II SA/Kr 1276/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 6 marca 2009r na posiedzeniu niejawnym wniosku K. H. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Wojewody z dnia 30 października 2008r., Nr [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania p o s t a n a w i a I. zwolnić skarżącego ponad kwotę 500,00 zł od wpisu sądowego, należnego od złożonej skargi , II. w pozostałej części oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 2 marca 2009r. skarżący K. H. złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Wojewody z dnia 30 października 2008r. wydaną w przedmiocie ustalenia odszkodowania. Skarżący domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych z uwagi na niskie dochody, duże koszty utrzymania, fakt, iż ponoszenie kosztów sprawy spowoduje obciążenie dla jego rodziny. Wskazuje, iż pracuje sezonowo w [...], żona jest aktualnie na urlopie wychowawczym, sam skarżący utrzymuje 1.5 rocznego syna. Ponosi znaczne koszty utrzymania, wyżywienia, wynajmu lokalu mieszkalnego za granicą oraz opłaty za studia żony w systemie zaocznym na Uniwersytecie Ekonomicznym w [...]. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącego zasługuje w części na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną, obecnie przebywającą na urlopie wychowawczym oraz 1.5 rocznym synem. Ponadto, jak wynika z oświadczenia strony, w domu, w którym zamieszkuje żona oraz syn, mieszkają także matka skarżącego oraz uczący się brat. Źródłem utrzymania 3 - osobowej rodziny wnioskodawcy są zarobki, które skarżący osiąga pracując sezonowo za granicą w wysokości 3 800,00 zł. Ponadto, jak dodaje, matka otrzymuje emeryturę w wysokości 600,00 zł oraz zatrudniona jest w wymiarze - etatu z wynagrodzeniem około 350,00 zł. Skarżący wykazuje wydatki, które zmuszony jest ponosić miesięcznie, i tak : opłata za studia żony - 600 zł, opłata za wynajęcie mieszkania w [...] - 940 zł, opłaty za media i telefon - 180 zł , koszty utrzymania dziecka ( strona podaje, iż dziecko wymaga szczególnej opieki i odżywiania ze względu na skazę białkową ), koszty wyżywienia - 1350 zł, koszty przejazdów do Polski - 650 zł. Jak podaje, powyższe dane określone są w przybliżonych wartościach. Wydatki te zatem, po przeliczeniu i dodaniu wynoszą miesięcznie około 4 270 zł. Z oświadczenia skarżącego znajdującej się w aktach sprawy wynika także, iż posiada on działkę, która jest przedmiotem jego skargi w niniejszej sprawie. Ponadto wnioskodawca nie wykazuje faktu posiadania żadnych cennych ruchomości ani oszczędności. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym - gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach - z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. W myśl przepisu § 1 pkt. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 221 poz. 2193 ) - wpis od skargi w przedmiotowej sprawie wynosi 1700,00 zł. Mając na uwadze obecną sytuację finansową skarżącego, należy stwierdzić, że uiszczenie wpisu w pełnej wysokości nie byłoby możliwe bez uszczerbku w koniecznym własnym oraz najbliższych utrzymaniu. W ocenie orzekającego, skarżący wykazał w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie uiścić pełnego należnego wpisu sądowego bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu. Biorąc pod uwagę w szczególności wysokość comiesięcznych, stałych dochodów rodziny skarżącego w wysokości 3 800 zł w odniesieniu do przedstawionych wydatków, braku oszczędności, a także uwzględniając konieczność utrzymania aktualnie niepracującej żony oraz małoletniego dziecka - w kontekście wysokości samego wpisu, zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie strony w części od wpisu sądowego. Tym bardziej, iż zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem orzekającego, w przedmiotowej sprawie okoliczności takie zostały wykazane w stopniu uzasadniającym częściowe zwolnienie od wpisu sądowego ponad kwotę 500,00 zł. Orzekający zaś nie widzi podstaw do całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych z uwagi na fakty, iż skarżący uzyskuje jednak stałe miesięczne dochody rzędu 3 800 zł oraz ma majątek ( działka ), który w przypadkach, gdy jego właścicielowi brakuje bieżących środków finansowych na pokrycie należnych kosztów, może posłużyć jako zabezpieczenie kredytu czy pożyczki. Należy także zaznaczyć, iż budzi wątpliwości orzekającego proste wyliczenie zestawienia kosztów i zarobków, które sugerowałoby, iż wnioskodawca miesięcznie ma większe wydatki ( 4 270 zł ) niż wykazane dochody ( 3 800,00 zł ). Może to nasuwać uzasadnione wątpliwości co do rzeczywistej wysokości osiąganych w [...] dochodów wnioskodawcy. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżący do takich osób nie należy. Dlatego przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od konieczności uiszczenia części wpisu sądowego należy uznać za adekwatną do aktualnej sytuacji majątkowej strony. Tym bardziej, iż jak wykazano - skarżący posiada stały, wysoki dochód, nie ma zadłużenia i stąd może faktycznie pokryć przynajmniej część wymaganych na obecnym etapie postępowania sądowego kosztów sądowych. Trzeba również zaznaczyć, iż każdy obywatel zamierzający wytoczyć sprawę sądową musi się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Strona winna poczynić starania celem zabezpieczenia środków finansowych z dochodów uzyskiwanych w dłuższym okresie, niezbędnych do pokrycia choćby części kosztów sądowych. Nie można pominąć także i tego, że wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Podsumowując należy zaznaczyć, iż w aktualnej sytuacji finansowej skarżącego zwolnienie go od kosztów sądowych w całości byłoby niezasadne. Konieczność zaś poniesienia aktualnie wymaganych kosztów w części ( zwolnienie obejmuje kwotę wpisu ponad 500,00 zł ) nie naraża skarżącego na pogorszenie jego warunków bytowych, a z drugiej strony odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swoją pomoc powinno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym. Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł, jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).