II SA/Kr 1288/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Wojciech Jakimowicz po rozpoznaniu w dniu 12 lutego 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Stowarzyszenia "[...] w K. " na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 16 lipca 2012 r., Nr: [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia postanawia: 1. zwolnić skarżące Stowarzyszenie od kosztów sądowych, 2. zwrócić kwotę 100 zł (słownie sto złotych) Stowarzyszeniu "[...] w K. " uiszczoną tytułem wpisu od skargi. Stowarzyszenie [...] w K. wniosło o zwolnienie od kosztów sądowych i zwrot wpłaconej kwoty 100 zł na konto sądu w dniu 1 października 2012 roku tytułem wpisu sądowego od skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] lipca 2012 r. Nr: [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia. We wniosku wskazano, że Stowarzyszenie prowadzi działalność społeczną, charytatywną na rzecz mieszkańców osiedli dzielnicy [...] Stowarzyszenie nie posiada żadnego majątku, ani środków finansowych. Wartość środków trwałych wnioskodawcy według bilansu za ostatni rok wynosi 50 zł. Ostatni rok obrotowy Stowarzyszenie zamknęło zyskiem w wysokości 50 zł. W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy strona podniosła, że Stowarzyszenie działa charytatywnie, dogląda jedynie praw publicznych swoich członków i dostępu do informacji publicznych gwarantowanych ustawą. Organ I instancji zadziałał poza prawem kodeksu postępowania administracyjnego. Przestrzeń osiedli, ich zabudowa, projektowanie komunikacji i jej ograniczanie jest dobrem wspólnym i podlega wspólnemu kształtowaniu, co gwarantuje obywatelom Konstytucja. Stowarzyszenie, zgodnie z regulaminem, utrzymuje się ze składek członkowskich w kwocie 10 zł półrocznie od członka. Postanowieniem z dnia 7 listopada 2012 r. referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie oddalił wniosek skarżącego Stowarzyszenia od kosztów sądowych. W ustawowym terminie Stowarzyszenie wniosło sprzeciw od powyższego postanowienia nie podzielając stanowiska referendarza. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 2012 poz. 270) skuteczne wniesienie sprzeciwu powoduje utratę mocy postanowienia przeciwko, któremu został wniesiony, a Sąd rozpoznaje sprawę od nowa. Przyznanie osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym zgodnie z art. 246 § 2 pkt 1 i 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi następuje w zakresie całkowitym, gdy podmiot ten wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym natomiast, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W niniejszej sprawie wnioskodawca domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie w całości od kosztów sądowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zgodnie z orzecznictwem opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Strona musi zatem wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. W ocenie Sądu Stowarzyszenie "[...] w K. " spełnia przesłanki o których mowa w art. 246 § 2 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, od których zaistnienia zależy przyznanie podmiotowi prawa pomocy w zakresie częściowym. Jak wynika z akt sprawy Stowarzyszenie "[...] w K. jest stowarzyszeniem zwykłym. Zgodnie z art. 42 ust. 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. – Prawo o stowarzyszeniach (tekst jedn. Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855) stowarzyszenie zwykłe uzyskuje środki na swoją działalność ze składek członkowskich. Z brzmienia tego przepisu wynika, że składki członkowskie są wyłącznym źródłem dochodów stowarzyszenia zwykłego. Stowarzyszenie takie nie może zatem prowadzić działalności gospodarczej, a własną działalność finansują jego członkowie poprzez uiszczanie składek. Z § 20 Regulaminu Stowarzyszenia wynika, że jedynym źródłem uzyskiwania środków finansowych są składki członkowskie. Wysokość składki wynosi 10 zł półrocznie. W tej sytuacji trudno uznać, by Stowarzyszenie mogło ponieść nawet wydatek na wpis w kwocie 100 zł. Trudno także zgodzić się ze stanowiskiem, że inicjując postępowanie sądowe Stowarzyszenie powinno zgromadzić środki na koszty sądowe, gdyż z natury rzeczy takie stowarzyszenia, działające w imieniu i w obronie interesu obywateli w takich sprawach jak np. ekologia, rozwój samorządności czy działalności charytatywnej muszą inicjować wiele postępowań sądowych realizując swoje cele statutowe i trudno oczekiwać, że członkowie stowarzyszenia będą w stanie sfinansować w całości tego typu działalność. Podkreślenia wymaga także fakt, że skarżące Stowarzyszenie uiściło wymagany wpis sądowy od złożonej skargi w wysokości 100 zł jednocześnie z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych, zakładając niejako tę kwotę z góry z ostrożności procesowej. Fakt zapłaty nie musi oznaczać automatycznie, że wnioskodawcę "stać" na taki wydatek. Świadczy natomiast, w ocenie Sądu, o dbałości o prowadzone sprawy. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 2 pkt 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W kwestii punktu 2 postanowienia wskazać należy, że przyznanie stronie prawa pomocy nie działa wstecz. Jednakże skarżące Stowarzyszenie uiściło wymagany wpis sądowy od złożonej skargi w wysokości 100 zł jednocześnie z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych. Wniosek ten złożony w dniu 1 października 2012 r. zainicjował postępowanie w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych, zatem w sytuacji uzyskania przez stronę całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych, wpłacony wpis potraktować należy jako nadpłatę podlegającą zwrotowi na podstawie art. 225 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.