II SA/Kr 1271/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Tuszyńska Sędziowie WSA Krzysztof Bogusz - del AWSA Janusz Kasprzycki (spr.) Protokolant Edyta Domagalska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 grudnia 2007 r. sprawy ze skargi I.M. na postanowienie Wojewody z dnia [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania I. uchyla zaskarżone postanowienie jak i poprzedzające je postanowienie organu pierwszej instancji; II. zasądza od Wojewody na rzecz skarżącej I.M. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Wnioskiem z dnia .........2004 r. I.M. zażądała ustalenia i wypłaty odszkodowania za zajęcie nieruchomości pod drogę publiczną. Postanowieniem z dnia (....) , Starosta D. powołując się na art. 97 § 1 pkt 4, art. 100 § 1 i 101 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 z późn. zm., zwanej dalej w skrócie - k.p.a.), po pierwsze, zawiesił z urzędu postępowanie wszczęte z wniosku I.M. , do którego przyłączyli się D.L. i W.M. , w przedmiocie ustalenia i wypłaty odszkodowania na podstawie art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872 z późn. zm.) za nieruchomość oznaczoną jako działka nr ..... o pow. 0, 04 ha, stanowiącą własność nieżyjącego P.D., która została zajęta pod odcinek drogi powiatowej nr ...... (obecnie nr.... S. ), po drugie wezwał domniemanych spadkobierców do uregulowania stanu prawnego przedmiotowej nieruchomości w Sądzie Rejonowym w D. i przedłożenia postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po nieżyjącym P. w zakreślonym terminie. W uzasadnieniu tego postanowienia Starosta D. wskazał, że rozstrzygnięcia wymaga zagadnienie wstępne jakim jest uregulowanie stanu prawnego po nieżyjącym właścicielu nieruchomości zajętej pod drogę. Ustalenie i wypłata odszkodowania z tego tytułu możliwe będzie dopiero po udokumentowaniu następstwa prawnego po nieżyjącym właścicielu przedmiotowej nieruchomości oraz jak dodał po wydaniu przez wojewodę decyzji stwierdzającej nabycie tej nieruchomości z mocy prawa. Zażalenie na to postanowienie wniosła I.M. występując w imieniu własnym oraz swoich dzieci – D.L. i W.M. . Podniosła w nim, że Starosta D. zarzuca jej brak podstawy prawnej do roszczenia o odszkodowanie, gdy tymczasem jest ona w posiadaniu wszystkich, jak twierdzi, niezbędnych dokumentów sądowych i notarialnych, na podstawie których jest właścicielką całego gospodarstwa po ojcu P.D. od 1979 r. Urząd domaga się przeprowadzenia masy spadkowej, co w jej ocenie nie ma najmniejszego sensu. Koszty postępowania tego byłoby kilkakrotnie wyższe od wartości tego gruntu. Podniosła, że w 1970 r. w taki sposób jak niniejszy zabrano jej mniejszy kawałek parceli pod budowę drogi strategicznej, ale po trzydziestu latach zapłacono jej pokaźną sumę bez żadnego starania się i nie kwestionowano jej własności. Tutaj zaś czeka trzy lata. Postanowieniem z dnia (....) Wojewoda ..... działając w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 97 § 1 pkt 4 i 100 § 1 k.p.a. utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. W uzasadnieniu tak podjętego rozstrzygnięcia Wojewoda .... wskazał, że argumenty zawarte w zażaleniu nie znajdują uzasadnienia. Właścicielem nieruchomości zajętej pod drogę był nieżyjący P.D.. Wniosek o ustalenie i wypłatę odszkodowania złożyli podający się jako domniemani spadkobiercy m. in. I.M. , D.L. i W.M. . Stosownie do art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. organ administracji zawiesza postępowanie, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. W tym przypadku zagadnieniem tym jest ustalenie właściciela bądź właścicieli nieruchomości w stosunku do której ma być ustalone i wypłacone odszkodowanie, o którym mowa w art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872 z późna. zm.). Wojewoda wskazał, że materiał dowodowy pozwala stwierdzić, że I.M. , D.L. , W.M. są m. in. domniemanymi spadkobiercami po zmarłym P.D., ale postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku nie zapadło. Skoro wnioskodawcy takim postanowieniem się nie legitymowali, to stwierdzenie nabycia spadku po zmarłym P.D. jest zagadnieniem wstępnym i stanowi okoliczność zawieszenia postępowania, na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. Dopiero prawomocne stwierdzenie przez sąd nabycia spadku potwierdza fakt, że osoby wymienione w postanowieniu są spadkobiercami, a zatem posiadają przymiot strony w rozumieniu art. 28 k.p.a. i są legitymowane do ubiegania się o odszkodowanie. W dalszej części uzasadnienia Wojewoda wskazał jakie podmioty mają interes prawny w rozumieniu art. 28 k.p.a. konstatując to stwierdzeniem, że w przedmiotowej sprawie wnioskodawcy mają interes faktyczny, który nie jest tożsamy z interesem prawnym. Naruszenie prawa strony do wypowiedzenia się co do przeprowadzenia dowodów, które to prawo stanowi jedną z gwarancji procesowych zasady czynnego udziału strony w postępowaniu uprawnia organ odwoławczy do uchylenia decyzji wydanej przez organ I instancji. Wobec powyższego Wojewoda ..... orzekł jak sentencji postanowienia. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na powyższe postanowienie wniosła I.M. wyrażając rozgoryczenie z powodu długotrwałego postępowania w przedmiocie ustalenia i wypłaty odszkodowania za zajęcie nieruchomości pod drogę publiczną. Podała, że w 1963 r. jej ojcu P .D. zabrano pod drogę pas ziemi o długości 160 m i szerokości 2,5 m. Parcela ich, gdzie mieściło się gospodarstwo rolne, została zawężona. Podała także, że jej córka dokupiła "kawałek sąsiadującej ziemi".Żaden bowiem budynek nie znajdował się w wymaganej przepisami odległości od osi jezdni. W 1975 r. wraz z mężem została uwłaszczona z całym gospodarstwem rolnym liczącym 3.33 ha. Podniosła, że władze powiatowe i wojewódzkie nakazują jej przeprowadzić masę spadkową po ojcu, a spadkobierców jest sześcioro. Jej bracia i siostra są dobrze usytuowani. Same koszty przejazdu rodzeństwa i dokumenty w jej ocenie przewyższyłyby wartość odszkodowawczą. W odpowiedzi na tą skargę Wojewoda .... wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko, wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuję: Sądy administracyjne powołane są do badania legalności, czyli zgodności zaskarżonych decyzji lub postanowień z przepisami prawa materialnego i przepisami postępowania, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania decyzji lub postanowienia (art. 1, 2 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo po postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej w skrócie – p.p.s.a.). Stosownie do treści art. 134 p.p.s.a. sąd administracyjny nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną w niej podstawą prawną, orzeka jednakże w granicach sprawy. Skarga jest zasadna. Nie można podzielić stanowiska organów obu instancji prowadzących postępowanie w sprawie ustalenia i wypłaty odszkodowania na podstawie art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872 z późn. zm.), za nieruchomość oznaczoną jako działka nr ...... o pow. 0, 04 ha, stanowiącą własność nieżyjącego P.D. , która została zajęta pod odcinek drogi powiatowej nr .....(obecnie nr .... S.), że kwestia wydania postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po zmarłym P.D. jest zagadnieniem wstępnym, o którym mowa w art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. i stanowi przesłankę zawieszenia tego postępowania. Zagadnieniem wstępnym jest takie zagadnienie prawne od którego rozstrzygnięcia musi zależeć rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji w danym postępowaniu administracyjnym. Skoro organ prowadzący niniejsze postępowanie zna imiona, nazwiska, a nawet adresy spadkobierców, którzy zostali wskazani podczas przeprowadzonej w dniu (....) w Starostwie Powiatowym w D. rozprawy administracyjnej, to brak jest zależności między uprzednim rozstrzygnięciem zagadnienia wstępnego a "wydaniem decyzji" w niniejszej sprawie. Potwierdzenia spadkobierców organ administracji publicznej może dochodzić wszystkimi dostępnymi środkami dowodowymi, a nie jedynie deklaratoryjnym postanowieniem o stwierdzeniu nabycia spadku. Gdyby tak było pozbawiona byłaby sensu przesłanka obligatoryjnego zawieszenia postępowania administracyjnego, wyrażona w art. 97 § 1 pkt 1, która nakazuje organowi zawiesić postępowanie w razie śmierci strony lub jednej ze stron, jeżeli wezwanie spadkobierców zmarłej strony do udziału nie jest możliwe i nie zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 30 § 5, a postępowanie nie podlega umorzeniu jako bezprzedmiotowe (art. 105). Niemożność wezwania spadkobierców istnieje wtedy, gdy są oni znani. Zauważyć także należy, że w postanowieniu w przedmiocie zawieszenia postępowania administracyjnego organ może się wypowiadać jedynie co do zaistnienia bądź barku przesłanek do zawieszenia postępowania. O tym, czy ktoś jest stroną, czy też nie organ powinien się wypowiedzieć w decyzji administracyjnej załatwiającej sprawę. Organy obu instancji dopuściły się zatem naruszenia przepisu art. 97 § pkt 4 k.p.a. poprzez jego błędną interpretację, a które to naruszenie miało wpływ na wynik sprawy. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U., z 2002 r., Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w punkcie I sentencji wyroku. O kosztach natomiast Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie orzekł w punkcie II sentencji wyroku, na podstawie art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U., z 2002 r., Nr 153, póz. 1270 ze zm.).