II SA/Kr 1279/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Joanna Tuszyńska (spr.) Sędziowie: WSA Renata Czeluśniak WSA Mirosław Bator Protokolant: Katarzyna Zbylut po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 kwietnia 2011 r. sprawy ze skargi J. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 25 sierpnia 2010 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; Wójt Gminy [...] decyzją z dnia 25 czerwca 2010 r., na podstawie art. 105 § 1 kpa umorzył postępowanie w sprawie usunięcia bez zezwolenia drzew na działkach nr "1", "2", "3" w miejscowości Z., gmina [...]. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że postępowanie zostało wszczęte na skutek wniosku J. Z., właścicielki działki nr "1" oraz współwłaścicielki działek nr "2" i "3", która podała, że na ww. nieruchomościach zostały usunięte drzewa bez zezwolenia. W wyniku przeprowadzonych w dniach [...].03.2010 r. i [...].04.2010 r. oględzin na działce nr "1" zinwentaryzowano [...] sztuk pni po usuniętych drzewach w pasie pod linią niskiego napięcia. Na działce nr "2" zinwentaryzowano [...] sztuk pni po usuniętych wierzbach o obwodach: 24cm, 24cm, 23cm, 27cm, 20cm. Na działce nr "3" nie stwierdzono żadnych pni po ściętych drzewach. Organ ustalił, że wycinki na działce nr "1" dokonali pracownicy ENION S.A. w związku faktem, że drzewa i gałęzie znajdujące się pod linią niskiego napięcia wrastały w przewody linii energetycznej, co stanowiło bezpośrednie zagrożenie porażenia prądem elektrycznym osób znajdujących się i mogących znaleźć się w pobliżu oraz zagrażało bezpieczeństwu urządzeń elektroenergetycznych. Z uwagi na natychmiastową potrzebę podjęcia działań zmierzających do usunięcia zagrożenia wycinki dokonano bez obecności i wiedzy właściciela działki. ENION S.A. nie jest posiadaczem działki nr "1", nie ma prawa własności do tej działki, własnością zakładu jest przebiegająca linii energetyczna niskiego napięcia przebiegająca przez tą działkę, która wchodzi w skład przedsiębiorstwa energetycznego i nie stanowi jednak części składowej tej nieruchomości. Organ nie uznał za wiarygodne danych zawartych w protokole z dnia [...].12.2008 r. spisanym pomiędzy J. Z. i Enion SA z uwagi na błędne liczenie wyciętych drzew. Odnośnie wycinki na działkach nr "2" i "3" organ wyjaśnił, że współwłaściciele działek zeznali, że nie wycinali drzew na tych działkach, uzyskano natomiast informację, że w 2007 r. ówczesny sołtys Z. T. K. przycinał konary i krzewy na drzewach, które utrudniały przejazd drogą ("2") na prośbę J. Z., która nie miała dojazdu do swojej działki. J. Z. oświadczyła, że w 2007 r. pisała prośbę do Wójta Gminy [...] o oczyszczenie drogi gminnej nr działki "4" w m. Z.. Nadto organ podał, że sprawa wycinki drzew na działkach gminnych toczy się w Starostwie Powiatowym w [...]. Stwierdził również, że dochodzenie prowadzone przez policję nie doprowadziło do ustalenia sprawcy wycinki drzew na działkach nr "2", "3". Organ podniósł, że zgodnie z utrwalonymi poglądami w doktrynie i orzecznictwie karę pieniężną za usuniecie drzew bez wymaganego zezwolenia organ wymierza posiadaczowi nieruchomości, ponieważ on tylko może wystąpić z wnioskiem o wydanie zezwolenia na usunięcie drzew (art. 83 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody). W związku z tym, ENION S.A. nie będąc posiadaczem nieruchomości nie mógł wystąpić z wnioskiem o wydanie zezwolenia na usunięcie drzew i co za tym idzie nie może być mu wymierzona kara za usunięcie drzew bez zezwolenia w świetle ustawy o ochronie przyrody. Powyższe czyni sprawę bezprzedmiotową. Odwołanie od ww. decyzji wniosła J. Z.. Zarzuciła, że organ nieprawidłowo przeprowadził postępowanie dowodowe, w konsekwencji dokonał błędnych ustaleń faktycznych zakresie wieku wyciętych drzew i ich ilości. Zaprzeczyła, że zwracała się do sołtysa o przycinanie jakichkolwiek drzew, czy krzewów utrudniających przejazd drogą (nr "2"). Zakwestionowała również kwalifikacje biegłego S. K. do sporządzenia opinii. