II SA/Kr 1262/07

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 4 stycznia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku O. G. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi O. G. i Stowarzyszenia "[...]" na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...] Nr: [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej p o s t a n a w i a oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych Sygn. akt II SA/Kr 1262/07 P O S T A N O W I E N I E Dnia 4 stycznia 2008 r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 4 stycznia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Stowarzyszenia "[...]" o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi O. G. i Stowarzyszenia "[...]" na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...] Nr: [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej p o s t a n a w i a oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek O. G. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...] Nr: [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej. Z informacji zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżąca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem J. G., synem K. G., synową A. G. oracz czwórką małoletnich wnucząt. Ich miesięczny dochód wynosi 5.580 zł i stanowi go świadczenie emerytalne skarżącej w wysokości 1.200 zł, świadczenie emerytalne jej męża w wysokości 1.830 zł, wynagrodzenie za pracę syna w wysokości 1.300 zł oraz wynagrodzenie za pracę synowej w wysokości 1.250 zł. W skład majątku skarżącej wchodzi mieszkanie o powierzchni 62 m-. Skarżąca nie dysponuje natomiast oszczędnościami, jak również przedmiotami wartościowymi. Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy O. G. podniosła argumentację odnoszącą się do merytorycznych aspektów złożonej skargi. Zaakcentowała ponadto, iż znaczną część pobieranej emerytury przeznacza na zakup leków. Do wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca załączyła zaświadczenie lekarskie z dnia [...] grudnia 2007 roku o pozostawaniu w stałym leczeniu. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, że zwolnienie od kosztów sądowych stanowi odstępstwo od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami). Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, zgodnie z art. 246 § 1 wspomnianej ustawy przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie częściowym, którego przyznania domaga się skarżąca, obejmuje m. in. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (art. 245 § 3 ustawy). Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy zaś rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (post. NSA z dnia [...] grudnia 2002 r., [...]). Zgodnie z § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 12 września 2006 r. w sprawie minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2007 roku (Dz. U. z 2006 r. Nr 171, poz. 1227), od dnia 1 stycznia 2007 r. minimalne wynagrodzenie za pracę wynosi 936 zł. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia [...] stycznia 2005 r. (sygn. akt [...]), stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. W ocenie orzekającego przedstawiona przez skarżącą sytuacja finansowa nie daje podstaw do przyznania jej prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżąca uzyskuje bowiem stałe miesięczne dochody w postaci świadczenia emerytalnego w wysokości 1.200 zł. Wysokość uzyskiwanych dochodów jest wyższa niż minimalne wynagrodzenie pracownicze, o którym mowa wyżej. Stałymi dochodami dysponują także wszyscy dorośli członkowie rodziny skarżącej, pozostający we wspólnym gospodarstwie domowym. Łączna wysokość tych dochodów wynosi 5.580 zł. Sytuacja taka pozwala na poczynienie oszczędności na pokrycie kosztów sądowych w sprawie. Nie można pominąć także faktu, iż wyłożenie przez stronę skarżącą kosztów jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami). Sygn. akt II SA/Kr 1262/07 U Z A S A D N I E N I E Zarząd Stowarzyszenia "[...]" w K. złożył wniosek do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...] Nr: [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej. Z danych zawartych w urzędowym formularzu "PPPr" wynika, iż skarżące Stowarzyszenie jest organizacją pozarządową zrzeszającą osoby "[...]". Podmiot ten nie prowadzi działalności gospodarczej. W oświadczeniu o majątku i dochodach w rubryce 6 (wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych) wpisano sumę 92.632,00 zł, zaś w rubryce 8 (wysokość zysku lub strat za ostatni rok obrotowy według bilansu) podano kwotę 39.875,56 zł. Ponadto wskazano, iż skarżące Stowarzyszenie dysponuje kontem bankowym, na którym stan środków na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy wyniósł 34.631,70 zł. W uzasadnieniu wniosku skarżące Stowarzyszenie podniosło argumentację odnoszącą się do merytorycznych aspektów złożonej skargi. Dodało ponadto, iż organizacja nie posiada majątku trwałego, nie prowadzi działalności gospodarczej, nie otrzymuje dotacji państwowych i samorządowych. Utrzymuje się wyłącznie ze składek członkowskich systematycznie malejących ze względu na wiek członków. Mając na uwadze powyższe, zważono, co następuje: Przyznanie osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym zgodnie z art. 246 § 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30.8.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) następuje w określonych przypadkach. W zakresie całkowitym, gdy podmiot ten wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. W zakresie częściowym natomiast, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W przedmiotowej sprawie skarżące Stowarzyszenie domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Z treści art. 246 § 2 powołanej ustawy wynika, że ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów sądowych spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy. Zdaniem orzekającego Stowarzyszenie "[...]" nie wykazało, iż spełnia przesłanki, od których zaistnienia zależy przyznanie podmiotowi prawa pomocy. Zarówno wysokość wypracowanego w ostatnim roku obrotowym zysku (39.785,56 zł), jak i stan konta na posiadanym rachunku bankowym (34.631,70 zł) nie uzasadnia zwolnienia strony od kosztów sądowych, bowiem wysokość tych środków znacznie przekracza kwotę wpisu sądowego niniejszej sprawie. Konto bankowe nie zostało zablokowane, ani zabezpieczone, a więc nie ma przeszkód do dysponowania środkami zgromadzonymi na rachunku. Należy podkreślić, iż udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Skarżące Stowarzyszenie posiada natomiast środki finansowe wystarczające na uiszczenie pełnych kosztów postępowania sądowego, dlatego jego wniosek o zwolnienie od tych kosztów nie mógł zostać uwzględniony. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową, zarezerwowaną wyłącznie dla podmiotów znajdujących się w bardzo trudnej sytuacji finansowej, uniemożliwiającej pokrycie kosztów procesu. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 245 § 1 i 3, art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.).