II SA/Kr 1282/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Tuszyńska Sędziowie NSA Anna Szkodzińska WSA Aldona Gąsecka-Duda (spr.) Protokolant: Joanna Obrał po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 maja 2009 r. sprawy ze skargi K. M. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...] sierpnia 2001 r. nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję tego samego organu z dnia [...].01.2001 r. Decyzją Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia 23.01.2001r. nr [....] , na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24.01.1991 roku o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego ( tekst jednolity Dz. U. z 1997r. Nr 142, poz. 950 z późniejszymi zmianami ) orzeczono o pozbawieniu W.M. uprawnień kombatanckich przyznanych przez Zarząd Wojewódzki Związku Bojowników o Wolność i Demokrację w K. decyzją z dnia 1.10.1982r. Orzekając w ten sposób podano, że w okresie zaliczonym do działalności kombatanckiej W.M. pełnił służbę w Wojsku Polskim. Z akt sprawy wynika, że podczas służby nie brał udziału w walkach z oddziałami wymienionymi w art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, zaś uprawnienia kombatanckie uzyskał wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze uczestnika walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej. Stosownie do art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy osoby takie pozbawia się uprawnień kombatanckich, przy czym w myśl tego przepisu organ wydający decyzję nie jest zobowiązany do wyjaśnienia, czy istnieją inne przesłanki uzasadniające przyznanie uprawnień kombatanckich. Składając w terminie wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy W. M. zarzucał, że powyższa decyzja narusza prawo materialne i procesowe, a nadto jest niesprawiedliwa. Wskazywał, że ustalenie, jakoby uzyskał status kombatanta z uwagi na utrwalanie władzy ludowej jest wadliwe, ponieważ służbę odbywał z poboru w okresie od 21.06.1948r. do 12.07.1950r. w [....] Pułku Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego, walcząc z resztkami Ukraińskiej Powstańczej Armii w B. Podnosił także, że od sierpnia 1944r. do maja 1945r. służył w tzw. [....] Batalionach w S. , województwo l., również broniąc ludności polskiej przed UPA. Powołał się przy tym na pisemne zeznanie świadka oraz wskazywał, że podstawą uprawnień kombatanckich jest art. 1 ust. 2 pkt 6 i 7 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Zastosowanie wobec niego art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy uznawał za naruszenie tych przepisów w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. W.M. zarzucał nadto, że uzasadnienie decyzji nie spełnia wymogów art. 107 § 3 k.p.a., a organ nie jest zwolniony z dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i prawnego sprawy według reguł zawartych w art. 7- 9, art. 11- 12 oraz art. 75, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. Nadto rozstrzygnięcie, pozbawiające praw słusznie nabytych narusza zasadę sprawiedliwości społecznej oraz art. 49 Konstytucji RP. Decyzją Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia 1.08.2001r. nr [....] , na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 k.p.a. w zw. z art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24.01.1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego ( Dz. U. z 1997r. Nr 142, poz. 950 ze zmianami ) utrzymano w mocy decyzję własną tego organu z dnia 23.01.2001r. nr [....] . Uzasadniając powyższe podano, że skarżący nabył uprawnienia wyłącznie z tytułu utrwalania władzy ludowej, a w okresie uznanym za działalność kombatancką pełnił służbę w Korpusie Bezpieczeństwa Wewnętrznego już po dniu 30.06.1947r., nie biorąc udziału w walkach z Ukraińską Powstańczą Armią i Wehrwolfem, co ustalono na podstawie akt Związku Bojowników o Wolność i Demokrację oraz Centralnego Archiwum Wojskowego. Wskazano ponownie na treść art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, jak również wyjaśniono, że zgodnie z art. 1 ust. 2 pkt 7 tej ustawy termin przyjmowania nowych wniosków z tytułu służby w [....] Batalionach upłynął w dniu 31.12.1999r. Wnosząc w terminie do Naczelnego Sądu Administracyjnego-Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie skargę na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia 1.08.2001r. nr [....] W.M. domagał się uchylenia powyższej decyzji i przekazania sprawy organowi administracji publicznej do ponownego rozpatrzenia z zaleceniem przyznania mu odebranych uprawnień. Skarżący zarzucał naruszenie przepisów procesowych, a to : art. 7- 9, art. 11- 12, art. 75, art. 77, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a., jak również prawa materialnego, tj. art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Wskazywał, że w sprawie nie przeprowadzono wnikliwego postępowania dowodowego, a decyzja nie zawiera uzasadnienia, odpowiadającego wymogom art. 107 § 3 k.p.a. Uznanie, jakoby był utrwalaczem władzy ludowej jest bezpodstawne, ponieważ na przydział do jednostki KBW nie miał wpływu. O tym, że brał udział w walkach z Ukraińską Powstańczą Armią świadczą dokumenty. Ponownie podnosił, że w latach 1944- 1945 służył w [....] Batalionach w województwie l., z czego wynika, że przysługuje mu status kombatanta na podstawie art. 1 ust. 2 pkt 6 i 7 ustawy. W kolejnym piśmie procesowym skarżący precyzował, że w trakcie służby w KBW brał udział w likwidacji oddziałów Ukraińskiej Powstańczej Armii w województwach k. i r. Natomiast jako żołnierz [....] Batalionów walczył w rejonie miejscowości [....] , powiat S. , województwo l. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko prezentowane w zaskarżonej decyzji z analogiczną argumentacja. Wobec śmierci skarżącego, postanowieniem z dnia 29.11.2005r. sygn. akt II SA/Kr 2485/01 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, który zgodnie z treścią art. 97 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych oraz ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi stał się właściwy do rozpoznania niniejszej sprawy, zawiesił postępowanie sądowe. Postępowanie zostało podjęte postanowieniem z dnia 19.12.2008r. sygn. akt sygn. akt II SA/Kr 2485/01 z udziałem K.M. - wdowy po zmarłym skarżącym, oraz zarejestrowane do sygn. akt II SA/Kr 1282/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny zważy, co następuje . Zgodnie z treścią art. 97 par. 1 ustawy z dnia 30.08.2002r. przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U Nr 153, poz. 1271 z późn. zm. ) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1.01.2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Właściwym do rozpoznania niniejszej skargi jest zatem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, który w ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 ustawy z dnia 30.08.2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U Nr 153, poz. 1270 z późn. zm. - oznaczana dalej jako p.p.s.a.) uprawniony jest do badania czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym granicami skargi ( art. 134 p.s.a. ). Skarga podlega rozpoznaniu pomimo ujawnionego faktu śmierci W.M. w toku postępowania sądowoadministracyjnego, które jednak z tej przyczyny nie stało się bezprzedmiotowe. Uwzględniając treść art. 25 ustawy z dnia 24.01.1991r. kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego ( Dz. U. z 1997r. Nr 142, poz. 950 z późn. zm. - zwana dalej ustawą ), przepisy rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 22.09.1997r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach dotyczących pozbawienia i przywrócenia uprawnień kombatanckich oraz przeprowadzania weryfikacji tych uprawnień, a także treść art. 20 ust. 3 ustawy w brzmieniu poprzednio i aktualnie obowiązującym należy uznać, że w sytuacji śmierci osoby, której uprawnień kombatanckich dotyczy postępowanie weryfikacyjne stroną tego postępowania jest pozostały po niej współmałżonek ( wdowa , wdowiec ), któremu przysługuje uprawnienie (uprawnienie pochodne) do korzystania z uprawnień kombatanckich po zmarłym współmałżonku (§ 2 oraz § 10 pkt 2 lit. b rozporządzenia ). Stroną skarżącą po wydaniu w niniejszej sprawie postanowień o zawieszeniu i podjęciu zawieszonego postępowania sądowoadministracyjnego jest ostatecznie K.M. - jako następca prawny zmarłego męża, która pomimo pouczenie nie złożyła oświadczenia o cofnięciu skargi. Mając na uwadze treść powołanych na wstępie orzeczeń, a także okoliczności wynikające z przedstawionych akt administracyjnych w zakresie zgromadzonego w nich materiału i przebiegu postępowania skargę należy uznać za zasadną. Artykuł 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24.01.1991r. kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego w brzmieniu obowiązującym w czasie orzekania przez organ administracji w niniejszej sprawie stanowił podstawę pozbawienia uprawnień kombatanckich osób, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej. Uprawnienia zachować miały jedynie osoby, które uczestniczyły w wojnie Domowej w Hiszpanii w latach 1936-1939 lub które uprawnienia te uzyskały z tytułów określonych w ustawie oraz żołnierze z poboru, którzy pełnili służbę wojskową w Wojsku Polskim w okresie od 10.05.1945 r. do 30.06.1947r. W związku pojawiającym się w 25 ust. 2 pkt 2 nawiązaniem do uprawnień z tytułów określonych w ustawie, należy wskazać , że stosownie do unormowań w niej zwartych źródłem uprawnień kombatanckich jest : działalność kombatancka określona w art. 1 ust. 2, zrównana z nią działalność przewidziana w art. 2 i represje oznaczone w art. 4, przy czym w myśl art. 1 ust. 2 pkt 7 źródło takie stanowi uczestniczenie w tzw. [....] Batalionach (".....Batalionach") na dawnych ziemiach polskich w województwach: l., s., t. i w. w obronie ludności polskiej przed ukraińskimi nacjonalistami, w latach 1944-1945. Jak słusznie podkreślono w wyroku NSA w Warszawie z 18.12.2001r.V SA 1477/01 ( zam. zb. LEX nr 121930 ), osoba ubiegająca się o uprawnienia kombatanckie, jeśli nawet ma kilka przewidzianych ustawą tytułów, dysponuje nie kilkoma, lecz jednym prawem podmiotowym stwarzającym możliwość dochodzenia uprawnień