II SA/Kr 1257/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 25 października 2012r na posiedzeniu niejawnym wniosku A. i W.B. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 5 października 2011r. nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki p o s t a n a w i a zwolnić skarżących od kosztów sądowych. W dniu 26 września 2012r. skarżący A. i W.B. złożyli wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ich skargi na decyzję WINB w K. w przedmiocie nakazu rozbiórki. Skarżący domagają się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych z uwagi na niskie dochody, utrzymanie trójki uczących się dzieci . Wskazują, iż mieszkają w domu w S. z trójką uczących się dzieci. Podają, iż koszty utrzymania domu to prąd 180 zł, telefon 50 zł, TV 30 zł, gaz 60 zł, ubezpieczenie 543 zł na rok, opał 2400 zł na rok, podatek 113 zł na rok. Oświadczają, iż obydwoje pracują w gospodarstwie rolnym – składka na KRUS 732 zł na kwartał. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżących zasługuje na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzą wspólnie gospodarstwo domowe wraz z trójką dzieci w wieku szkolnym. Źródłem utrzymania rodziny jest dochód osiągany przez skarżących z tytułu uprawy gospodarstwa rolnego ( ok. 3000 zł na pół roku, czasem na rok ), dopłaty z Unii Europejskiej – 2800 zł na rok oraz zasiłki rodzinne ok. 400 zł. Oświadczają, iż pomagają im także rodzice z obu stron , a wysokość tej pomocy określają na kwotę około 1000 zł miesięcznie. Z oświadczenia skarżących znajdujących się w aktach sprawy wynika, iż posiadają oni dom w S. o pow. 88 m2 oraz nieruchomość rolną o pow. 4 ha. Nie wykazują cennych ruchomości czy oszczędności. Jak wynika z pisma uzupełniającego wniosek skarżących – rodzice pomagają im w codziennej egzystencji przekazując środki finansowe w granicach 1000 zł miesięcznie. Nie posiadają własnego sprzętu rolniczego, z pomocą rodziny uprawiają własne pole. Uprawy są tradycyjne – pszenica, owies, ziemniaki. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Mając na uwadze obecną sytuację finansową skarżących, należy stwierdzić, że uiszczenie kosztów sądowych nie byłoby możliwe bez uszczerbku w koniecznym ich utrzymaniu. W ocenie orzekającego, skarżący wykazali w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie są w stanie uiścić kosztów sądowych bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu. Biorąc pod uwagę w szczególności wysokość comiesięcznych, stałych dochodów rodziny w wysokości 620 zł plus pomoc materialna rodziców oraz bieżące dochody z gospodarstwa w przeliczeniu na liczbę członków rodziny, konieczność utrzymania trójki uczących się dzieci, brak oszczędności - w odniesieniu do zwyczajowych, podstawowych udokumentowanych wydatków na utrzymanie, braku oszczędności, braku cennych ruchomości - zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie strony od wpisu sądowego, a także innych ew. kosztów sądowych. Tym bardziej, iż zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem orzekającego, biorąc pod uwagę aktualną sytuację materialną skarżących - uiszczenie wymaganych kosztów postępowania mogłoby spowodować niemożność zapewnienia sobie podstawowych potrzeb życiowych. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżący – na podstawie przedstawionych przez nich danych i oświadczeń - do takich osób należą. Podsumowując należy zaznaczyć, iż w aktualnej sytuacji finansowej skarżących zwolnienie ich od kosztów sądowych w całości należy uznać za zasadne. Mając powyższe na uwadze orzeczono, jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).