II SA/Kr 1287/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 24 listopada 2009r na posiedzeniu niejawnym wniosku K. O. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Wojewody [...] z dnia 26 maja 2009r., Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego p o s t a n a w i a zwolnić skarżącą od kosztów sądowych. W dniu 12 października 2009r. skarżąca K. O. złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie swej skargi na decyzję Wojewody z dnia 26 maja 2009r. wydaną w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego. Skarżąca domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych z uwagi na niskie dochody, zły stan zdrowia i wydatki z tym związane. Wskazuje, iż jest osobą niepełnosprawną, zaliczoną do I grupy inwalidzkiej, od 20 lat chorującą na stwardnienie rozsiane, z całkowitą dysfunkcją kończyn dolnych i bardzo zaawansowaną dysfunkcją kończyn górnych. Podaje, iż koszty leczenia, opieki pielęgniarskiej pochłaniają znaczne kwoty z jedynego dochodu z emerytury. Małżonek skarżącej również jest rencistą I grupy inwalidzkiej z tytułu dysfunkcji narządu wzroku. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącej zasługuje na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe z mężem. Źródłem utrzymania rodziny są dochody z tytułu emerytury skarżącej wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym w kwocie [...] zł oraz renta małżonka w wysokości [...] zł, na dowód czego skarżąca przedkłada wyciągi z kont bankowych, na których uwidocznione są przelewy stosownych sum świadczeń emerytalno – rentowych. Łącznie zatem dochody 2 – osobowej rodziny wynoszą 1 989,57 zł. Skarżąca podnosi, iż jest osobą schorowaną, cierpiącą od 20 lat na stwardnienie rozsiane. Ze względu na zły stan zdrowia zarówno samej wnioskodawczyni jak i jej męża miesięczne koszty leczenia i opieki pielęgniarskiej wynoszą około 1500 zł, z czego największym ciężarem kosztowym jest zapewnienie fachowej opieki pielęgniarskiej. Koszty utrzymania mieszkania to kwota około 300 zł. Jak wskazuje skarżąca w dokumentach nadesłanych na wezwanie Sądu do uzupełnienia braków złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy - syn skarżącej prowadzi osobne gospodarstwo domowe w K. wraz ze swoją rodziną, wspiera jedynie okresowo rodziców opłacając im niektóre z mediów. Z oświadczenia skarżącej znajdujących się w aktach sprawy wynika, iż posiada ona dom o pow. 103 m2 do generalnego remontu, z lat 80 – tych, w miejscowości K., służący jedynie do celów wypoczynkowych. Wykazuje również mieszkanie spółdzielcze własnościowe o pow. 46 m2 położone w W. oraz 1/8 udziału we współwłasności działek o łącznej pow. 2,9 ha w miejscowości D.. Skarżąca nie wykazuje faktu posiadania cennych ruchomości ani oszczędności. Przedstawia rachunek bankowy, na którym widnieje stan konta na dzień 15 listopada 2009r. w wysokości 1 060,79 zł. Skarżąca przedstawia również szereg dokumentów potwierdzających jej zły stan zdrowia, konieczność opieki ze strony osób trzecich, niemożność samodzielnej egzystencji ze względu na stan chorobowy. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. W myśl przepisu § 2 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 221 poz. 2193 ) – wpis od skargi w przedmiotowej sprawie wynosi 500,00 zł. Mając na uwadze obecną sytuację finansową skarżącej, należy stwierdzić, że uiszczenie wpisu w pełnej wysokości nie byłoby możliwe bez uszczerbku w koniecznym jej utrzymaniu. W ocenie orzekającego, skarżąca wykazała w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie uiścić pełnego należnego wpisu sądowego oraz innych ewentualnych kosztów sądowych bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu. Biorąc pod uwagę w szczególności wysokość comiesięcznych, stałych dochodów w wysokości 1 989,57 zł w przeliczeniu na dwie osoby, zły stan zdrowia i wydatki z tym związane - w odniesieniu do wykazanych, podstawowych wydatków na utrzymanie, braku oszczędności i cennych ruchomości - w kontekście wysokości samego wpisu, zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie strony od tegoż wpisu sądowego. Tym bardziej, iż zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem orzekającego, biorąc pod uwagę aktualną sytuację materialną skarżącej - bardzo niskie dochody, brak oszczędności, zwyczajowe wydatki na utrzymanie i wyżywienie w odniesieniu do wykazanych dochodów, zły stan zdrowia zarówno skarżącej jak i jej małżonka potwierdzony stosownymi zaświadczeniami, skutkujący wydatkami na leki i opiekę ( skarżąca, chorująca na stwardnienie rozsiane nie jest w stanie samodzielnie egzystować i wymaga stałej opieki osób trzecich ) - uiszczenie wymaganych na obecnym etapie kosztów postępowania mogłoby spowodować niemożność zapewnienia sobie podstawowych potrzeb życiowych. Sama zaś okazjonalna pomoc udzielana stronie przez dorosłe dzieci nie może sama w sobie pozbawić jej prawa do przyznania prawa pomocy ( post. NSA z 21.01.2005r. I FZ 1/05 ). Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżąca – na podstawie przedstawionych przez nią danych i oświadczeń - do takich osób należy. Podsumowując należy zaznaczyć, iż w aktualnej sytuacji finansowej skarżącej zwolnienie jej od kosztów sądowych w całości należy uznać za zasadne. Mając powyższe na uwadze orzeczono, jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).