kombatanckich, opartym na kilku tytułach stanowiących podstawę faktyczną prawa podmiotowego. W uchwale NSA z dnia 4.03.2002 r. sygn. akt OPS 13/01 ( ONSA 2002/4/132 ) eksponuje się trafnie, że - " Wniosek (zarzut) osoby, której uprawnień kombatanckich dotyczy postępowanie o pozbawienie tych uprawnień na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997 r. Nr 142, poz. 950 ze zm.), wskazujący na zachowanie uprawnień z tytułów określonych w tej ustawie, powinien być rozpoznany i rozstrzygnięty w postępowaniu weryfikacyjnym w sprawie o pozbawienie uprawnień kombatanckich. " W ślad za tym, w wyroku NSA z dnia 21.06.2002r. VSA 2541/01( ONSA 2003/3/100 ) podkreśla się, że - " Przepis art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego ( Dz. U. z 1997 r. Nr 142, poz. 950 ze zm.) stanowi samodzielną podstawę prawną do orzekania przez organ administracji publicznej w sprawach o pozbawienie uprawnień kombatanckich nabytych na podstawie przepisów dotychczasowych, to jest obowiązujących przed wejściem w życie tej ustawy i - jako przepis o charakterze szczególnym w porównaniu z art. 25 ust. 3 tej ustawy - jest stosowany niezależnie od weryfikacji. " W wyrok NSA z dnia 15.02.2002r. V SA 1532/01 ( zam zb. LEX nr 121890 ) podnosi się , że " Postępowanie prowadzone na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z 1991 r. o kombatantach nie jest nowym postępowaniem w sprawie nadania uprawnień kombatanckich i nie zwalnia Kierownika Urzędu z obowiązku zbadania, czy weryfikowany prowadził działalność lub podlegał represjom określonym w art. 1 ust. 2, art. 3 i art. 4 ustawy o kombatantach." Konsekwencją tych poglądów, które podziela Wojewódzki Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym sprawę, jest obowiązek organu administracji publicznej prowadzącego postępowanie w przedmiocie pozbawienia określonej osoby uprawnień kombatanckich wyjaśnienia przed wydaniem decyzji, w drodze postępowania dowodowego, czy inne tytuły - różne od utrwalania władzy ludowej, uzasadniają uprawnienia kombatanckie w wypadku twierdzeń, co do ich istnienia. Orzekając w mniejszej sprawie Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych bezzasadnie zaniechał przeprowadzenia postępowania dowodowego co do podstaw przyznania ( zachowania ) przez W.M. uprawnień kombatanckich z tytułu uczestnictwa w ramach "[....] Batalionach" od sierpnia 1944r. do maja 1945r., w ramach których wyżej miał brać w walkach z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii oraz uczestniczyć w służbach wartowniczych i patrolowych mających za zadanie ochronę ludności polskiej przed napadami band na terenie pow. S. woj. l. Na takie okoliczności wyżej wymieniony powoływał się w piśmie z [....].2000r. ( data wpływu .....10.2000r. ) oraz wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, do których załączał jako dowód poświadczoną za zgodność z oryginałem przez Kierownika Wydziału Administracyjno-Gospodarczego Związku Kombatantów RP i B. Więźniów Politycznych Zarząd Okręgowy w K. kserokopię oświadczenie S.H. z [....].01.1999r. z notarialnie poświadczonym podpisem. Wskazane uchybienie przepisom postępowania przy wydaniu obu kontrolowanych nie jest zresztą jedyne zważywszy, że przed wydaniem tych aktów zaniechano zawiadomienia strony w trybie art. 10 §1 k.p.a. o zgromadzeniu materiału dowodowego, którego element stanowi pismo Centralnego Archiwum Wojskowego z dnia [....].2000r. Treść tego pisma zawiera istotne dla mającego zapaść rozstrzygnięcia informacje dotyczące walk prowadzonych przez żołnierzy [....] Pułku KBW, co do których strona mogła zgłaszać dalsze wnioski dowodowe dla wykazania odmiennych okoliczności. Ponadto, wydane w sprawie decyzje nie zawierają dokładnych ustaleń oraz oceny zgromadzonego materiału dowodowego. Powołane wyżej uchybienia przepisom art. 7 k.p.a., art. 77 k.p.a. i art. 107 k.p.a. i art. 10 §1 k.p.a. mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Niezależnie od tego trzeba wskazać dodatkowo, że obowiązujący w dacie wydania obu kontrolowanych decyzji art. 22 ust. 3 ustawy z dnia 24.01.1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, do treści którego nawiązano w decyzji z dnia 17.04.2001r. Nr [....] utracił moc z dniem 29.04.2003r. na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego dnia 15.04.2003r. sygn. akt SK 4)02 ( Dz. U. Nr 72, poz. 658 ) stwierdzającego jego niezgodność z art. 2 i art. 32 Konstytucji oraz art. 19 i art. 30 Konstytucji . Wskazana okoliczność oznacza w istocie sprzeczność z Konstytucją orzeczeń wydanych na jego podstawie, co jest podstawą wznowienia postępowania administracyjnego, o której mowa w art. 145a k.p.a. Mając powyższe na uwadze, uznając, że zaskarżona i poprzedzająca ja decyzja naruszają prawo z uprzednio wskazanych przyczyn, Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku , biorąc za podstawę art.145 §1pkt 1 lit " b " i " c " p. p.s.a. Zarówno W.M., jak i następnie skarżąca pomimo pouczenia zawartego w zawiadomieniu o rozprawie, nie zgłaszali wniosku o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.