istoty sprawy. Organ następnie wskazał, że z przepisu art. 73 ust. 4 ustawy z 13 października 1998 r. wynika, iż ustalenie i wypłata odszkodowania następuje przy spełnieniu następujących przesłanek: dana nieruchomość musi być zajęta pod pas drogi publicznej; nieruchomość taka nie stanowiła 31 grudnia 1998 r. własności Skarbu Państwa czy jednostki samorządu terytorialnego; z wnioskiem o ustalenie odszkodowania występuje właściciel nieruchomości w terminie od 1 stycznia 2001 r. do 31 grudnia 2005 r. - przy czym przesłanki te musza być spełnione łącznie. Organ odwoławczy uznał zatem, że przedmiotowa nieruchomość była w dacie 31 grudnia 1998 r. własnością Skarbu Państwa, więc prawo własności nie przysługiwało podmiotowi wnioskującemu o ustalenie odszkodowania, a zatem należało orzec o odmowie ustalenia i wypłaty odszkodowania za wyżej opisaną nieruchomość, w trybie w/w art. 73 ust. 4. W związku z tym organ odwoławczy podkreślił, że Starosta C. w decyzji z 11 sierpnia 2008 r. winien orzec w pkt 2 o odmowie ustalenia odszkodowania za przedmiotową nieruchomość, a nie o umorzeniu postępowania. Umorzenie postępowania oznacza, że sprawa nie zostanie rozstrzygnięta co do istoty. Umorzenie ma związek z takimi okolicznościami, które stanowią trwałe, nieusuwalne przeszkody w kontynuacji postępowania administracyjnego. W przedmiotowej sprawie organ l instancji był obowiązany rozstrzygnąć sprawę, co do istoty. Brak podstaw do uwzględnienia żądania strony stanowi podstawę do wydania decyzji odmownej i nie uzasadnia umorzenia postępowania z powodu jego bezprzedmiotowości, która w rozumieniu art. 105 k.p.a. nie wystąpiła w sprawie. Następnie organ odwoławczy wskazał, że w przypadku wydania decyzji na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. organ II instancji nie jest obowiązany do rozstrzygnięcia o utrzymaniu w mocy pozostałej części zaskarżonej decyzji, a sytuacja prawna strony jest określona decyzją organu odwoławczego w części, w której uchylił zaskarżoną decyzję i w tym zakresie orzekł co do istoty sprawy oraz decyzją organu l instancji w części nie uchylonej (wyrok NSA z 21 kwietnia 2006 r. l OSK 1385/05). Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na powyższą decyzję wniosła M.Z. , nie zgadzając się z jej treścią. Skarżąca zarzuciła, że przedmiotowa działka była w dniu 31 grudnia 1998r. jej własnością, zgodnie z wpisem do kw nr [....] , w związku z czym spełnione zostały przesłanki do uzyskania odszkodowania zgodnie z art. 73 ustawy - przepisy wprowadzające ustawę reformującą administrację publiczną. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [....] wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko i argumentację. Nadto odnosząc się do zarzutów skargi podał, że przedmiotowa nieruchomość została wywłaszczona ostateczną decyzją z 15 lutego 1967r, co oznacza, że Skarb Państwa był właścicielem w dniu 31 grudnia 1998r., a wpis prawa własności w kw ma charakter deklaratoryjny, a nie konstytutywny. Z uwagi na fakt, że z wnioskiem o wypłatę odszkodowania wystąpiła osoba nieuprawniona należało odmówić zwrotu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153 póz. 1270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy , której dotyczy skarga , jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia - art. 135 p.p.s.a.. Przepisy ustawy przewidując jedynie uprawnienia kontrolne sądów administracyjnych nie dają im kompetencji do zastępowania organów administracji publicznej w wykonywaniu ich zadań orzeczniczych. Wady postępowania administracyjnego, skutkujące koniecznością: uchylenia aktu, stwierdzenia jego nieważności bądź wydania aktu z naruszeniem prawa, przewidziane są w przepisie art. 145 § 1 p.p.s.a. Natomiast w wypadku nieuwzględnienia skargi, sąd , w myśl art. 151 p.p.s.a., skargę oddala. Skarga jest nieuzasadniona i podlega oddaleniu, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa. W niniejszej sprawie nastąpiło wznowienie postępowania administracyjnego zakończonego ostateczną decyzją Starosty C. z dnia 14 listopada 2005 r. nr [....] , którą ustalono na rzecz M.Z. odszkodowanie w wysokości 545 zł za nieruchomość oznaczoną jako działka [....] obr. B. Podstawą wznowienia było wydanie przez Wojewodę [....] ostatecznej decyzji z 3 grudnia 2007 r. nr [....] uchylającej własną ostateczną decyzję z dnia 5 lipca 2005 r. nr [....] , którą organ ten wówczas stwierdził, że z dniem 1 stycznia 1999 r. Województwo [....] , nabyło z mocy prawa własność przedmiotowej nieruchomości objętej KW nr [....] , stanowiącej własność M.Z. , zajętej pod drogę wojewódzką nr [....] relacji [....] . Motywem decyzji z dnia 3 grudnia 2007 r. było ustalenie, że Zastępca Kierownika Urzędu Spraw Wewnętrznych Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. wydał już w dniu 15 lutego 1967 r. ostateczną decyzję nr [....] orzekającą o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa i o odszkodowaniu w zakresie m.in. przedmiotowej działki nr [....]