II SA/Kr 1306/07

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 15 lutego 2008r na posiedzeniu niejawnym wniosku B. i Z. P. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub radcy prawnego z urzędu w sprawie skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy wydania nakazu wykonania czynności p o s t a n a w i a I. zwolnić skarżących od wpisu sądowego należnego od złożonej skargi, w pozostałym zakresie oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, II. oddalić wniosek o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego z urzędu. W dniu [...] lutego 2008r. skarżący B. i Z. P. złożyli wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub radcę prawnego w sprawie skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia [...] wydaną w sprawie odmowy wydania nakazu wykonania czynności. Skarżący domagają się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych ze względu na trudną sytuację majątkową, duże koszty leczenia i utrzymania. Podnoszą, iż są osobami schorowanymi, w podeszłym wieku, wymagającymi pomocy osób trzecich. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Utrzymują się z emerytur w łącznej wysokości 2 293,62 zł. Z oświadczenia skarżących znajdującego się w aktach sprawy wynika także, iż posiadają oni dom parterowy o pow. 60 m2 , który stoi na 34 arowej działce stanowiącej własność B. P. Wnioskodawcy nie wykazują cennych ruchomości ani oszczędności. Podnoszą, iż łączne wydatki roczne w 2007 roku na utrzymanie i leczenie wyniosły 13 075,81 zł, na dowód czego przedstawiają szereg rachunków za media, faktur VAT za zakup leków itp. W pierwszej kolejności Sąd pragnie zaznaczyć, iż powyższa sprawa nie należy do katalogu spraw wymienionych w przepisie art. 239 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zwolnionych mocą ustawy z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Rozpoznając zatem merytorycznie wniosek skarżących o zwolnienie od kosztów sądowych, Sąd zważył, co następuje. W ocenie Sądu, wniosek strony zasługuje w części na uwzględnienie. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia kwalifikowanej pomocy prawnej stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku spoczywa na wnioskodawcy. W ocenie Sądu, skarżący wykazali w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie są w stanie uiścić należnego wpisu sądowego w wysokości 500,00 zł bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu. Skarżący posiadają co prawda stały dochód z tytułu emerytur w wysokości 2 293,62 zł, jednakże, jak wynika z oświadczeń strony oraz dołączonych licznych dokumentów budżet ten jest znacznie obciążony kosztami utrzymania i leczenia rodziny. Poniesienie jednorazowych kosztów wpisu sądowego w kwocie 500,00 zł mogłoby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu wnioskodawców. W ocenie Sądu, biorąc pod uwagę w szczególności powyżej przedstawione okoliczności, zaistniały zatem przesłanki uzasadniające zwolnienie strony od konieczności uiszczenia wpisu sądowego w niniejszej sprawie. Tym bardziej, iż zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone przez stronę we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności winny natomiast uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem Sądu, w przedmiotowej sprawie okoliczności takie zostały w sposób nie budzący wątpliwości wykazane i udowodnione w stopniu uzasadniającym zwolnienie od wpisu sądowego należnego od złożonej skargi. Jednakże trzeba zaznaczyć, iż każdy obywatel zamierzający wytoczyć sprawę sądową musi się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Nie można pominąć także tego, że wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200 cyt. ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Odnosząc się natomiast do wniosku strony o ustanowienie adwokata z urzędu, Sąd stwierdził, iż strona nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania w niniejszej sprawie, która to przesłanka uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy w całkowitym zakresie. Regulacje cyt. ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zakresie prawa pomocy nie uzależniają przyznania tej pomocy od charakteru i problematyki sprawy oraz potrzeby udziału w niej kwalifikowanego zastępcy procesowego. Sąd rozpoznając wniosek bada sytuację materialną strony, a w tej sprawie, zdaniem Sądu, sytuacja wnioskodawców nie wskazuje na to, iż nie są oni w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, maja bowiem stały dochód oraz majątek. Wykazane zaś niektóre koszty, które ponieśli skarżący np. faktury na zakup materiałów budowlanych nie należą do wydatków koniecznych, niezbędnych do koniecznego utrzymania, a tylko takie wydatki mają znaczenie w kontekście oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Przedstawione zaś rachunki na zakup tych towarów świadczą jedynie o tym, iż skarżących stać było na poniesienia innych, dodatkowych wydatków nie związanych bezpośrednio z niezbędnymi kosztami, od których zależy codzienna egzystencja. Sąd pragnie zaznaczyć, iż ustanowienie kwalifikowanego zastępcy prawnego należy do sytuacji wyjątkowych. Z uwagi bowiem na regulację zawartą w art. 134 a także w art. 140 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – nie mają uzasadnienia obawy stron, że bez udziału profesjonalnego pomocnika nie będą w stanie prawidłowo bronić swojego interesu w toczącym się postępowaniu. Stosownie bowiem do art. 134 cyt. ustawy – sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawa prawną. Sąd zatem wszechstronnie i wnikliwie bada sprawę bez względu na fachowość, styl i konstrukcję samej skargi sporządzonej przez osobę nie posiadającą wykształcenia prawniczego. Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł, jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).