II SA/Kr 1257/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Irla Sędziowie WSA Renata Czeluśniak NSA Izabela Dobosz (spr.) Protokolant Maciej Żelazny po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 listopada 2009 r. sprawy ze skargi J.Z. i J.Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia 25 czerwca 2009 r. nr [...] w przedmiocie nakazu odtworzenia brakujących fragmentów wodnicy skargę oddala. W dniu 31 marca 2008 r. E.J. i E.F. złożyły wniosek o wszczęcie postępowania administracyjnego przez Urząd Gminy w G. w sprawie zasypywania przez J.Z. wodnicy na działce nr 1 . Powołały się na wyniki wcześniejszego postępowania, a to m. in. decyzję Naczelnika Gminy G. z dnia [...] maja 1975 r., nr [...]. W dniu 18 kwietnia 2008 r. odbyła się rozprawa administracyjna i wizja lokalna, w trakcie której zaproponowano stronom zawarcie ugody. Ponieważ pomimo wezwania 21 kwietnia 2008 r. do przedłożenia w Gminie protokołu ugody w sprawie spływu wody na gruntach do ugody nie doszło, została wydana w dniu [...]maja 2008 r. decyzja Wójta Gminy G. znak: [...] , na podstawie art. 29 ust. 3 ustawy z 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (Dz. U. Nr 239, poz. 2019 ze zm.) oraz art. 104 k.p.a. Decyzją tą nakazano J. i J. Z. , zam. [...] przywrócenie stanu poprzedniego polegającego na odtworzeniu wodnicy na działce nr 1 do stanu przed jej zasypaniem w terminie do dnia 30 czerwca 2008 r. W uzasadnieniu decyzji stwierdzono, że działka J. i J. Z. stanowi stok o nachyleniu w kierunku wschodnim oraz wykazuje poprzeczne nachylenie w kierunku działki należącej do E.F. . Skrajem działki 1 przebiega wodnica o głębokości ok. 20 cm i szerokości ok. 20 cm, przy czym wg ustanowionej przez geodetę (zastabilizowanej) granicy wodnica ta ma nieregularny przebieg, tzn. częściowo przebiega po gruncie należącym do p. p. Z. a częściowo po gruncie należącym do E.F. . Z oględzin wynika, że wodnica ta ma za zadanie przejęcie wody powierzchniowej z działki należącej do p. p. Z. , a tym samym uchronienie od zalania działki i budynku położonych niżej, należących do E.F. . W odległości 36 m od drogi gminnej [...] w/w wodnica została zasypana na odcinku 10 m. Następnie wodnica ta jest drożna na odcinku 16 m, po czym na długości 21 m znowu zasypana. Stan taki pozwala stwierdzić, że w tych miejscach doszło do naruszenia istniejących stosunków wodnych na gruncie. Sporna wodnica od lat była i spełniała funkcję odwadniającą i zapobiegającą szkodom, a zasypał ją J.Z. zmieniając stan wód na gruncie i naruszając art. 29 Prawa wodnego. W odwołaniu od decyzji J. i J.Z. podnoszą, że wodnica przebiega nie w granicy tylko częściowo na ich działce na długości ich drogi i nie ma 20 cm długości i głębokości, tylko miejscami jest szeroka na 50 cm i na 60 cm głęboka. Wzdłuż działki p. F. powinna być druga wodnica, którą przysypał zięć p. F. - p. J. , wybierając ziemię ze spornej wodnicy, czego organ nie wziął pod uwagę, mimo iż zostało to odnotowane w protokole wizji lokalnej 18 kwietnia 2008 r. Po wytyczeniu granicy odwołujący się zasypali część wodnicy, która była wykopana w ich drodze przez Z.J. . Decyzja jest nieprawidłowa, bo nakazuje przywrócić wodnicę do stanu, jaki spowodował p. J. , natomiast świadkowie nie mogli wskazać, gdzie była wcześniejsza wodnica, ponieważ w czasie, gdy kopał pan J. , nie było prawnie wytyczonej granicy. Do protokołu p. p. Z. zeznali, że wyrażają zgodę na wodnicę w granicy działek, a nie w drodze dojazdowej, gdyż droga ta musi mieć 3,5 m. Wnoszą o wykopanie wodnicy w równej części w samej granicy w połowie po ich, a w połowie po sąsiadów stronie. Decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z [...] lipca 2008 r. uchylono decyzję organu l