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia 25 sierpnia 2010 r., znak: [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 105 § 1 kpa, art. 83 ust. 1 i ust. 6 pkt 4, art. 88 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004r. o ochronie przyrody ( Dz. U. z 2009r. Nr 151, poz. 1220), utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu organ odwoławczy podzielił ustalenia faktyczne i rozważania prawe organu I instancji. Wskazał, że karę pieniężną za usunięcie drzew można wymierzyć posiadaczowi nieruchomości, natomiast nie ma podstaw do wymierzenia takiej kary osobie trzeciej, gdyż nie jest ona zobowiązana do utrzymywania we właściwym stanie drzew i krzewów rosnących na cudzej nieruchomości. Natomiast osoba trzecia, która dokonała wycięcia drzew i krzewów z cudzej nieruchomości bez zgody właściciela, użytkownika wieczystego lub posiadacza ponosi odpowiedzialność karną za występek lub wykroczenie i odpowiedzialność cywilną z tytułu czynu niedozwolonego. Nadto powodowanie zniszczeń w świecie roślinnym w znacznym rozmiarze stanowi przestępstwo określone w XXII rozdziale Kodeksu karnego. Enion Grupa Tauron S.A. nie jest właścicielem, użytkownikiem, ani posiadaczem działki nr "1", dlatego też organ słusznie wskazał, iż nie można w tym przypadku mówić o zastosowaniu sankcji określonej w art. 88 ust. 1 pkt 2 w/w ustawy. Nadto postępowanie prowadzone przez organy ścigania (obejmujące działkę "3") także nie przyniosły efektów i zostało umorzone, właśnie ze względu na brak wykrycia sprawców. W kwestii działki nr "2" "organ nie ustalił czy na tej działce w ogóle dokonano usunięcia drzew, albowiem brak jest na to dowodów w postaci pieńków". Odnosząc się do zarzutów odwołania organ wskazał, że brak jest podstaw do kwestionowania wiedzy S. K., który jest rzeczoznawcą majątkowym. Ponadto kwestia ustalenia wieku drzew w niniejszej sprawie schodzi na dalszy plan, albowiem jak wskazano wyżej podstawową kwestią jest brak możliwości nałożenia kary na Enion Grupa Tauron S.A. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na decyzję Samorządowego Kolegium w [...] wniosła J. Z., domagając się uchylenia decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. W pierwszej kolejności skarżąca podniosła, że zasadne jest zawieszenie postępowania administracyjnego, do czasu zakończenia będącego w toku postępowania rozgraniczeniowego, gdyż obecnie nie można ustalić granic nieruchomości i tym samym przesądzić, czy część usuniętych drzew rosła w obrębie działki nr "3", czy też sąsiedniej. Zakwestionowała opinię sporządzoną na potrzeby postępowania przez S. K., która zawiera odmienne ustalenia faktyczne niż zawarte w protokole z dnia [...].12.2008 r., jak również posiadanie przez biegłego wymaganej wiedzy specjalistycznej. Wskazała również, że spółka mogła za zgodą właściciela zwrócić się o wyrażenie zgody na usunięcie drzew, bowiem będąc właścicielem słupa energetycznego usytuowanego na działce "5" miała atrybuty posiadacza. W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał swoje stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Przepis art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) stanowi, iż sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Zgodnie z treścią art.3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, nie będąc przy tym związanymi granicami skargi (art. 134 ustawy). Zgodnie z przepisem art. 105 § 1 kpa, stanowiącym podstawę zaskarżonej decyzji, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania. Postępowanie może się stać się bezprzedmiotowe z przyczyn przedmiotowych lub podmiotowych. Pierwszy przypadek będzie miał miejsce wtedy, gdy okaże się, że nie ma normy prawnej udzielającej organowi administracji publicznej kompetencji do wydania decyzji administracyjnej lub, że nie ma okoliczności faktycznych uzasadniających według hipotezy normy prawnej kompetencję organu administracji publicznej do wydania decyzji administracyjnej. Innymi słowy organ wtedy uprawniony jest do podjęcia decyzji o umorzeniu postępowania z powodu jego bezprzedmiotowości, gdy stwierdzi oczywisty brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy. Przenosząc te uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy podkreślić należy, że wydanie decyzji o umorzeniu postępowania administracyjnego było przedwczesne, bez należytego zebrania materiału dowodowego oraz bez wyjaśnienia okoliczności faktycznych sprawy, co stanowi naruszenie art. 7, 77 i 80 k.p.a. odnoszących się do zasad prowadzenia postępowania dowodowego. Stosownie do treści art. 83 ust.1 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (t.j.Dz.U.09.151.1220) usunięcie drzew lub krzewów z terenu nieruchomości może nastąpić, z zastrzeżeniem ust. 2 i 2a, po uzyskaniu zezwolenia wydanego przez wójta, burmistrza albo prezydenta miasta na wniosek posiadacza nieruchomości. W myśl art.88 ust. 1 ustawy właściwy organ wymierza administracyjną karę pieniężną za usuwanie drzew lub krzewów bez wymaganego zezwolenia. Przepis ten wprost nie wskazuje adresata nakazu. W orzecznictwie i doktrynie jednolicie przyjmuje się, że wykładnia tych przepisów prowadzi do wniosku, że za usunięcie drzew lub krzewów bez zezwolenia może odpowiadać wyłącznie osoba, która mogła uzyskać zezwolenie na ich usunięcie, czyli właściciel, użytkownik wieczysty i posiadacz. W związku z tym w pierwszej kolejności organ administracji powinien dokonać ustaleń czy podmiot, który usunął drzewa lub krzewy, mógłby uzyskać zezwolenie na ich usunięcie, a zatem czy jest posiadaczem nieruchomości, na której one rosły. Tylko bowiem taki podmiot może ponosić odpowiedzialność za usunięcie drzew lub krzewów bez zezwolenia. Skoro bowiem nikt inny nie mógłby uzyskać zezwolenia, to oczywiście również nikt inny nie może ponosić odpowiedzialności za ich usunięcie bez zezwolenia (W. Radecki, Opłaty i kary pieniężne w ochronie środowiska, J. Sommer (red.), Wrocław 1993, s. 28). Odpowiedzialność w tym zakresie została zobiektywizowana, a do jej ponoszenia wystarczy samo wykazanie związku przyczynowego między działaniem określonego podmiotu a zniszczeniem drzew lub krzewów. Podkreślenia również wymaga, że decyzje w przedmiocie kary pieniężnej za usunięcie drzew bez zezwolenia mają charakter decyzji związanych, tzn. w przypadku wystąpienia przesłanek do wymierzenia kary, wydanie przez organ decyzji staje się obligatoryjne. Organ ustalił, że ENION S.A. nie jest posiadaczem działki nr "1" położonej w miejscowości Z.. W uzasadnieniu decyzji nie wskazano w oparciu o jakie dowody ustalenia tego dokonano. Zauważyć w związku z tym pozostaje, że z przedłożonych akt administracyjnych wynika, że dowodem takim były wyłącznie zeznania świadka K. M., który podał, że zakład energetyczny nie jest posiadaczem ani właścicielem