II SA/Kr 1286/17

Starszy Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 8 stycznia 2018r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. B. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2017r. znak. [...] w przedmiocie umorzenie postępowania w sprawie usunięcia drzew p o s t a n a w i a I. oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych , II. oddalić wniosek o ustanowienie adwokata z urzędu . W dniu 13 grudnia 2017r. J. B. złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 4 sierpnia 2017r. wydaną w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie usunięcia drzew. Skarżący domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika z urzędu z uwagi na demencję starczą objawiającą się obniżeniem sprawności intelektualnej, zdolności uczenia się , rozumienia. Podaje, iż ma 74 lata i nie posiada żadnej znajomości prawa ani bronienia się przed sądem. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z córką i zięciem. Rodzina utrzymuje się z emerytury wnioskodawcy w kwocie [...]zł, wynagrodzenia za prace córki i zięcia – w kolejności [...] zł oraz [...] zł. Łącznie zatem dochody rodziny wynoszą 5500 zł. Z akt sprawy wynika, iż skarżący posiada dom o pow. 110m2 i wartości [...] zł. Wnioskodawca nie wykazuje we wniosku o przyznanie prawa pomocy faktu posiadania cennych ruchomości czy oszczędności. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych i przyznania kwalifikowanego zastępstwa prawnego stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane, gdy osoba wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 cyt. ustawy sformułowanie " gdy osoba wykaże " oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż pozostaje w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, a z drugiej strony – jej możliwości płatniczych i finansowych. Mając na uwadze powyższe, w ocenie orzekającego, skarżący nie wykazał wystarczająco skutecznie, iż w obecnej sytuacji majątkowej, nie jest w stanie, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie ponieść kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Skarżący posiada stałe źródło dochodu z tytułu emerytury własnej oraz wynagrodzenia za pracę córki i zięcia. Nie ma innych osób – nie posiadających własnego dochodu na utrzymaniu. Koszty utrzymania i miesięczne zobowiązania wynoszą łącznie [...] zł co przy dochodzie rodziny wynoszącym [...] zł daje kwotę 4450 zł, która pozostaje do dyspozycji rodzinie. Skarżący ponadto wykazuje majątek w formie domu jednorodzinnego. Ma zatem majątek, który zawsze może posłużyć jako zabezpieczenie kredytu czy pożyczki, czy też przynosić pożytki, szczególnie w sytuacji, gdy nie jest on obciążony prawami osób trzecich, a jego właścicielowi brakuje bieżących środków finansowych. Trzeba zauważyć, iż w sytuacji, gdy skarżący nie wykazuje żadnych nadzwyczajnych okoliczności obciążających budżet domowy, a równocześnie potwierdza stałe źródła dochodu i majątek - nie zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie go od ewentualnych kosztów sądowych. Nawet bowiem wobec zwyczajowych i oświadczonych na kwotę łączną [...] zł kosztów utrzymania ponoszonych przez rodzinę – zdaniem orzekającego, sytuacja majątkowa skarżącego ( dochód miesięczny rodziny 5500 zł ) pozwala na pokrycie ew. przyszłych kosztów sądowych ( skarga skarżącego została bowiem odrzucona postanowieniem WSA w Krakowie z dnia 19 grudnia 2017r. ). Trzeba również zaznaczyć, iż każdy obywatel zamierzający wytoczyć sprawę sądową musi się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Strona winna zatem poczynić starania celem zabezpieczenia środków finansowych z dochodów pozyskiwanych w dłuższym okresie, niezbędnych do pokrycia choćby części kosztów. Nie można pominąć także i tego, że wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200,203 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Odnosząc się również do wniosku o ustanowienie adwokata, uznano, iż strona również nie wykazała w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie ponieść kosztów ustanowienia ew. pełnomocnika z wyboru w sprawie. Wniosek o pełnomocnika z wyboru strona uzasadniała podeszłym wiekiem ( 74 lata), starczą demencją oraz nieznajomością prawa. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych czy kosztów ustanowienia kwalifikowanego pełnomocnika mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Orzekający, na podstawie zebranych w sprawie materiałów, nie jest w stanie wystarczająco i przekonywująco stwierdzić, iż skarżący, z uwagi na przedstawione przez niego okoliczności, do takich osób należy. Z uwagi na regulację art. 134 oraz art. 140 nie mają również uzasadnienia obawy strony, że bez udziału profesjonalnego pomocnika nie będzie w stanie prawidłowo bronić swojego interesu w toczącym się postępowaniu. Regulacje cyt. ustawy w zakresie prawa pomocy nie uzależniają przyznania tej pomocy od charakteru i problematyki sprawy oraz potrzeby udziału w niej kwalifikowanego zastępcy procesowego. Orzekający rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy bada bowiem tylko sytuację materialną strony wnoszącej, a ta, zdaniem orzekającego, nie uzasadnia przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie ustanowienia dla niego adwokata. Dlatego przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym pełne zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata należy uznać - w świetle wskazanych powyżej okoliczności - za nieuzasadnione i bezzasadne. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 oraz art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).