instancji i przekazano ją do ponownego rozpoznania. Organ stwierdził, że na podstawie zebranego materiału dowodowego nie sposób jednoznacznie ustalić pierwotnego przebiegu wodnicy tj. sprzed ingerencji J.Z. z jednej strony i Z.J. z drugiej strony. Również nieprawidłowe było określenie w decyzji organu l instancji terminu wykonania wodnicy. Organ nakazał przeprowadzenie ustaleń, czy strony rzeczywiście zamierzają zawrzeć ugodę administracyjną, a także zweryfikowanie kręgu osób biorących udział w postępowaniu. Rozprawa administracyjna połączona z wizją lokalną odbyła się w dniu 16 września 2008 r., jednakże bez udziału J.Z. . Decyzją Wójta Gminy G. z [...] października 2008 r. znak: [...], wydaną na podstawie art. 29 ust. 1 i 3 Prawa wodnego z 18 lipca 2001 r. (Dz. U. Nr 239 z 2005 r., poz. 2019) i art. 104 k.p.a. uznano zmianę stanu wody na działce 1 za szkodliwą dla działki 2 i nakazano p. p. Z. przywrócenie stanu poprzedniego poprzez odtworzenie wodnicy położonej na działce 1, do stanu sprzed jej zasypania. Wodnicę należy odtworzyć na swojej części gruntu, w miejscu zasypanym, bezpośrednio przylegającym do zastabilizowanej granicy z działką nr 2 . Organ poczynił ustalenia w oparciu o zeznania licznych świadków, stwierdzając, że kolejny odcinek 5 m wodnicy został zasypany przez J.Z. , a nadto, że zawiadomienia kierowane do J.Z. nie zostały mimo powtórnego awizowania - odebrane. Stwierdzono również, że brak porozumienia w postaci ugody rodzi konieczność wydania decyzji. Odwołanie od decyzji wnieśli J. i J Z. , powtarzając argumenty podnoszone w poprzednim odwołaniu. Stwierdzają, że organ nie odniósł się do prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w B. z [...] października 2008 r. w sprawie z powództwa J.Z. przeciwko Z.J. o ochronę posiadania (sygn. akt: [...] przywracającego powodowi J.Z. dotychczasowe posiadanie działki nr 1 poprzez nakazanie zasypania Z.J. wodnicy na odcinku drogi biegnącej na działce 1 w G. Decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z [...] grudnia 2008 r. , znak: [...] , wydaną m.in. na podstawie art. 138 § 2 w zw. z art. 44 § 1 pkt 1 i § 4 i art. 94 k.p.a., a także art. 29 ust. 1 pkt 1 i ust. 3 i art. 30 Prawa wodnego uchylono zaskarżoną decyzję i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania. Organ przyjął, iż J.Z. nie został prawidłowo powiadomiony o rozprawie administracyjnej, a nadto nie wysłano zawiadomienia o rozprawie J.Z. . Okoliczność, iż wyrok Sądu Rejonowego w B. z dnia [...] października 2008 r. został ujawniony na etapie postępowania odwoławczego nie zmienia faktu, że ustalenia w sprawie poczyniono z pominięciem tego dowodu. Kolejna rozprawa administracyjna wraz z wizją lokalną odbyła się 24 kwietnia 2009 r. Decyzją Wójta Gminy G. z [...] maja 2009 r., znak: [...] , wydaną na podstawie art. 29 ust. 1 i 3 ustawy z 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (Dz. U. z 2005 r. Nr 239, poz. 2019) oraz art. 104 k.p.a. uznano zmianę stanu wody na gruncie na działce 1 ze szkodą dla działki 2 w G. i nakazano J. i J.Z. wykonanie wodnicy na własnym gruncie na działce 1 bezpośrednio przylegającej do granicy z działką 2 całej długości swojej działki, o głębokości 30 cm i szerokości 30 cm. Powołując się na wyniki oględzin i zeznania świadków organ stwierdził, że na przestrzeni lat sporna wodnica była i spełniała funkcję odwadniającą i zapobiegającą szkodom. W tej sytuacji właściciel gruntu nie może zmienić stanu wody na gruncie, czego dopuścił się J.Z. sypując opisaną wcześniej wodnicę, narażając na szkodę E.F. i Z.J. . Wyrok Sądu Rejonowego w B. potwierdza, iż Z.J. naruszył własność p. p. Z. ; wyrok ten nie reguluje jednak kwestii odprowadzenia wód powierzchniowych, które od lat spływały wzdłuż granicy pomiędzy obecnymi działkami nr 1 i 2 . Strony potwierdziły istnienie wodnicy w granicy zastabilizowanej słupkami granicznymi, jednak nie chcą zawrzeć ugody, a zatem rozstrzygnięto o tym w decyzji. Odwołanie od decyzji wnieśli J. i J.Z. , wnosząc o jej uchylenie i nakazanie E.F. wykopanie wodnicy na jej gruncie. Odwołujący uważają, że zmian stosunków wodnych na gruncie dokonał Z.J. Wodnica powinna zostać udrożniona w części przebiegającej po działce E.F. . Wyrok Sądu Rejonowego w B. z [...] października 2008 r. wiąże wszystkie sądy i organy. Sąd Rejonowy nałożył na p. Z.J. obowiązek zakopania wodnicy, toteż obecnie J.Z. nie może zrealizować wodnicy w tym miejscu. Decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z [...] czerwca 2009 r. znak: [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., art. 29 ust. 3 ustawy z 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (Dz. U. z 2005 r. Nr 239, póz. 2019) oraz art. 2 i art. 17 ust. 1 ustawy 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. z 2001 r., Nr 79, póz. 856 ze zm.) i §1 pkt 6 lit. "c" rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z 17 listopada 2003 r. w sprawie obszarów właściwości samorządowych kolegiów odwoławczych (Dz. U. z 2003 r., Nr 198, poz. 1925) 1) uchylono zaskarżoną decyzję w całości 2) nakazano właścicielom działki 1 w G. J. i J.Z. odtworzenie na swojej działce nr 1 brakujących fragmentów wodnicy przebiegających przy granicy z działką nr 2 o głębokości i szerokości 30 cm na zasypanych odcinkach tj. na odcinku długości 11 m począwszy od 35 m od strony drogi gminnej (nr ewid. [...] ) oraz na odcinku długości 20 m począwszy od 62 m od w/w drogi gminnej. W uzasadnieniu decyzji stwierdzono, iż w obrębie granicy działek nr 1 i 2 przebiegała wodnica odprowadzająca wodę m.in. z działki 1 i działek położonych wyżej (wynika to m. in. z decyzji Naczelnika Gminy G. z 1975 r.). Obecnie istniejąca wodnica została zasypana w dwóch miejscach przebiegających po działce 1 przez J.Z. na długości 11 metrów i 20 metrów, co spowodowało jej niedrożność i zalewanie niżej położonych działek. Nakaz wykonania nowej wodnicy przez organ l instancji jest nieprawidłowy, bo trzeba tylko odtworzyć wodnicę w dwóch zasypanych odcinkach. Wykonanie decyzji nie stoi w sprzeczności z obowiązkiem nałożonym przez Sąd Rejonowy w B. na Z.J. , gdyż rozstrzygnięcie administracyjne nie odnosi się do tego odcinka wodnicy. J.Z. wskazuje zaś, że na tym odcinku wykona wodnicę po drugiej stronie drogi na działce 1 . W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie J.Z. i J.Z. wnoszą o uchylenie decyzji SKO i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi l instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Decyzji zarzucają naruszenie art. 29 ust. 3 w zw. z art. 29 ust. 1 Prawa wodnego, a nadto art. 7, 77 i 80 k.p.a. Zdaniem skarżących nie uwzględniono treści wyroku Sądu Rejonowego w B. z [...]października 2008 r., w którym orzeczono, że Z.J. ma zakopać wodnicę, na odcinku na którym przebiega ona przez działkę 1 należącą do skarżących. Tym samym należy uznać, że wszelkie zarzuty kierowane do skarżących są bezpodstawne. Sąd przywrócił posiadane działki i wezwał Z.J. do wykonania wyroku. Wodnica winna przebiegać w granicy działki 1 a nie na samej działce 1 , w szczególności wzdłuż drogi biegnącej po działce 1 - zdaniem sądu powszechnego i ten wyrok winien być respektowany przez organy administracyjne. Sąd w wyroku nakazał Z. J. zasypanie wodnicy na odcinku drogi biegnącej po działce 1 ; z mapy wynika, że odcinek drogi ma co najmniej 50 m długości. Dowodów na określenie długości drogi organ nie przeprowadził i należy sądzić, że nakazał odtworzenie wodnicy w tym fragmencie, w którym sąd cywilny nakazał jej zasypanie. Właściciele działki 1 nie ingerowali w stan wód na gruncie, uczynił to Z. J. . Rzeczywisty przebieg wodnicy winien być ustalony przez organ l instancji. Udrożnienie wodnicy powinno zostać określone dla wodnicy przebiegającej po gruncie E.F. . Ani organ l ani II instancji nie przeprowadziły postępowania dowodowego w kwestii zbadania szkodliwych zmian na gruncie. Rozmiar wodnicy zdaniem skarżących nie zapobiega zalewaniu gruntów znajdujących się niżej podczas nawałnic. Taka sytuacja zawsze panowała na sąsiednich działkach. Skarżący dodają, że organ odwoławczy nie przeprowadził żadnego postępowania dowodowego uzupełniającego materiał dowodowy zebrany przez organ l instancji. Skarżący wskazywali w odwołaniu na zeznanie Z.F. , który podał, że sporna wodnica przebiegała dawniej w granicy działek jego ojca – R.F. i jego brata W.F. (obecnie działki te należą do E.F. i J.Z. ). Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie wskazało, dlaczego dowód ten i inne dowody podane przez odwołujących się zostały pominięte w decyzji. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wnosi o jej oddalenie, podtrzymując argumenty, o których mowa w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Kolegium uważa, że prawomocny wyrok Sądu Rejonowego w B. nakazuje Z. J. zasypanie wodnicy "na odcinku drogi biegnącej po działce nr 1 w G. ", a decyzja dotyczy dwóch fragmentów wodnicy o łącznej długości 82 m, zasypanej przez J. Z. we fragmentach o długościach 11 i 20 m położonych na zachód od drogi gminnej oznaczonej nr [...] i drogi biegnącej po działce nr 1 . Poza sporem jest, że jak podają świadkowie wodnica przebiegała w obrębie "granicy działek" gdyż w istocie spór dotyczy przebiegu wodnicy w stosunku do obecnie ustalonej i wymierzonej w terenie przez geodetę granicy działek, na skutek czego wodnica ta przebiega zarówno po działce skarżących, jak i po działce E.F. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, póz. 1270) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Sądowa kontrola nie wykazała naruszenia prawa. Art. 29 ust. 1 pkt 2 Prawa wodnego z 18 lipca 2001 r. (t.j. Dz. U. z 2005 r., Nr 239, póz. 2019 ze zm.) przewiduje, iż właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może 1) zmieniać stanu wody na gruncie, a zwłaszcza kierunku odpływu znajdującej się na jego gruncie wody opadowej ani kierunku odpływu ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich; 2) odprowadzać wód oraz ścieków na grunty sąsiednie. Bezsporne jest, iż działka nr 1 należąca do J. i J.Z. położona jest wyżej, a działka nr 2 należąca do E.F. położona jest niżej. Przy nachyleniu stoku w kierunku wschodnim oraz przy poprzecznym nachyleniu w kierunku działki E.F. wody opadowe będą spływały niżej, przede wszystkim na działkę E.F. , ale także na grunty położone jeszcze niżej. Istnienie wodnicy biegnącej w kierunku północno - wschodnim do rzeki potwierdza decyzja nr [...] z [...] maja 1975 r. Naczelnika Gminy w G. (K. [...] akt administracyjnych), jak również oględziny dokonane podczas wizji lokalnej w dniu 18 kwietnia 2008 r. (także kolejne wizje lokalne), a także zeznania świadków Z.F. i T.K. (K. [...] akt administracyjnych). W trakcie tychże oględzin stwierdzono zasypanie wodnicy na pewnych odcinkach, a w trakcie kolejnych oględzin w dniu 16 września 2008 r. dalsze jej zasypywanie. Bezsporne jest, że zasypania wodnicy dokonał J.Z. , który tego nie neguje uważając, iż przebieg wodnicy powinien być inny, a mianowicie w granicy działek 1 i 2 . Istniejąca jak zostało ustalone, od wielu lat wodnica miała niezmienny przebieg, a w stosunku do ustanowionej przez geodetę (zastabilizowanej) granicy wodnica przebiega obecnie częściowo po gruncie J,. i J.Z. , a częściowo po gruncie E.F. . Fakt zasypania przez J.Z. ustalonych przez organy odcinków wodnicy stanowi realizację przesłanek, o których mowa w art. 29 ust. 1 pkt 2 Prawa wodnego, gdyż częściowe zasypanie wodnicy doprowadzić musiało do zmiany kierunku odpływu znajdujących się na gruncie p. p. Z. wód opadowych bezpośrednio na niżej położoną działkę E.F. Do tej pory bowiem wody opadowe kierowane były do wodnicy, a nią do rzeki. Obecnie są odprowadzane na działki niżej położone (świadkowie zeznają, że dochodzi m. in. do zalewania drogi gminnej). Zatem skoro skarżący dokonał częściowego zasypania wodnicy, to on, a nie nikt inny naruszył istniejące od wielu lat stosunki wodne na gruncie. Przypisywanie naruszenia tych stosunków Z.J. jest całkowicie nieuzasadnione, gdyż Z.J. , co ustalił Sąd Rejonowy w B. w wyroku z [...] października 2008 r. (sygn. akt: [...]) naruszył posiadanie p. p. Z. poprzez odkopanie wodnicy na odcinku drogi biegnącej po działce nr 1 i przywrócenie jej dotychczasowego przebiegu. Twierdzenie skarżących, iż nie poczyniono ustaleń co do tego, iż zasypanie wodnicy powoduje szkody w gruntach sąsiednich - są bezpodstawne. Szkody te opisuje już cytowana decyzja z [...] maja 1975 r. mówiąc o " bardzo dużym zalewaniu gruntów" i "zaniżaniu plonów"; także materiał dowodowy znajdujący się w aktach. Między innymi podczas wizji 16 września 2009 r. E.F. wskazała, że "doszło do zalania zabudowań położonych na działce 2 , a w szczególności blaszanego garażu położonego za stodołą", co potwierdziła naocznie komisja dokonująca oględzin (K. [...] akt administracyjnych). Świadkowie zeznają również o zalewaniu i zamulaniu drogi gminnej, a E.J. podnosi, że przy większych deszczach zalewany jest nawet jej dom położony poniżej drogi gminnej. Podmakanie gruntów oraz inne szkody obrazuje materiał zdjęciowy zgromadzony w aktach sprawy oraz dyskietka (K. [...]). Należy podkreślić, że skarżący w toku postępowania zachowywał się niekonsekwentnie, gdyż jak się wydaje, był skłonny początkowo zawrzeć ugodę i wykonać nową wspólną wodnicę o głębokości 20 cm i szerokości 20 cm, nie chcąc jednakże przystać na to, aby ta wodnica była głębsza, czego domagała się E.F. . Obecnie w skardze J.Z. podnosi, że wodnica powinna być głębsza, bo ustalona przez organ wodnica nie zapobiega zalewaniu gruntów przy dużych deszczach. Należy w tym miejscu wyrazić ubolewanie, że strony nie potrafiły się pogodzić i zawrzeć ugody, która byłaby korzystna dla obydwu stron. Prawo wodne przewiduje, że w sytuacji braku zgody pomiędzy sąsiadami decyzję w tej sprawie musi wydać organ administracyjny, który zgodnie z art. 29 ust. 3 ustawy, może nakazać właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego, co organ l instancji uczynił. Decyzja organu II instancji polegała jedynie na skorygowaniu rozstrzygnięcia, poprzez nakaz odtworzenia zasypanych odcinków wodnicy (w miejsce poprzednio orzeczonego obowiązku wykonania nowej wodnicy na całej długości działki). Stanowisko organu co do rozstrzygnięcia Sądu Rejonowego w B. jest prawidłowe. Jak stwierdza organ w decyzji "rozstrzygnięcie administracyjne nie odnosi się bowiem do tego odcinka wodnicy. J.Z. wskazuje zaś, iż na powyższym odcinku wykona wodnicę po drugiej stronie drogi na działce nr 1 ". Zważyć należy, że Sąd Rejonowy nie wkraczał swoim rozstrzygnięciem w meritum sporu, ani też nie zajmował się przepisami prawa wodnego, gdyż w postępowaniu o ochronę posiadania, uwzględniając powództwo ocenia się jedynie fakt naruszenia posiadania i wskazuje środki zmierzające do jego przywrócenia. Z powyższych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, póz. 1270) oddalając skargę, jako nieuzasadnioną.