. W związku z tym w ocenie Sądu organy administracyjne w sposób prawidłowy uznały, że w niniejszej sprawie zaistniała przesłanka wznowienia z art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a., w myśl której "w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli decyzja została wydana w oparciu o inną decyzję lub orzeczenie sądu, które zostało następnie uchylone lub zmienione." W niniejszej sprawie w wyniku wznowienia organ l instancji - Starosta C. decyzją z dnia 11 sierpnia 2008 r. znak: [....] uchylił w/w ostateczną decyzję Starosty C. z dnia 14 listopada 2005 r. oraz umorzył postępowanie administracyjne. Natomiast Wojewoda [....] jako organ odwoławczy prawidłowo w ocenie Sądu uchylił decyzję Starosty C. z dnia 11 sierpnia 2008 r. w części dotyczącej umorzenia i w tym zakresie wydał decyzją odmawiającą ustalenia odszkodowania za przedmiotową nieruchomość, a więc orzekł co do istoty sprawy. Podstawę materialnoprawną do wydania decyzji o ustaleniu odszkodowania stanowi art. 73 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, póz. 872 z późn. zm.), w myśl którego nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998 r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, nie stanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne, z dniem 1 stycznia 1999 r. stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego za odszkodowaniem. Odszkodowanie będzie ustalane i wypłacane według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, na wniosek właściciela nieruchomości złożony w okresie od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r. Po upływie tego okresu roszczenie wygasa. W związku z tym, że przedmiotowa nieruchomość w dniu 31 grudnia 1998r. stanowiła własność Skarbu Państwa, a nie M.Z. jako wnioskodawczyni (co wynika z orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia 15 lutego 1967 r. Nr [....] , którym m.in. działkę nr [....] wywłaszczono na rzecz Skarbu Państwa oraz orzeczono o odszkodowaniu), to nie została spełniona przesłanka, iż nieruchomość ta nie stanowiła we wskazanej wyżej dacie własności Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego. Zatem z wnioskiem o wypłatę odszkodowania za przedmiotową nieruchomość skarżąca wystąpiła jako osoba nieuprawniona. Zarzut skargi, iż na dzień 31 grudnia 1998 r. skarżąca była wpisana w księdze wieczystej nr [....] Sądu Rejonowego w C. nie może prowadzić do uwzględnienia skargi. Brak ujawnienia w księdze wieczystej zmiany właściciela na mocy decyzji o wywłaszczeniu z dnia 15 lutego 1967r. nie oznacza bowiem, że Skarb Państwa nie stał się właścicielem przedmiotowej nieruchomości w drodze wywłaszczenia, a ponadto wpis prawa własności do księgi wieczystej ma charakter deklaratoryjny, a nie konstytutywny.. Prawidłowo zatem organ odwoławczy uznał, że ustalenie i wypłata odszkodowania następuje po spełnieniu łącznie wszystkich w/w trzech przesłanek wskazanych w cyt. wyżej przepisie art. 73 ust. 1 i 4, a brak spełnienia choćby jednego warunku prowadzi do nie uwzględnienia wniosku strony i odmowie wypłaty odszkodowania. Podkreślić zaś przy tym należy, że brak przesłanek do uwzględnienia żądania strony nie czyni postępowania administracyjnego bezprzedmiotowym w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a., jak to nieprawidłowo uznał organ l instancji, lecz wymaga merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, a więc wydania decyzji o odmowie ustalenia odszkodowania za przedmiotową nieruchomość. Sąd podziela w tym zakresie pogląd prawny wyrażony w wyroku NSA w Warszawie z 16 stycznia 1992 r. do sygn. l SA 1289/91 opubl. ONSA 1992/1/17, iż "brak przesłanek do uwzględnienia żądania strony nie czyni postępowania administracyjnego bezprzedmiotowym w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a. i nie oznacza, że postępowanie takie nie powinno być prowadzone. Dopiero wynik tego postępowania pozwala na ocenę zasadności wniosku strony." Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku na zasadzie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153 póz. 1270 ze zm.), w myśl którego w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala.