II SA/Kr 1295/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Szkodzińska (spr.) Sędziowie : WSA Mirosław Bator WSA Ewa Rynczak Protokolant : Małgorzata Piwowar po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 lutego 2011 r. sprawy ze skargi W.S. na decyzję Wojewody z dnia 3 września 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia i wypłaty odszkodowania skargę oddala . Decyzją z dnia [...] października 2008 r. na podstawie art. 73 ust. 1, 3 i 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, art. 2a ustawy z dnia 21 marca 1985 r. ustawy o drogach publicznych Wojewoda stwierdził, że z dniem 1 stycznia 1999 r. Gmina B. nabyła z mocy prawa własność nieruchomości oznaczonej jako pgr nr 1 o pow. 0,0698 ha, obr. B. , jedn. ewid. B. -miasto objętej KW [...] prowadzoną przez Sąd Rejonowy w O. Wydział V Ksiąg Wieczystych, stanowiącej w dniu 31 grudnia 1998 r. własność W.S. , zajętej pod drogę gminną ul. [...] w B. Na skutek odwołania wniesionego przez W.S. , decyzją z dnia [...] marca 2009 r. na podstawie art. 138§1 pkt 1 kpa Minister Infrastruktury utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Wojewody Decyzją z dnia [...] maja 2010 r. ([...]), na podstawie art. 73 ust. 1, ust. 2 pkt 1, ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz.U. nr 133, poz. 872 ze zm.) Starosta O. orzekł o odmowie ustalenia i wypłaty odszkodowania za działkę pgr 1 położoną w B. na rzecz W.S. zamieszkałej w K. , ul. [...]. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji podał co następuje: Działka nr 1 w B. została zajęta pod drogę publiczną –ul. [...] taki stan trwał w dniu 31 grudnia 1998 r. właścicielką w/w działki była w całości W.S. (wpis w księdze wieczystej nr [...] ). Operatem pomiarowym przyjętym w dniu 30 listopada 2007 r. do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego, działka nr 2 o pow. 0,2557 ha podzieliła się na nowe działki: pgr 1 o pow. 0,0698 ha, pgr 3 o pow. 0,0042 ha, i pgr 4 o pow. 00,1817 ha. Zgodnie z art. 73 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998 r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, nie stanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne, z dniem 1 stycznia 1999 r. stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego. Właścicielom takich nieruchomości przysługuje odszkodowanie ustalane i wypłacane według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, pod warunkiem jednak, że w okresie od 1 stycznia 2001 r. do 31 grudnia 2005 r. dotychczasowy właściciel nieruchomości wystąpi z wnioskiem o odszkodowanie. Art. 73 ust. 4 w/w ustawy przewiduje wygaśnięcie roszczeń odszkodowawczych za nieruchomości zajęte pod drogi publiczne, w przypadku niezłożenia wniosku w w/w terminie. W niniejszej sprawie wniosek strony został złożony w dniu 2 grudnia 2008 r., a więc po upływie przewidzianego przepisami prawa terminu, dlatego orzeczono jak w sentencji decyzji. Odwołanie od powyższej decyzji złożyła W.S. . Podała, że dopiero w dniu 30 października 2008 r. dowiedziała się o czynnościach dotyczących ustalenia przebiegu granic działek ewidencyjnych, dlatego też nie mogła wystąpić z wnioskiem o odszkodowanie w okresie od 1 stycznia 2001 r. do 31 grudnia 2005 r. Podniosła, że do chwili obecnej płaci podatek liczony od pierwotnej wielkości działki, czyli od 0,2557 ha. Zarzuciła organom administracji zaniechanie obowiązku informowania obywateli o okolicznościach mogących mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Decyzją z dnia [...] września 2010 r. ([...] ) na podstawie art. 9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t. jedn. Dz. U. z 2010 r. nr 102, poz. 651 ze zm.) oraz art. 138 kpa Wojewoda utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy powtórzył i przyjął za zasadne motywy rozstrzygnięcia Starosty O. Na poparcie powyższego powołał orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w sprawie o sygn. akt I OSK 394/06 orzekł, iż "wskazanie w przepisie art. 73 ust. 4 ustawy (...) terminu do składania wniosków ma tylko takie znaczenie, że nie można było skutecznie złożyć wniosku przed dniem 1 stycznia 2002 r., a po dniu 31 grudnia 2005 r. roszczenie o odszkodowanie wygasło". Organ odwoławczy dodał, że faktu uchybienia terminu nie usprawiedliwia brak wiedzy, tj. nieznajomość przepisów o obowiązujących, ustawowych terminach wnoszenia żądań dotyczących wypłaty odszkodowania. Przedstawił również stanowisko wyrażone przez Trybunał Konstytucyjny w orzeczeniu z dnia 15 września 2009 r. (P 33/07), w którym to Trybunał wyjaśnił, że wniosek byłego właściciela nieruchomości o odszkodowanie ma dwojaki charakter: stanowi oświadczenie, że były właściciel istnieje i domaga się odszkodowania za wywłaszczenie oraz stanowi żądanie wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia i wypłaty odszkodowania. Trybunał w w/w orzeczeniu wyjaśnił też, że dla samego zgłoszenia roszczenia odszkodowawczego stanowiącego oświadczenie o skorzystaniu z prawa do odszkodowania nie jest konieczne wcześniejsze uzyskanie decyzji wojewody. Na powyższe rozstrzygnięcie W.S. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Krakowie powtarzając zarzuty zawarte w odwołaniu od decyzji organu I instancji. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko oraz wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył: Art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) stanowi, iż sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Zgodnie z treścią art.3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, nie będąc przy tym związanymi granicami skargi (art. 134 ustawy). Skarga nie jest uzasadniona. Zgodnie z art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz.U.98.133.872 z późn.zm.) nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998 r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, nie stanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne, z dniem 1 stycznia 1999 r. stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego za odszkodowaniem. W myśl ust. 2 tego artykułu odszkodowanie wypłaca gmina w odniesieniu do dróg będących w dniu 31 grudnia 1998 r. drogami gminnymi, a Skarb Państwa w odniesieniu do pozostałych dróg. Podstawą ujawnienia w księdze wieczystej przejścia na własność Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego nieruchomości, o których mowa w ust. 1 jest ostateczna decyzja wojewody (art.73 ust.3). Stosownie zaś do art. 73 ust. 4 odszkodowanie za tak przejęte nieruchomości zajęte pod drogi ustalane i wypłacane jest przez właściwego starostę na wniosek właściciela złożony w okresie od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r., po upływie tego okresu roszczenie wygasa. Należy podkreślić, że przepis art. 73 ust. 4 był przedmiotem kilkukrotnej kontroli Trybunału Konstytucyjnego. W wyroku z dnia 20 lipca 2004 r. (SK 11/02, opubl. z uzasadnieniem w OTK-A 2004/7/660) Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że art. 73 ust. 4 ustawy jest zgodny z art. 21 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Trybunał podkreślił, że stworzenie szczególnej procedury wywłaszczeniowej w art. 73 ustawy było rozwiązaniem proporcjonalnym do zamierzonego przez ustawodawcę celu, w pełni legitymowanego w demokratycznym państwie prawa. Trybunał wskazał, że art. 73 ust. 4 tworzy mechanizm regulujący wywłaszczanie nieruchomości zajętych pod drogi publiczne, który powoduje pewne ograniczenie ekwiwalentności odszkodowania. Prowadzi do tego zarówno odsunięcie w czasie możliwości złożenia wniosku o wypłatę odszkodowania, ograniczenie okresu dochodzenia roszczenia, jak też brak określenia terminu zapłaty odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość oraz wyłączenie z zakresu czasowego waloryzacji okresu między dniem utraty własności a dniem ustalenia wysokości odszkodowania. W ocenie Trybunału Konstytucyjnego rozwiązanie to pozostaje jednakże w granicach wyznaczonych przez konstytucyjny wymóg przyznania słusznego odszkodowania, którego słuszność mierzy się nie tylko interesami podmiotu wywłaszczanego, lecz również znanymi ustawodawcy możliwościami władzy publicznej w zakresie sprostania wymaganiom związanym z uregulowaniem sytuacji prawnej nieruchomości zajętych pod drogi publiczne. Zwrócić należy również uwagę, że decyzja o jakiej mowa w art. 73 ust. 3 ustawy ma jedynie charakter deklaratoryjny. Fakt, że dopiero na podstawie tej decyzji właściciel, czyli Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego, może skutecznie żądać ujawnienia swojego prawa nie powoduje jeszcze, że automatyzm skutku, czyli nabycia przez te uprawnione podmioty z dniem 1 stycznia 1999 r. nieruchomości zajętej pod drogę publiczną, nie nastąpił. Przepis ten, w zakresie, w jakim określa termin wygaśnięcia roszczenia o odszkodowanie bez powiązania z faktem i datą wydania decyzji, o której mowa w art. 73 ust. 3 tej ustawy, wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15.09.2009 r. ,sygn. P 33/07, OTK-A 2009/8/123 został również uznany za zgodny w Konstytucją. Nadto, podkreślenia wymaga, że określony przez ustawodawcę w art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872 ze zm.) termin do składania wniosków o ustalenie i wypłatę odszkodowania za grunty zajęte pod drogi publiczne, ma charakter terminu prawa materialnego. Oznacza to, że omawiany przepis przewiduje prekluzję roszczeń odszkodowawczych za nieruchomości zajęte pod drogi publiczne. Wygaśnięcie roszczenia oznacza, że po upływie terminu wskazanego w ustawie roszczenie nie przysługuje i nie może być dochodzone. Uchybienie terminu materialnego wywołuje skutek prawny wygaśnięcia praw lub obowiązków o charakterze materialnym. Organy administracji nie mogą więc orzekać o jego przywróceniu. Skarżąca nie złożyła w terminie wniosku o ustalenie odszkodowania. Faktu tego nie zmienia ta okoliczność, że – ja twierdzi – o zajęciu jej nieruchomości pod drogę dowiedziała się już po upływie tego terminu. Z tych względów i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzeczono jak w sentencji.