działki nr "1". Oparcie ustalenia na ocenie dokonanej przez świadka było nieprawidłowe. Rzeczą organu było ustalenie odpowiednich faktów i dopiero na ich podstawie wyciągnięcie wynikających z nich wniosków. Również ustalenia organu dotyczące wycięcia drzew i krzewów na działkach nr "2" i "3" są niewystarczające. Organ nie ocenił zeznań K. K., który podał, że wycinki drzew na działce nr "2" dokonał T. K. na polecenie urzędu gminy. Uzupełnienia wymagają również zeznania świadka T. K., który stwierdził jedynie, że na działce zostały przycięte konary i krzewy, nie podając jednakże przez kogo. Organ nie dokonał również ustaleń odnośnie wieku drzew usuniętych z działki "2". Nadto ustalenia dokonane przez organ I instancji są wewnętrznie sprzeczne. Ustalając bowiem, że na działce nr "3" nie stwierdzono żadnych pni po ściętych drzewach organ podał jednocześnie, że dochodzenie prowadzone przez policję nie doprowadziło do ustalenia sprawcy wycinki drzew na działce nr "3". Fakt odmowy wszczęcia postępowania karnego nie zwalnia organu z dokonania własnych ustaleń w sprawie. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy rzeczą organu będzie zatem uzupełnienie materiału dowodowego we wskazanym wyżej kierunku oraz przede wszystkim dokonanie ustalenia, czy przedsiębiorstwu energetycznemu, które wycięło drzewa na działce nr "1" przysługiwał przymiot posiadacza tej nieruchomości. Organ uwzględni przy tym następujące uwagi: Według kodeksu cywilnego posiadanie jest stanem faktycznym, polegającym na faktycznym władztwie, przez które rozumie się samą możność władania rzeczą. Przepis art. 336 k.c. rozróżnia posiadanie samoistne i posiadanie zależne. Posiadanie samoistne cechuje wykonywanie władztwa nad rzeczą przez jej posiadacza w takim zakresie w jakim czyni to właściciel. Natomiast istotą posiadania zależnego jest władztwo nad cudzą rzeczą w zakresie odpowiadającym prawu podmiotowemu, innemu niż własność, które posiadacz wykonuje. Przepis art. 83 ust.1 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody dotyczy tak posiadania samoistnego, jak i zależnego. W aktualnym stanie prawnym (art. 3051 k.c.) nieruchomość można obciążyć na rzecz przedsiębiorcy, który zamierza wybudować lub którego własność stanowią urządzenia służące do doprowadzania lub odprowadzania płynów, pary, gazu, energii elektrycznej oraz inne urządzenia podobne nie należące do części składowych nieruchomości, jeżeli wchodzą w skład przedsiębiorstwa, prawem polegającym na tym, że przedsiębiorca może korzystać w oznaczonym zakresie z nieruchomości obciążonej, zgodnie z przeznaczeniem tych urządzeń (służebność przesyłu). Do służebności przesyłu stosuje się odpowiednio przepisy o służebnościach gruntowych (art. 3054) k.c. Według przepisu art.352 kc posiadaczem służebności jest ten, kto faktycznie korzysta z cudzej nieruchomości w zakresie odpowiadającym treści służebności. Władanie w zakresie służebności gruntowej kwalifikuje się, zgodnie z art. 336 k.c., jako posiadanie zależne. Zakład energetyczny może być również posiadaczem zależnym nieruchomości na podstawie umowy wiążącej go z właścicielem, przewidującej prawo dostępu przedsiębiorstwa do linii energetycznej przebiegającej przez nieruchomość. Stosownie do treści art.145 § 1 pkt 1) lit c) Sąd uchyla zaskarżoną decyzję w razie stwierdzenia naruszenia przez organy administracji przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z przyczyn wskazanych wyżej uznać należy, że przesłanka ta została spełniona. Dlatego też, na podstawie powołanego przepisu oraz art.135 p.p.s.a. orzeczono jak w punkcie i wyroku.