II SA/Kr 1269/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 23 października 2009r na posiedzeniu niejawnym wniosku M.C . o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie radcy prawnego w sprawie skargi na decyzję [....] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 22 maja 2009r. Nr [....] w przedmiocie nakazu rozbiórki p o s t a n a w i a I. zwolnić skarżącą od kosztów sądowych , II. oddalić wniosek o ustanowienie radcy prawnego z urzędu. W dniu [....] 2009r. skarżąca M.C. złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie skargi na decyzję [....] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 22 maja 2009r. wydaną w przedmiocie nakazu rozbiórki. Skarżąca domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika z uwagi na niskie dochody, duże koszty utrzymania, fakt, iż ponoszenie kosztów sprawy spowoduje obciążenie dla jej rodziny. Wskazuje, iż utrzymuje się jedynie z emerytury rolniczej w wysokości [....] zł netto, wydatkuje duże kwoty na lekarstwa, gdyż jest osobą chorą na cukrzycę i jaskrę, ma problemy z kręgosłupem. Podaje, iż zamieszkuje wraz z córką, zięciem oraz wnukami, prowadzą oni gospodarstwo rolne i utrzymują siebie i dzieci z dochodów z tegoż gospodarstwa. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącej zasługuje w części na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe z córką, zięciem i dwójką wnuków. Źródłem utrzymania rodziny są świadczenia emerytalne KRUS skarżącej w wysokości [....] zł oraz dochody z posiadanego gospodarstwa rolnego w wysokości około [....] zł miesięcznie. Rodzina otrzymuje również dwa zasiłki rodzinne na dzieci w wysokości po 64 zł. Skarżąca podaje, iż osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym nie osiągają innych, poza uzyskiwanym z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego, dochodów. Z oświadczenia skarżącej znajdującej się w aktach sprawy wynika także, iż posiada ona dom o pow. 130 m2, zabudowania gospodarcze typu stajnia, obora, gospodarstwo rolne o pow. 7,70 ha, a także dwa ciągniki rolnicze z 1984 i 1985 roku , należące do córki i zięcia. Skarżąca nie wykazuje innych cennych ruchomości ani oszczędności. Dodaje, iż koszty utrzymania są wysokie, a ceny w skupie za produkty otrzymywane z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego bardzo spadły. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym - gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach - z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. W ocenie orzekającego, skarżąca wykazała w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu. Biorąc pod uwagę w szczególności wysokość comiesięcznych, stałych dochodów 5 - osobowej rodziny skarżącej w wysokości [....] zł w odniesieniu do wydatków, konieczności utrzymania dwójki małoletnich dzieci, braku oszczędności, wydatków na leki dla wnioskodawczyni - w kontekście wysokości kosztów, zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie strony od kosztów. Tym bardziej, iż zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem orzekającego, w przedmiotowej sprawie okoliczności takie zostały wykazane w stopniu uzasadniającym zwolnienie od kosztów sądowych. Nie widzi się zaś podstaw do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez ustanowienie dla skarżącej również radcy prawnego z uwagi na fakty, iż rodzina skarżącej uzyskuje jednak stałe miesięczne dochody rzędu [....] zł nie wykazuje żadnych nadzwyczajnych obciążeń budżetu domowego jak np. kredyt bankowy oraz ma majątek ( dom, znaczne gospodarstwo rolne o pow. 7,70 ha ), który w przypadkach, gdy jego właścicielowi brakuje bieżących środków finansowych na pokrycie należnych kosztów, może posłużyć jako zabezpieczenie kredytu czy pożyczki. Jak zresztą wynika z oświadczeń skarżącej, córka oraz zięć osiągają właśnie dochody z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego. Rodzina posiada także maszyny rolnicze, ciągniki. Mając taki majątek rodzina skarżącej dysponuje funduszami i środkami finansowymi, które, w celu dochodzenia swych praw przed sądem winna również zabezpieczyć w domowym budżecie w celu pokrycia choćby części kosztów. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżąca do takich osób nie należy. Dlatego przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych przy równoczesnej odmowie ustanowienia dla strony kwalifikowanego pełnomocnika należy uznać za adekwatną do aktualnej sytuacji majątkowej strony. Podsumowując należy zaznaczyć, iż w aktualnej sytuacji finansowej skarżącej zwolnienie jej od kosztów sądowych w całości i ustanowienie pełnomocnika z urzędu byłoby niezasadne. Konieczność zaś poniesienia kosztów ustanowienia ew. pełnomocnika z wyboru przy równoczesnym całkowitym zwolnieniu od kosztów sądowych, nie naraża skarżącej ani jej rodziny na pogorszenie warunków bytowych, a z drugiej strony odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swoją pomoc powinno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).