II SA/Kr 1286/15

Kraków, dnia 4 maja 2016r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w następującym składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Jacek Bursa po rozpoznaniu w dniu 4 maja 2016r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. D. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 17 lipca 2015 r. znak: [...] w przedmiocie nałożenia obowiązku wykonania czynności postanawia: utrzymuje w mocy postanowienie referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 30 marca 2016r. o oddaleniu wniosku J. D. o zwolnienie od kosztów sądowych. J. D. we wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych oświadczył, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną U. D. i teściową K. K.. Uczestnik prowadzi działalność gospodarczą lecz nie podał wysokości miesięcznego dochodu, uzasadniając to zawieszeniem jej prowadzenia. Miesięczny dochód żony i teściowej, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wynosi 10.615 zł i stanowi go wynagrodzenie za pracę żony w wysokości 7.500 zł, czynsz najmu w wysokości 915 zł oraz świadczenie emerytalne teściowej w wysokości 2.200 zł. Według oświadczenia w skład posiadanego majątku uczestnika wchodzą: mieszkania o pow. 99,6 m2, nieruchomość rolna o pow. 5,64 ha (we współwłasności z bratem), samochód osobowy marki [...] z 2011r. Wnioskodawca przedstawił też wysokość ponoszonych przez niego wydatków koniecznych, które zamykają się kwotą 1.200 zł (media plus pozostałe koszty za mieszkanie). Do wniosku dołączone zostały kserokopie następujących dokumentów : zeznanie podatkowe wnioskodawcy za rok 2014, porozumienie z dnia 26 maja 2014 w sprawie spłaty zadłużenia, pismo z ZUS z dnia 7 marca 2016 r wraz załącznikiem, pismo ZUS z 18 marca 2016 r., karta informacyjna leczenia szpitalnego z 10 kwietnia 2015 r i 6 września 2015 r, wniosek o wpis do Centralnej Ewidencji Działalności gospodarczej z 29 kwietnia 2015 r., wniosek o zawieszeniu prowadzenia działalności gospodarczej z dniem 8 stycznia 2016 r., karta informacyjna z leczenia szpitalnego teściowej K. K.. Postanowieniem z dnia 30 marca 2016r. referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie oddalił wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. We wniesionym sprzeciwie J. D. domagał się zmiany zaskarżonego postanowienia poprzez zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych w całości. Podniósł, że zawiesił prowadzenie działalności gospodarczej, brak zatrudnienia na umowę o pracę, brak innych źródeł utrzymania poza pomocą rodziny, a także iż złożył wniosek o przyznanie emerytura, która w świetle zasad doświadczenia życiowego jest świadczeniem zwykle niewysokim. Wskazał także, iż sprawuje opiekę nad teściową co uniemożliwia mu zdobywanie środków utrzymania, a pozostałe osoby prowadzące gospodarstwo domowe - żona i teściowa nie mają obowiązku partycypowania w kosztach sądowych innego członka rodziny. Nadto posiadane składniki majątkowe – nieruchomość i samochód, nie mogą być zbyte, gdyż są konieczne w sprawowaniu opieki, a także zdobycie środków na utrzymanie. Sąd zważył, co następuje: Zgodnie z art. 259 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz.U. z 2012r., poz. 270 – oznaczana dalej jako p.p.s.a.) - od postanowień, wydanych przez referendarza sądowego przysługuje sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. Z brzmienia art. 260 p.p.s.a. wynika natomiast, iż rozpoznając sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W myśl przepisu art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym, przy czym prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2 tego przepisu), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.), zaś częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (art. 245 § 4 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej może nastąpić: w zakresie całkowitym- gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zaskarżone postanowienie wydane przez referendarza sądowego jest prawidłowe. W pierwszej kolejności wskazać należy, iż przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Z kolei przez uszczerbek dla siebie, bądź rodziny należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych ( vide postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 marca 2005 r. sygn. akt FZ 794/04, niepubl.). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (por. post. NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., OZ 862/04, niepubl.). Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu postanowienia z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.) stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. W ocenie Sądu referendarz sądowy w zaskarżonym postanowieniu zasadnie przyjął, iż skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania zarówno w zakresie całkowitym jak i częściowym. Prawidłowo referendarz sądowy przyjął, iż uczestnik jest właścicielem i współwłaścicielem majątku znacznych rozmiarów. Co prawda jak oświadczył nie uzyskuje w miesiącu żadnego dochodu, lecz pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z osobami, które osiągają stały miesięczny dochód, bez obciążeń w łącznej wysokości ponad 10 tys. zł. Biorąc pod uwagę wykazane we wniosku stałe miesięczne wydatki konieczne (1.200 zł) w zestawieniu z osiąganym dochodem, a także obecne koszty sądowe wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości 250 zł, nie ma więc żadnych uzasadnionych podstaw do przyznania prawa pomocy. Niezasadne przy tym jest wskazywanie w sprzeciwie na brak podstaw do partycypacji członków prowadzonego wspólnie gospodarstwa domowego w tych kosztach, skoro J. D. sam podaje, iż sprawowanie opieki nad jednym z członków rodziny uniemożliwia mu zatrudnienie czy zdobycie środków utrzymania. Podsumowując należy stwierdzić, że przeprowadzona w niniejszym postępowaniu analiza nie pozwala na stwierdzenie, że uczestnik nie ma środków na poniesienie kosztów postępowania sądowego.