II SA/Kr 1260/17

Starszy Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 2 stycznia 2018r na posiedzeniu niejawnym wniosku M. K. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi Spółdzielni Mieszkaniowej w B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 7 sierpnia 2017r. Nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary za usunięcie drzew p o s t a n a w i a zwolnić M. K. od kosztów sądowych. W dniu 19 grudnia 2017r. uczestniczka postępowania złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi Spółdzielni Mieszkaniowej w B. na decyzję SKO z dnia 7 sierpnia 2017r. wydaną w przedmiocie wymierzenia kary za usunięcie drzew. Strona domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych z uwagi na ciężką sytuację materialną. Podnosi, iż od 7 lat , gdy straciła pracę zatrudniona jest jedynie na umowy na zastępstwo lub ma przerwy w zatrudnieniu. Spłaca zadłużenie z okresu kiedy nie pracowała. Jest osobą z orzeczonym znacznym stopniem niepełnosprawności, leczoną [...]. Zdaniem orzekającego, wniosek strony zasługuje na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż wnioskodawczyni prowadzi gospodarstwo domowe samotnie. Źródłem utrzymania strony jest aktualnie umowa o pracę z wynagrodzeniem rzędu 2 058,00 zł. Miesięczne zobowiązania to kwota 1610 zł w skład których wchodzi czynsz, leki, energia, telefon, internet, dojazdy do pracy. Z oświadczenia skarżącej znajdujących się w aktach sprawy wynika, iż posiada ona udział w ponad 100 letnim domu jednorodzinnym o pow. 34 m2 oraz 48 m mieszkanie w bloku z wielkiej płyty. Nie wykazuje żadnych innych nieruchomości, nie posiada gospodarstwa rolnego ani oszczędności. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Mając na uwadze obecną sytuację finansową strony należy stwierdzić, że uiszczenie ew. kosztów nie byłoby możliwe bez uszczerbku w koniecznym jej utrzymaniu. W ocenie orzekającego, strona wykazała w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie uiścić ewentualnie od niej wymaganych kosztów sądowych bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu. Biorąc pod uwagę w szczególności wysokość osiąganych dochodów przez M. K. w kwocie łącznie 2 058 zł, niepewność zatrudnienia, samotność, orzeczony stopień niepełnosprawności, brak oszczędności, chorobę [...], koszty utrzymania określone na łączną kwotę 1610 zł, obciążenia pożyczkowe - zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie strony od aktualnie wymaganego wpisu sądowego i ew. dalszych kosztów w sprawie. Tym bardziej, iż zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem orzekającego, biorąc pod uwagę aktualną sytuację materialną strony - uiszczenie ew. wymaganych od niej jako uczestniczki postępowania przyszłych kosztów postępowania mogłoby spowodować niemożność zapewnienia sobie podstawowych potrzeb życiowych. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Strona – na podstawie przedstawionych przez nią danych i oświadczeń - do takich osób należy. Dlatego przyznanie jej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych należy uznać za adekwatne do aktualnej sytuacji majątkowej strony. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 )